II FZ 1572/13

Warszawa, dnia 22 stycznia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Nina Półtorak (del.) po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Op 567/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Op 567/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącej D. Z przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że wprawdzie skarżąca jest osobą bezrobotną bez źródła dochodów, jednakże posiada możliwości finansowe poniesienia wydatków z tytułu kosztów sądowych, bowiem na jej sytuację finansową rzutuje fakt stałego wysokiego dochodu, osiąganego przez jej konkubenta J. N., z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd pierwszej instancji ustalił, że J. N. w okresie styczeń - sierpień 2013 r. przy przychodach w wysokości 824.356,24 zł uzyskał dochód wynoszący 39.468,84 zł (co daje średnio miesięcznie dochód w kwocie ponad 4.925 zł), przy czym tylko za sierpień 2013 r. przychody osiągnęły skalę 114.148,63 zł, zaś dochody 9.834,21 zł. W ocenie Sądu, w kontekście osiąganych przez konkubenta skarżącej w ramach prowadzonej działalności przychodów, należało uznać, że należny wpis sądowy, który skarżąca zobowiązana jest uiścić w sprawie niniejszej oraz w innych sprawach zawisłych przed tym Sądem, stanowi wartość niewspółmiernie niską, co świadczy, że wymagana kwota jest zdecydowanie w zasięgu ich możliwości finansowych. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skarżącej, że nie może rzutować na ocenę możliwości pokrycia przez nią kosztów postępowania sytuacja finansowa jej konkubenta, i odmówił jej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie D. Z. wniosła o jego zmianę i zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Skarżąca podniosła, że nietrafne jest stanowisko WSA w Opolu, w myśl którego w sprawie została spełniona przesłanka wymieniona w art 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Fakt wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego z konkubentem w żadnym razie, wbrew stanowisku Sądu, nie rodzi obowiązku wzajemnego wspierania się finansowo. Fakt ten bowiem rodzi co najwyżej obowiązek wspólnego partycypowania w kosztach prowadzenia tego gospodarstwa, na które składają się: czynsz, koszty związane z korzystaniem z mediów, ubezpieczeniem, kredytem oraz koszty wyżywienia. Opłata sądowa od skargi nie wlicza się jednak w zakres tych kosztów, gdyż nie stanowi kosztu związanego z prowadzonym gospodarstwem domowym, lecz osobiste zobowiązanie skarżącej. O ile zrozumiałe jest, że J. N. będący jej konkubentem opłaca w całości koszty, do których powstania sam się przyczynia, tzn. koszty związane z korzystaniem ze wspólnego mieszkania, w tym kredyt, oraz koszty wyżywienia, o tyle niezasadne jest oczekiwanie od niego, że uiści za skarżącą opłatę od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji oparł rozstrzygnięcie na stanowisku, w myśl którego możliwości płatnicze konkubenta skarżącej, z którym pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym, uzasadniają możliwość uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi w sytuacji, gdy ona sama nie posiada majątku i jest osobą bez źródeł dochodu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji skupił się na analizie dochodów osiąganych przez konkubenta skarżącej, dochodząc w konkluzji do wniosku, że skoro konkubent zaspokaja finansowo wszystkie osobiste potrzeby skarżącej, to uprawnione jest także wymaganie od niego uiszczenia za skarżącą wpisu od skargi w zainicjowanej przez nią sprawie sądowej. Wskazać zatem należy, że z przepisów P.p.s.a. wynika, że przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest pod uwagę także sytuacja finansowa jego rodziny (art. 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1, art. 255, art. 256 pkt 2). Jednakże w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, związek nieformalny nie stanowi rodziny (por. art. 27, art. 91 § 1 K.r.o.). W sytuacji związku nieformalnego, jakim w obowiązującym stanie prawnym jest instytucja konkubinatu, na konkubentach nie ciążą obowiązki wzajemnego wsparcia i partycypowania w kosztach utrzymania ujęte w ramy prawne, stąd skarżąca nie posiadałaby – inaczej niż małżonkowie – instrumentów prawnych do wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego w razie odmowy jej udzielenia ze strony partnera (por. postanowienie NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. I FZ 465/13). Zważyć należy, że z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika zasada obowiązku wykazania przez skarżącego faktu niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Obowiązek poniesienia kosztów sądowych spoczywa więc na skarżącym, a więc ponosi on te koszty z własnych dochodów i majątku. Sąd może jednak ocenić możliwości płatnicze skarżącego w kontekście sytuacji finansowej jego gospodarstwa domowego, aby ustalić, czy ewentualne ich uiszczenie odbiłoby się negatywnymi konsekwencjami w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Badanie przez Sąd sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wobec rozpoznawania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem także badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia jego wydatków przez współtworzącego owo gospodarstwo domowe konkubenta, uzasadnione jest potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności mających wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącej. Niemniej jednak, nieuprawnione jest przyjmowanie w konsekwencji stanowiska dopuszczającego obciążenie koniecznością uiszczenia wpisu od skargi osoby trzeciej, niebędącej rodziną skarżącej. Okoliczność zamieszkiwania przez skarżącą z konkubentem, z którego dochodu w całości pokrywane są – wobec braku obiektywnych możliwości skarżącej w tym zakresie – nie tylko wydatki gospodarstwa domowe, ale także zobowiązania osobiste skarżącej z tytułu spłaty kredytu i pożyczki, nie jest obojętna dla sprawy, to jest dla oceny możliwości poniesienia kosztów przez skarżącą. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, jak poniesienie przez nią kosztów sądowych wpłynie na jej możliwości utrzymania się. Jednak, nawet przy uwzględnieniu tej oceny, ze stanu faktycznego wskazanego przez skarżącą i zaaprobowanego przez sąd I instancji wynika, że skarżąca nie ma żadnych własnych dochodów i majątku, z którego możliwe byłoby poniesienie kosztów sądowych. Gdyby skarżąca dysponowała takimi dochodami lub majątkiem, to należałoby ocenić, czy poniesienie kosztów sądowych z tych dochodów lub majątku, wpłynie na możliwości utrzymania się skarżącej, przy uwzględnieniu faktu, że wiele jej potrzeb finansowych zaspokajanych jest przez konkubenta. Nie można jednak uznać, że skarżąca wprawdzie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych z własnych dochodów czy majątku, ale winien to zrobić – zamiast skarżącej - konkubent z własnych środków. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał ustaleń faktycznych, z których wynikało, że skarżąca znajduje się w sytuacji majątkowej, uniemożliwiającej jej poniesienie kosztów sądowych, winien był uwzględnić jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.