II FZ 221/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Bd 645/15 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 18 lipca 2016 r. (I SA/Bd 645/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pozostawił bez rozpoznania wniosek M. S. – nazywanego dalej "Skarżącym", o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach zarządzenia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że doradca podatkowy M. P., ustanowiony jako pełnomocnik Skarżącego w ramach prawa pomocy, złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jako podstawę prawną opinii wskazano art. 177 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako "P.p.s.a."). Zarządzeniem z 31 marca 2016 r. Sąd powiadomił pełnomocnika, że art. 177 § 4 P.p.s.a. nie ma zastosowania do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. W piśmie z 7 kwietnia 2016 r. pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że uchybienie to wynika z jego pomyłki. Równocześnie poinformował on swojego mocodawcę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W piśmie z 18 kwietnia 2016 r. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, powołując się na błąd pełnomocnika. Zarządzeniem z 27 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wezwał pełnomocnika Skarżącego do nadesłania skargi kasacyjnej pod rygorem pozostawienia wniosku strony bez rozpoznania (art. 49 § 1 P.p.s.a.). W piśmie z 13 maja 2016 r. pełnomocnik Skarżącego powiadomił sąd, że w jego ocenie, wraz ze sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej prawo pomocy zostało skonsumowane – a co za tym idzie, jego umocowanie do reprezentowania strony wygasło. 13 maja 2016 r. Skarżący złożył osobiście sporządzoną skargę kasacyjną. Zarządzeniem z 19 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do doradcy podatkowego M. P. o udzielenie informacji na jakiej podstawie przestał być pełnomocnikiem Skarżącego. Pełnomocnik Skarżącego nie udzielił odpowiedzi na wspomniane zarządzenie. Ponieważ strona nie uzupełniła braków formalnych pisma w wyznaczonym terminie, wskazując na art. 49 § 2 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji pozostawił wniosek Skarżącego bez rozpoznania. Zgodnie z art. 87 § 4 P.p.s.a. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu należało bowiem złożyć skargę kasacyjną. Ponieważ strona tego nie uczyniła, na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., sąd wezwał Skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku. Dalej sąd wyjaśnił, że skarga kasacyjna powinna zostać przygotowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W tym wypadku przez doradcę podatkowego ustanowionego w ramach prawa pomocy, jako pełnomocnika strony. Sąd pierwszej instancji wytknął przy tym, że doradca podatkowy, z racji swojego profesjonalizmu, powinien był o tym obowiązku wiedzieć. W zażaleniu z 1 sierpnia 2016 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na błąd przydzielonego mu pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 87 § 4 P.p.s.a. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Tym samym domagając się przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Skarżący powinien był wraz ze wspomnianym wnioskiem złożyć skargę kasacyjną. Równocześnie, biorąc pod uwagę wymogi formalne stawiane skardze kasacyjnej, powinna była ona zostać podpisana przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika Skarżącego (art. 175 § 1 i 3 P.p.s.a.). Z akt sprawy wynika jednak, że ustanowiony w sprawie doradca podatkowy odmówił przygotowania skargi kasacyjnej, zasłaniając się tym, że wcześniej złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W konsekwencji strona skarżąca nie dochowała terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a Sąd pierwszej instancji pozostawił pismo Skarżącego bez rozpoznania (art. 49 § 2 P.p.s.a.). Co istotne, Skarżący nie wypowiedział pełnomocnictwa doradcy podatkowemu M. P. Biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg postępowania wyjaśnić w tym miejscu należy, że wraz z nowelizacją z 15 sierpnia 2015 r. do art. 177 P.p.s.a. dodano § 4, zgodnie z którym w razie złożenia przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej termin do wniesienia skargi kasacyjnej płynie od dnia doręczenia stronie odpisu opinii. Innymi słowy w obecnym stanie prawnym złożenie wspomnianej opinii przez pełnomocnika wyznaczonego na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie zamyka stronie drogi do zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji. Przepis ten jednak nie mógł mieć zastosowania w sprawie Skarżącego. Zgodnie z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), art. 1 pkt 50 tej ustawy, którym dodano do art. 177 P.p.s.a. paragrafy 3-6, nie został wymieniony pośród przepisów, które miałyby mieć zastosowanie do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. Rozważania te są o tyle istotne, że doradca podatkowy M. P., wyznaczony w trybie art. 253 § 2 P.p.s.a., jako pełnomocnik Skarżącego, złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej kierując się art. 177 § 4 P.p.s.a., który z wskazanych powyżej przyczyn nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Tymczasem, przed wejściem w życie wspomnianej nowelizacji, przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidywały możliwości złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez doradcę podatkowego wyznaczonego w związku z przyznaniem stronie prawa pomocy. W konsekwencji składając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik Skarżącego nie zrealizował prawa pomocy – a co za tym idzie nadal był zobowiązany do działania w imieniu strony. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo zwrócił się do doradcy podatkowego M. P. – jako pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy – o uzupełnienie braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez złożenie skargi kasacyjnej. W świetle powyższego należy dojść do wniosku, że uchylając się od przygotowania skargi kasacyjnej, która powinna zostać złożona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, pełnomocnik Skarżącego uchybił swoim obowiązkom. Niemniej jednak, wbrew temu co wywodzi Skarżący w zażaleniu, uchybienia procesowe pełnomocnika obciążają stronę, bez względu na to, czy pełnomocnik został powołany na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a., czy też został wybrany przez stronę. W konsekwencji uchybienia wynikające z nierzetelnego wypełniania swoich obowiązków przez doradcę podatkowego M. P. i jego daleko idącej nieznajomości przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz niezrozumienia roli, jaką pełni wyznaczony z urzędu pełnomocnik procesowy – wywołują negatywne konsekwencje procesowe dla strony, którą reprezentuje. Wszelkie czynności dokonane przez pełnomocnika w granicach umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Oznacza to, że zarówno wszelkie czynności procesowe pełnomocnika, jak i wszelkie jego zaniechania, mające miejsce w zakresie udzielonego mu pełnomocnictwa, pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla mocodawcy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 tej ustawy postanowił jak w sentencji.