II FZ 222/11

Dnia 10 czerwca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 113/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 31 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia w formie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2000 r. podatku rolnego i podatku od nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 21 marca 2011 r., I SA/Wr 113/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił W. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 31 maja 2010 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazał, iż z powodów zdrowotnych, od trzech lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Gospodarstwo rolne, które prowadzi przy pomocy zatrudnianych pracowników nie przynosi dochodów, a dopłaty unijne, jakie skarżący otrzymuje w związku z prowadzoną działalnością rolniczą w całości przeznaczane są na wynagrodzenia pracowników. Świadczenie rentowe, jakie otrzymuje z Kasy KRUS-u, wynosi 10 zł dziennie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje dwójka dzieci. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (która nie pracuje) i dwójką dzieci (ur. w 1986 r. i 2004 r.). Posiada mieszkanie (78 m2) i nieruchomość rolną (48 ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jedyny dochód rodziny wnioskodawcy, zgodnie z jego oświadczeniem, stanowi renta z KRUS w kwocie 400 zł. Do wniosku, w wyniku wezwania, załączone zostały: kopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za październik i listopad 2010 r., zaświadczenie o uczęszczaniu syna do przedszkola, tytuły wykonawcze z 2009 r., wezwanie komornicze z dnia 3 lipca 2009 r., upomnienie przedegzekucyjne z dnia 14 grudnia 2010 r. do uiszczenia podatku rolnego i leśnego, decyzja o wysokości świadczenia rentowego oraz zaświadczenie, że córka wnioskodawcy jest studentką studiów stacjonarnych. Miesięczny koszt opłacenia przedszkola, do którego uczęszcza syn wnioskodawcy, wynosi 317,08 zł (plus 100 zł za zajęcia dodatkowe). Renta wypłacana jest przez KRUS w wysokości 402,58 zł. Tytuły wykonawcze zostały wystawione w związku z nieuregulowanymi zobowiązaniami z tytuły podatku rolnego za lata 2003-2005 w łącznej kwocie wraz z odsetkami 22.636,80 zł. Upomnienie przedegzekucyjne obejmuje kwotę 803,50 zł. Skarżący, w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika, został wezwany do uiszczenia na rzecz wierzyciela, którym był Starosta K., należności głównej z odsetkami w wysokości 64.992,75 zł. Egzekucja miała być prowadzona z wieczystego użytkowania nieruchomości. Ponadto wnioskodawca wskazał, że nikt w jego rodzinie nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie otrzymywał w ostatnim półroczu świadczeń z opieki społecznej. Wnioskodawca nie prowadzi księgi przychodów i rozchodów w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej. Za 2010 r. nie otrzymał dopłat unijnych. Podał, że miesięczne wydatki jego rodziny wynoszą: za gaz - 450 zł, za energię elektryczną – 150 zł, za wodę – 100 zł i za wywóz śmieci - 30 zł. Miesięczny koszt ponoszony na lekarstwa to 200 zł. Oświadczył, że źródłem pokrycia wszystkich wydatków w przeszłości były jego oszczędności, obecnie jest to pomoc rodziny. 3. Postanowieniem z 31 stycznia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 246 i art. 199 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stwierdził, iż skarżący nie wykazał, by deklarowana przez niego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji odnosząc ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, wziął pod uwagę łączną wysokość wpisów we wszystkich trzech sprawach, jakie oczekują na rozpoznanie przed sądem w związku ze złożonymi przez stronę skargami, z drugiej zaś, całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w stopniu, w jakim pozwalał na jego ocenę materiał dowodowy przedstawiony przez stronę. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można twierdzić, że wymagana we wszystkich trzech sprawach łączna wysokość wpisów w kwocie 600 zł przekraczać będzie możliwości finansowe skarżącego, stanowiąc uszczerbek utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny, co jest przesłanką częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczność otrzymywania przez wnioskodawcę kwoty 400 zł tytułem świadczenia rentowego z KRUS, jak i fakt, że nie posiada żadnego źródła dochodu jego małżonka nie świadczą o tym, że wnioskodawca jest osobą ubogą, gdyż skarżący posiada nieruchomość rolną o areale 48 ha oraz mieszkanie wielkości 78 m². Ponadto, jak sam oświadczył, z związku z działalnością rolniczą otrzymuje dopłaty unijne. Jak wynika z akt sprawy, małżonka wnioskodawcy pomimo że nie jest zatrudniona, nie jest również zarejestrowana w urzędzie pracy, co może sugerować, że nie poszukuje pracy. Po drugie, na podstawie wymienionych przez wnioskodawcę wydatków w wysokości około 1.350 zł (które nie uwzględniają kosztów wyżywienia, ubrań, a także kosztów utrzymania studiującej córki) można wyprowadzić wniosek, że ponoszone przez skarżącego miesięczne koszty utrzymania rodziny dalece przekraczają konieczne wydatki. Spostrzeżenie to nasuwa wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony i źródeł finansowania tych wydatków. Jakkolwiek skarżący powoływał się na pomoc finansową rodziny, argumentacja ta wydaje się być mało przekonywująca, w szczególności jeżeli zważyć na stosunek miesięcznych wydatków do kwoty potrzebnej na ich pokrycie. Ponadto, wnioskodawca nie wyjaśnił bliżej ani jakie to osoby partycypują w kosztach utrzymania jego rodziny, ani tego, czy uzyskiwane przez te osoby dochody pozwalają na dodatkowe, podkreślić należy comiesięczne, wydatki poza ich własnymi. Z tego co oświadczył sam wnioskodawca, dopłaty unijne do rolnictwa w całości przeznaczane są na wynagrodzenie dla zatrudnianych w gospodarstwie pracowników. Skarżący nie podał wysokości otrzymywanych dopłat, jak również nie sprecyzował ilu pracowników zatrudnia i jakie otrzymują oni z tego tytułu wynagrodzenie. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do przedłożonych przez skarżącego tytułów wykonawczych z tytułu zaległości w podatku rolnym stwierdził, że na podstawie samego tylko faktu ich wystawienia nie sposób stwierdzić, jaki jest stan zadłużenia na dzień rozpoznania wniosku (tytuły wykonawcze wystawiono w 2009 r.), jak również, czy skarżący nie podejmował czynności przeciwegzekucyjnych. 5. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na treść orzeczenia – w szczególności naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. przez nietrafne uznanie, iż wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy sądowej we wskazanym zakresie nie jest zasadny, nadto brak należytego rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nietrafne ustalenie, iż skarżący może bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla niego i jego rodziny uiścić jakiekolwiek koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie wpisu od skargi i znajduje się w możliwościach finansowych strony, jej zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, iż jego sytuacja finansowa jest na tyle dobra, iż uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To skarżący chce uzyskać prawo pomocy i to on powinien przedstawiać dane i dowody mające przekonać Sąd co do tego, iż rzeczywiście powinno mu zostać przyznane prawo pomocy. Podkreślić trzeba, iż możliwość przyznania prawa pomocy powinna być bowiem w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.