II FZ 1877/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1605/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 25 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1605/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 25 marca 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r., odmówił przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w ocenie Skarżącej kwota wpisu sądowego od skargi jest dla niej bardzo wysoka. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca podniosła, że aktualnie pozostaje w separacji z mężem, na wychowaniu ma dwoje dzieci, z uwagi na swoją sytuację osobistą trudno jej podjąć pracę, środki otrzymywane od męża na dzieci, łącznie 1.500 zł, są skromne i pozwalają na poniesienie opłat za mieszkanie i utrzymanie dzieci. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 25 lipca 2014 r. pełnomocnikowi procesowemu skarżącej doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie czternastu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw. W motywach rozstrzygnięcia orzeczenia wspomnianego na wstępie Sąd I instancji wskazał, że przedstawione przez Skarżącą dokumenty nie pozwalały na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej. W ocenie Sądu strona w toku postępowania albo całkowicie pomijała pewne informacje albo przedstawiała je w sposób ogólnikowy, niejasny i wybiórczy, co istotnie podważało wiarygodność argumentacji powodując, iż nie wyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. W konsekwencji zdaniem Sądu I instancji Skarżąca nie wykazała stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późń. zm., dalej zwana: "p.p.s.a."). Na powyższe rozstrzygnięcie wniesione zostało zażalenie, w którym zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegającego na odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, podczas gdy zachodzą ku temu przesłanki. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podniosła, że nie żadnych możliwości pozyskania środków pieniężnych na uiszczenie żądanego wpisu od skargi. Dodatkowo wskazała, że nie jest możliwe przedstawienie dokumentów dotyczących zarobków męża, skoro pozostaje z nim w separacji od wielu lat, a mąż odmawia udzielenia jakichkolwiek informacji na ten temat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że stronę wezwano do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiającą jej sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawiła ona żadnych dokumentów, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd I instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu Skarżąca nie była wzywana do przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację finansową jej męża, z którym pozostaje w separacji. Wręcz odwrotnie zgodnie z zarządzeniem referendarza wezwano Skarżącą do szczegółowego wyjaśnienia sytuacji majątkowej jej samej oraz synów, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro Skarżąca uchyliła się od tego obowiązku to w efekcie Sąd I instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. Ponadto należy podkreślić, że w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji ----------------------- 3