II FZ 224/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 978/16 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 4 czerwca 2016 r. nr (...) w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: oddalić zażalenie.

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 978/16, w którym odrzucono zażalenie W. P. (dalej: skarżący) na postanowienie tego sądu z dnia 13 października 2017 r. W motywach orzeczenia sąd podał, że postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 978/16, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W reakcji na powyższe skarżący wywiódł sprzeciw, w wyniku czego Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając środek zaskarżenia jako sąd drugiej instancji, w postanowieniu z dnia 13 października 2017 r. utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem skarżący wystąpił z zażaleniem. Zaskarżonym postanowieniem z 24 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie skarżącego. W ocenie sądu wojewódzki sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) działał jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. To oznacza, iż orzeczenie z 13 października 2017 r. stało się z chwilą jego wydania prawomocne i nie podlega dalszemu zaskarżeniu. Skarżący wywiódł od tego postanowienia kolejne zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. W świetle art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowień wydanych w tym zakresie przez referendarzy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie zaś z § 2 tego przepisu sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jak prawidłowo wskazał sąd pierwszej instancji, w przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi od 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w nowym brzmieniu, który nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na jego podstawie. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego udziału referendarza sądowego w postępowaniu sądowym z zakresu prawa pomocy na tle konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 260 p.p.s.a. wzorowany jest na rozwiązaniach przyjętych w Kodeksie postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), które dotyczą rozpoznawania w procedurze cywilnej skarg na postanowienia referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W tym zakresie istotne jest stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 1 grudnia 2008 r., sygn. akt P 54/07, w którym kwestia ta – rozpatrywana na gruncie podobnych przepisów postępowania cywilnego – została szczegółowo wyjaśniona. Trybunał uznał, że art. 398²³ k.p.c. (a więc przepis, na którym wzorowano mającą zastosowanie w niniejszym postępowaniu normę) jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że na postanowienie sądu strona może wnieść zażalenie, zaś na postanowienie referendarza sądowego - skargę. W obu wypadkach jest zatem zrealizowane konstytucyjne prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Prawo to nie gwarantuje możliwości zaskarżenia wszelkich orzeczeń, a jedynie tych, które zostały wydane w pierwszej instancji, i to niezależnie od tego, czy była to instancja sądowa, czy administracyjna. Ponadto Trybunał podkreślił, że zwolnienie od kosztów sądowych nie jest sprawą z zakresu wymierzania sprawiedliwości, stąd też w pierwszej instancji dopuszczalne było jej rozpoznanie przez organ pozasądowy. Spoczywający na ustawodawcy obowiązek zagwarantowania stronie sądowej kontroli orzeczenia referendarza sądowego został zrealizowany poprzez instytucję skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów. Nie sposób zatem uznać, że art. 398²³ k.p.c. narusza zagwarantowane w art. 78 Konstytucji RP prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Ten ostatni przepis nie gwarantuje natomiast prawa do zaskarżania kolejnych orzeczeń wydanych w sprawie, stąd też nie można uznać, że regulacja nieprzewidująca możliwości zaskarżenia orzeczenia sądu kontrolującego orzeczenie referendarza jest z nim sprzeczna. Wskazano również, że art. 176 ust. 1 Konstytucji RP wyraża zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, ale ponieważ przepis ten został umieszczony w rozdziale o sądach, dotyczy tylko spraw przekazanych ustawami do wyłącznej właściwości sądów, a nie dotycząc spraw, które najpierw rozpatrywane były przez organy pozasądowe, a następnie zostały poddane końcowej kontroli ze strony sądu. Do takich spraw odnosi się wyłącznie art. 78 Konstytucji RP. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, iż zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak również w żadnym innym przepisie tej ustawy, nie przewidziano możliwości wniesienia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 p.p.s.a., a konstytucyjność tego przepisu nie może budzić wątpliwości. Argumentacja zażalenia nie podważyła więc prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.