II FZ 173/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. T. i C.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 listopada 2016 r., sygn. akt I SAB/Sz 19/15 w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego w sprawie ze skargi M. T. i C. T. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie w przedmiocie bezczynności organu w zakresie wydania odpisów tytułów wykonawczych. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 28 listopada 2016 r., I SAB/Sz 19/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie ze skargi M. T. i C. T. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie w przedmiocie bezczynności organu w zakresie wydania odpisów tytułów wykonawczych, odmówił wyłączenia referendarza sądowego I. Golec. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie przedstawili dowodów na poparcie wniosku w zakresie przesłanek z art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), a jedynie odwołali się do subiektywnego odczucia nieprawidłowości przy rozstrzyganiu ich wniosków o przyznanie prawa pomocy, co zdaniem skarżących polegało na braku podstaw do żądania przez referendarza sądowego przedłożenia przez nich stosownych dokumentów obrazujących ich sytuację majątkową. W ocenie sądu pierwszej instancji przypuszczenia te stanowiły próbę podważenia merytorycznej zasadności podejmowanych przez referendarza czynności, których możliwość kwestionowania zapewniona została przez uregulowany w ustawie środek zaskarżenia od wydawanych przez niego zarządzeń i postanowień – sprzeciw. W związku z powyższym, wniosek skarżących zmierzał do podważenia kompetencji referendarza sądowego, bez wskazania uzasadnionych i obiektywnych przyczyn, wobec czego sąd pierwszej instancji na podstawie art. 24 § 1 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. odmówił wyłączenia referendarza sądowego I. Golec. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie, skarżący wnieśli o jego uchylenie i podnieśli, że "Instytucja referendarza sądowego nie ujęta w Konstytucji ma za zadanie utrącić skarżenie. daje się referendarzowi do rozpatrzenia sprawę a potem ją utrąca w tym samym wydziale udając, ze to była II Instancja". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 24 § 1 p.p.s.a., przepisy rozdziału dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. Zatem wyłączenie referendarza sądowego od orzekania w sprawie w zakresie przewidzianym ustawą może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie referendarza sądowego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia referendarza sądowego zostały enumeratywnie wymienione, natomiast na wniosek strony, bądź na żądanie referendarza sądowego, sąd wyłącza referendarza sądowego jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie referendarza sądowego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez referendarza sądowego. Przy czym to strona składająca wniosek jest obowiązana uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia referendarza sądowego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie przez niego wyjaśnień. W obydwu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności referendarza sądowego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu w rozpoznawaniu określonej sprawy. W niniejszej sprawie, skarżący w piśmie z 3 listopada 2016 r. wnieśli o wyłączenie referendarza sądowego. Wnioskodawcy wskazali na brak jego bezstronności, a więc na przesłankę z art. 19 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a. Trzeba wskazać, że do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności referendarza sądowego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (por. uzasadnienie do postanowienia NSA z 22.02.2008 r., II FZ 60/08). Zatem z powyższego przepisu wynika, iż względną przyczyną wyłączenia referendarza sądowego jest jakakolwiek okoliczność, pod warunkiem że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Takich okoliczności nie wskazał zarówno referendarz sądowy w oświadczeniu złożonym w sprawie, jak i wnioskodawcy. Za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza sądowego w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. nie mogą być uznane kwestie subiektywnego poczucia strony o tym, że referendarz sądowy jest niesprawiedliwy, zastrzeżeń co do sposobu procedowania referendarza sądowego, np. poprzez kierowanie wezwań do skarżących o złożenie dokumentów, czy jego udziału w wydawaniu orzeczeń, z których strona jest niezadowolona. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie NSA z 8.01.2015 r., II OZ 1359/14; postanowienie SN z 26.03.1997 r., III AO 5/97; postanowienie SN z 8.03.1972 r., I PZ 9/72). Pogląd ten ma zastosowanie także i do referendarza sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do referendarza sądowego I. Golec zarówno z art. 18, jak i 19 p.p.s.a., a zatem prezentowane w tym zakresie stanowisko sądu pierwszej instancji należy w pełni podzielić. Ocena ta nie została podważona w złożonym przez skarżących zażaleniu. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionego zażalenia na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.