II FZ 1807/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 286/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 2 stycznia 2014 r. nr ... w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. i 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 286/14 odmówił S. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 2 stycznia 2014 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego. Ze stanu sprawy przyjętego do rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe; nie posiada żadnego majątku; zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; obecnie jedynym źródłem jego miesięcznych dochodów, które wynoszą 1.200 zł brutto jest umowa cywilnoprawna, ww. środki w całości przeznacza na pokrycie swoich kosztów utrzymania, do których zaliczył wydatki na opłaty za energię elektryczną (200 zł), gaz (250 zł), wodę (50 zł) oraz zakup leków (100 zł), wyżywienia (500 zł) i środków czystości (100 zł). W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o stosowne dokumenty pełnomocnik strony nadesłał następujące dokumenty: -odpisy zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-36L i PIT-37), w których wnioskodawca wykazał stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 405.695,07 zł, deklarując przychód w kwocie 8.444.417,53 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 8.850.112,60 zł oraz dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych w wysokości 8.604,52 zł; -kopię potwierdzenia uiszczenia zryczałtowanego podatku dochodowego za kwiecień 2014 r. w kwocie 51 zł z tytułu wynajmu dwóch lokali wraz z oświadczeniem pełnomocnika, który wyjaśnił, że wnioskodawca tytułu wynajmu dwóch lokali osiąga dochód w wysokości 600 zł brutto miesięcznie; -kopie faktur za gaz (za okres od 1 marca do 12 maja 2014 r.) oraz dostawę wody (za kwiecień 2014 r.) na łączną kwotę 745,68 zł oraz oświadczenie pełnomocnika, z którego wynika, że wnioskodawca ponosi także opłatę za wywóz śmieci w wysokości 176 zł (kwartalnie), natomiast obecnie nie ponosi opłat za energię elektryczną, z uwagi na powstałą nadpłatę; -historię osobistego rachunku bankowego o numerze 0034491540 prowadzonego przez Bank Millennium za okres od 1 marca do 30 maja 2014 r., którego saldo bieżące przez cały ww. okres rozliczeniowy wynosiło 1.910,24 zł i na który w marcu br. ZUS przekazał świadczenie w kwocie 734,23 zł; -oświadczenie pełnomocnika, zgodnie z którym wnioskodawca nie posiada pojazdów mechanicznych ani żadnego innego majątku. Ponadto w piśmie z dnia 30 maja 2014 r. pełnomocnik wskazał, że koszty zastępstwa procesowego, jak i sposób rozliczenia objęte są tajemnicą adwokacką. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną wymaga, w zakresie prowadzonego sporu sądowego, wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa. W pierwszej kolejności Sąd wyliczył jak kształtują się koszty w niniejszym postępowaniu zainicjowanym skargą strony: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 500 zł, 2) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł; 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł oraz 4) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu. Następnie Sąd wyjaśnił, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż prowadzi on sam gospodarstwo domowe. Co prawda, z dniem 1 stycznia 2014 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (dowód: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP), to posiada stałe źródła utrzymania w postaci świadczenia z ZUS oraz wynajmu lokali. Sąd wskazał, że miesięczny dochód z ww. tytułów wynosi 1.283,23 zł netto. Na dzień 30 maja 2014 r. skarżący na rachunku bankowym zgromadził środki w łącznej wysokości 1.910,24 zł, których wysokość nie uległa zmianie od dnia 24 marca 2014 r. Co więcej, od 1 kwietnia 2014 r. na koncie wnioskodawcy, z którego wyciąg przedłożył nie dokonano żadnych operacji. Sąd pierwszej instancji dokonując analizy powyższych kwot stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma stałe źródła dochodów, które nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu i z których zaspokaja bieżące koszty swojego utrzymania, a także ma możliwość poczynienia oszczędności. Ponadto skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani z pomocy finansowej innych osób, w tym członków rodziny, gdyż – pomimo wyraźnego wezwania sformułowanego w zarządzeniu z dnia 11 kwietnia 2014 r.– w żaden sposób się do niej nie odniósł. W ocenie Sądu znamiennym jest również, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi, z jakich środków pokrywa koszty usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Sąd wyjaśnił, że okoliczność ustanowienia przez osobę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie oznacza, że takie zwolnienie nie będzie jej przysługiwać, ale nie oznacza to również, że Sąd, badając przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, nie może wezwać takiej osoby do złożenia wyjaśnień dotyczących źródeł finansowych, z jakich zamierza ona pokryć koszty profesjonalnego zastępstwa procesowego. Powyższe może mieć bowiem istotny wpływ na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, w tym możliwości płatniczych. Odnosząc się zaś do okoliczność w postaci zabezpieczenia należności z tytułu zobowiązań podatkowych na majątku skarżącego to zdaniem Sądu nie stanowi dostatecznej przesłanki do uznania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Jako bezzasadną Sąd ocenił argumentację, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i godzi w zasady o randze konstytucyjnej, tj. zasadę państwa prawa oraz legalizmu. Przyznanie skarżącemu w niniejszej sprawie prawa pomocy byłoby sprzeczne z inną konstytucyjną zasadą, a mianowicie zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Z zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił mu naruszenie art. 246 § 1 ust 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, iż "wykazanie" należności poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania jest tożsame z udowodnieniem tej okoliczności, w sytuacji gdy udowodnienie oraz wykazanie pewnych okoliczności są dwoma odrębnymi instytucjami procesowymi. Przy czym wykazanie jest obostrzone mniejszymi rygorami dowodowymi niż udowodnienie. Zarzucił także naruszenie art. 246 § 1 ust.1 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż zabezpieczenie w wysokość 993.435 zł z tytułu zobowiązań podatkowych na majątku skarżącego nie stanowi okoliczności wykazującej niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast naruszenie art. 255 P.p.s.a. upatruje poprzez uznanie, iż przedłożone przez skarżącego oświadczenia oraz dowody są niewystarczające dla wykazania niemożności poniesienia przez skarżącego jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy koniecznego wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy, jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że z określenia "gdy wykaże" wynika, iż strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Tutejszy Sąd po dokonaniu analizy jego sytuacji finansowej uznał, że podatnik nie znajduje się w tak trudnej sytuacji majątkowej, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jego utrzymaniu koniecznym. Zasadnie Sąd pierwszej instancji uwypuklił fakt posiadania przez skarżącego stałego źródła dochodu, niepodlegającego zajęciu egzekucyjnego, z którego zaspakaja bieżące wydatki, jak również ma możliwość poczynienia oszczędności. Należy przyjąć również, że strona nie musi korzystać z pomocy rodziny, jak również z instytucji pomocy społecznej, bowiem zarówno w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, jak również w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji nie odniosła się do tego. Nie jest również wiadome z jakich środków pokrywa wynagrodzenie ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, skoro jak twierdzi znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że jej zasoby finansowe w całości przeznaczone są na bieżące utrzymanie. Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącego danych powoduje, że powstają wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności przywołanych przez nią. Natomiast w świetle przedłożonych dokumentów wynika, że strona jest w stanie wygospodarować środki finansowe na uiszczenie wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.