II FZ 194/18

Dnia 7 maja 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 82/18 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 19 grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek w tym podatku postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2018 r. o sygn. I SA/Bk 82/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie ze skargi K. M. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 19 grudnia 2017 r. o nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek w tym podatku odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku podał, że skarżący wniósł skargę na rozstrzygnięcie organu. W skardze tej skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania ww. decyzji podnosząc, że prowadzi działalność gospodarczą. Nie posiada środków finansowych, z których mógłby zaspokoić zobowiązanie sięgające 83.000 zł. Wszczęcie egzekucji de facto skutkowało będzie spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków, spowoduje utratę płynności finansowej i co za tym idzie niemożność spłaty zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. 3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Białymstoku podał przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności. W ocenie WSA w Białymstoku argumentacja przedstawiona w ww. wniosku nie potwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej. Skarżący nie przedstawił danych źródłowych, które potwierdzałyby podnoszone przez niego okoliczności o trudnej sytuacji finansowej, nie udostępnił rachunku zysków i strat, który szczegółowo wskazywałby na zestawienie przychodów i kosztów jego przedsiębiorstwa, jak również nie dołączył aktualnego stanu rachunku bankowego. Podkreślił, że wprawdzie skarżący posiada zobowiązania kredytowe w kwocie 551.600, z czego do spłaty pozostało 102.401,81 zł, jednakże w ocenie WSA w Białymstoku, zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są podatki. Podkreślił, że uzyskanie kredytu w kwocie 551.600 zł wiąże się z tym, iż skarżący musiał wykazać się odpowiednio wysoką zdolnością kredytową. Skarżący terminowo reguluje zobowiązania kredytowe. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata) wniósł zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Białymstoku, zaskarżając je w całości, formułując równocześnie wniosek o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżącego, że zachodzi w stosunku do niego niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Równocześnie skarżący sformułował wniosek w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do zażalenia w postaci faktur VAT, listy płac, zestawienia zobowiązań, na okoliczność spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w zakresie działalności gospodarczej. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie WSA w Białymstoku odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IAS. 5.2. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Białymstoku - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku i wykazania związku pomiędzy wskazanymi okolicznościami a możliwością wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązkiem sądu jest zaś wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również zawartych w aktach sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi. 5.3. Odnosząc powyższą argumentację do rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć, że skarżący niebezpieczeństwo wyrządzenia jemu znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową i kondycją prowadzonego przedsiębiorstwa, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą oddziaływać na niego i prowadzoną przez niego działalność gospodarczą w związku z podjęciem próby przymusowego wykonania decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Subiektywne przeświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie może samo w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąc powinien zatem umożliwić WSA w Białymstoku zbadanie jego sytuacji finansowej i w tym celu zaoferować niezbędne dowody z dokumentów obrazujące jej pełną sytuację majątkową. Nie można zaakceptować wybiórczego przedstawiania dokumentów mających obrazować trudną sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę oraz skargę kasacyjną znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W tym kontekście samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej nie stanowi ewentualne pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11), czy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie jest bez znaczenia, że w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji, gwarantujące zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji, choć w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Również sama wysokość zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją nie może przesądzać o wstrzymaniu wykonania decyzji, jeżeli nie wykazano wpływu wykonania zaskarżonego aktu na możliwości płatnicze i bytowe strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., I FSK 2069/14). Trafnie także WSA w Białymstoku podkreślił, że nie można faworyzować zobowiązań cywilnoprawnych, a więc kredytów, przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. 5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W związku z zawartym w zażaleniu wnioskiem o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do zażalenia w postaci faktur VAT, listy płac, zestawienia zobowiązań, należy stwierdzić, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu zażaleniowym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie oznacza to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Należy mieć na względzie, że "odpowiednie" stosowanie przepisów może polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2001 r., III ZP 25/01, OSNP 2002/13/301). Zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można w nim przedstawiać nowej argumentacji oraz załączać do niego obszernego materiału dowodowego, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie - zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego - oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być uwzględniony. Możliwość podnoszenia w postępowaniu zażaleniowym nowych argumentów i przedstawiania nowych dowodów na poparcie wniosku zaprzecza funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stałby się podmiotem ponownie oceniającym wniosek.