II FZ 176/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 369/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, mocą którego oddalono wniosek M. C. o przyznanie prawa pomocy w ten sposób, że odmówiono zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, w przedmiocie prawa pomocy. W motywach orzeczenia Sąd podał, że postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, oceniając sytuację majątkową skarżącego na podstawie treści złożonego w dniu 5 kwietnia 2011 r. formularza PPF oraz dodatkowych dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego w odpowiedzi na wezwania Referendarza sądowego. Z uzasadnienia wniosku wynikało, że strona nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku ani zgromadzonych środków pieniężnych, nie uzyskuje żadnych dochodów, a utrzymuje się z pomocy rodziny udzielanej w wysokości 1100 zł miesięcznie. Partycypuje w wydatkach związanych z utrzymaniem domu. Wezwany do uzupełnienia oświadczenia i przedstawienia dokumentów niezbędnych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżący nadesłał: - dwa zaświadczenia z urzędu skarbowego z dnia 26 kwietnia 2011 r. o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz o nieprowadzeniu działalności gospodarczej, - zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 26 kwietnia 2011 r., że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., - kopię wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w N. dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją urzędu, iż jest to 5 osób, - oświadczenie skarżącego z dnia 18 kwietnia 2011 r. wyjaśniające, iż pozostaje w związku małżeńskim; między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, w związku z tym nie zna dochodów i stanu majątkowego małżonki; skarżący na podstawie umowy użyczenia zajmuje pokój w lokalu mieszkalnym położonym w M. przy ul. P. 5, stanowiącym własność rodziców, w którym pozostaje zameldowanych łącznie 5 osób; skarżący ponosi koszty związane z częścią opłat za lokal w kwocie 600 zł, która jest przekazywana rodzicom; nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat, bowiem wszelkie rachunki wystawiane są na użyczających; skarżący nie posiada kont, lokat bankowych ani kart kredytowych. Skarżący oświadczył także, że pozostałych dokumentów - z uwagi na dość krótki termin wyznaczony przez sąd, uwzględniający znaczną ilość dni wolnych od pracy - nie udało się zgromadzić w wyznaczonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 369/11, odmówił przyznania skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd przytoczył art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. Sąd uznał, że informacje podane przez skarżącego w oświadczeniach i wynikające z dokumentów źródłowych są niepełne i uniemożliwiają jednoznaczne stwierdzenie, czy faktycznie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący uchylił się od podania informacji dotyczących sytuacji majątkowej małżonki. Powoływana przez niego rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na ocenę zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych. Także okoliczność, że skarżący jest tymczasowo aresztowany nie oznacza, że nie może ponieść kosztów sądowych korzystając z pomocy żony. Stąd uzasadnione jest żądanie przedstawienia jej sytuacji majątkowej. Uchylanie się strony od wykazania swojej sytuacji majątkowej stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie na to postanowienie oddalił postanowieniem z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 365/11, jako nieuzasadnione. W związku z prawomocną odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, który to wpis został uiszczony. Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącego. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, iż nie posiada środków aby je pokryć. Wskazał, iż nie posiada majątku w postaci nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nie prowadzi z nikim gospodarstwa domowego, utrzymuje się z pomocy rodziny w kwocie 1.100 zł, dokłada się do stałych opłat związanych z domem. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o przedłożenie do akt sprawy, w terminie 14 dni, wskazanych w tymże piśmie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących aktualną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, niezbędnych dla rozpatrzenia wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżący nadesłał znajdujące się już w aktach sprawy dwa zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 26 kwietnia 2011 r. o braku zeznania podatkowego za 2009 r. oraz nieprowadzeniu działalności gospodarczej, zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 26 kwietnia 2011 r. o tym, że skarżący nie korzystał i nie ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej w 2010 r. i 2011 r., kopię wniosku złożonego w Urzędzie Gminy w N. dotyczącego liczby osób zameldowanych ze skarżącym pod jednym adresem, wraz z adnotacją urzędu, iż jest to 5 osób. Jednocześnie skarżący wskazał, że nie posiada innych dokumentów potwierdzających jego złą sytuację finansową. Potwierdził, iż pozostaje w związku małżeńskim, w którym została ustanowiona rozdzielność majątkowa, w związku z czym nie posiada informacji o wysokości dochodów małżonki ani co do jej stanu majątkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na treść art. 165 P.p.s.a. i stwierdził, że prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione pod warunkiem zmiany okoliczności sprawy, która to zmiana powinna zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po 10 czerwca 2011 r.; powinna ona dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane tak samo rzetelnie, jak w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W nadesłanym formularzu powtarza podane wcześniej złożone informacje, zaś wezwany do nadesłania dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową w celu porównania i oceny, czy w sytuacji materialnej skarżącego (po stronie dochodów lub wydatków), wystąpiły takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Sądu zajętego w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2011 r., nadesłał znajdujące się już w aktach sprawy zaświadczenia datowane na 26 kwietnia 2011 r. Dlatego też Sad wniosek oddalił. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jego zmianę przez zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Orzeczeniu temu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki przyznania prawa pomocy, a więc że skarżący posiada środki na koszty niniejszego postępowania. W uzasadnieniu zażalenia jego autor przedstawił treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i stwierdził, że po dokonaniu niezbędnych opłat skarżącemu pozostaje do dyspozycji 500 zł, a więc musi on korzystać z pomocy rodziny. Sąd w jego ocenie nie wskazał, z jakich kwot skarżący winien poczynić oszczędności, a stanowisko, że możliwości majątkowe małżonka mają tu jakiekolwiek znaczenie, jest błędne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że środek odwoławczy w niniejszej sprawie został sporządzony przez radcę prawnego, tymczasem treść zażalenia pozostaje w zasadzie bez związku z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd prawidłowo potraktował kolejny wniosek strony w tej sprawie jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienie niekończące postępowania w sprawie, które jest prawomocne, może być zmienione, jednakże warunkiem tej zmiany jest zmiana okoliczności sprawy. Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego. W niniejszej sprawie treść zażalenia skarżącego sprowadza się do ponownej polemiki z Sądami obu instancji co do możliwości poniesienia przez niego kosztów niniejszego postępowania, a także bezpodstawnego kwestionowania stanowiska Sądów o konieczności przedstawienia danych o sytuacji materialnej żony skarżącego. Tego typu polemika jest na obecnym etapie postępowania niedozwolona i nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącego skutków. Skarżący przedstawił identyczny stan faktyczny, jak w poprzednim postępowaniu dotyczącym prawa pomocy; to zaś wyklucza zmianę postanowienia z 10 czerwca 2011 r., gdyż nie może być mowy o jakiejkolwiek zmianie okoliczności sprawy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego wynika, że kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania została w sposób wiążący przesądzona w postanowieniu z 10 czerwca 2011 r., podobnie jak kwestia konieczności ujawnienia sytuacji materialnej żony. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to we wskazanym postanowieniu. Pełnomocnik skarżącego do mającej zasadnicze znaczenie w tej sprawie kwestii zmiany okoliczności sprawy nie odniósł się ani razu. Dlatego też, działając w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako bezzasadne oddalił.