II FZ 1570/14

II FZ 1570/14 P O S T A N O W I E N I E Dnia 21 listopada 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 562/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 10 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 562/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił M.N. (dalej jako "Skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 10 marca 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości oraz oszczędności. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Zarządzeniem z dnia 10 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do nadesłania wskazanych dokumentów oraz oświadczeń osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi przedłożono: zeznania podatkowe Skarżącego za 2013 r. (PIT-36L, PIT/B, PIT-37) z których wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej Skarżący wykazał stratę w wysokości 11 626,10 zł. W PIT-37 wykazał natomiast dochód w kwocie 4 979,92 zł (inne źródła); decyzję w sprawie zarejestrowania Skarżącego z dniem 4 października 2013 r. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; umowę pożyczki; umowę rozdzielności majątkowej; upomnienie; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie przyznania żonie Skarżącego świadczenia rehabilitacyjnego; kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony Skarżącego. Ponadto w piśmie z dnia 19 czerwca 2014 r. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych oraz nieruchomości. Z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Wyjaśnił, że jego żona ma zadłużenie wobec II Urzędu Skarbowego w T. w wysokości 426 000 zł. Wyjaśnił, że w dniu 4 czerwca 2014 r. otrzymał wraz z żoną kredyt w kwocie 19 839,62 zł, z którego się utrzymują z uwagi na brak dochodów. Wskazał również, że zarówno wobec niego jak i jego małżonki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jest bezskuteczne z uwagi na brak majątku. Sąd pierwszej instancji, wskazując na art. 245 § 1 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stwierdził, że przewidziana w P.p.s.a. instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Sąd podkreślił jednocześnie, że to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach, a rozstrzygnięcie zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, mając na uwadze art. 255 P.p.s.a., że z oświadczeń Skarżącego wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF w rubryce dochody Skarżący podał "brak". Następnie w piśmie z dnia 19 czerwca 2014 r. oświadczył, że utrzymuje się wraz z rodziną z kredytu, na dowód czego załączył umowę pożyczki gotówkowej z dnia 4 czerwca 2014 r. Skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające fakt choroby żony oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS w sprawie przyznania żonie zasiłku rehabilitacyjnego. Oświadczył, że żona otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 600 zł. Sąd zaznaczył, że istotnym w sprawie jest, że co prawda Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie mniej nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych żony, tylko saldo jednego rachunku. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach, jak również i transakcji uznaniowych. Sąd uznał to w rzeczywistości za bardzo istotny brak wniosku. Bowiem wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej, a Skarżący przedłożył saldo tylko jednego rachunku bankowego żony, tymczasem z przedłożonej umowy pożyczki gotówkowej wynika, że żona Skarżącego posiada również w tym banku rachunek bankowy, na który została przekazana kwota pożyczki. Ponadto Skarżący zarówno w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, jak również na etapie sprzeciwu nie przedłożył swojego zeznania podatkowego za 2012 r. oraz zeznań podatkowych żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, a także zaświadczenia o wysokości świadczenia rehabilitacyjnego żony. Odnosząc się do eksponowanej w sprzeciwie okoliczności, że zarówno wobec Skarżącego jak i jego żony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, Sąd wskazał, że w zarządzeniu referendarza z dnia 5 czerwca 2014 r. w pkt 10 zobowiązano Skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących dokonane czynności egzekucyjne. Skarżący w odpowiedzi przedłożył tylko upomnienie z dnia 13 stycznia 2014 r. skierowane do jego żony. Natomiast z przedłożonego na etapie sprzeciwu zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym wynika, że rachunek żony nie jest obciążony żadnymi zajęciami egzekucyjnymi. Ponadto zdaniem Sądu gdyby przyjąć, że sytuacja finansowa jest taka, jak ją Skarżący przedstawia, to niewątpliwie korzystałby z pomocy opieki społecznej. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego (pkt 5 zarządzenia) Skarżący nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie, co zasadnym czyni domniemanie, że z takowej pomocy nie korzysta. Powyższe braki skutkują stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa Skarżącego nadal pozostaje niejasna. W ocenie Sądu, Skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów postępowania. Reasumując Sąd stwierdził, że Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części, jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia, nie pozwoliły, bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistej sytuacji majątkowej. W złożonym zażaleniu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie jest dla niego krzywdzące, gdyż mimo wykazania w sposób rzetelny bardzo trudnej sytuacji majątkowej oraz osobistej, w której znalazł się wraz z rodziną, Sąd pierwszej instancji pozbawia go faktycznej możliwości dochodzenia praw na drodze sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej pod warunkiem, że wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości tej Sąd pierwszej instancji skorzystał, wzywając do nadesłania dokumentów mających pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej Skarżącego i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przez niego oświadczeń. Jak wynika z akt sprawy zwrócono się o przedłożenie m.in. wyciągu z rachunków bankowych Skarżącego oraz jego małżonki oraz zeznań podatkowych. Skarżący nie zastosował się w pełni do tych zaleceń, przedkładając saldo tylko jednego rachunku bankowego, pomijając dostarczenie stosownych informacji o stanie innych rachunków, których istnienie zostało potwierdzone za pomocą dokumentów znajdujących się aktach sprawy (umowa pożyczki), a także nie nadesłał wymaganych deklaracji podatkowych. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe) Jest to w ocenie Sądu najbardziej wiarygodny sposób przybliżający wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej, a brak ten jest istotnym barkiem winsoku o prawo pomocy. Ponadto należy podkreślić, że Skarżący nie tylko nie wyjaśnił dlaczego nie nadesłał tego typu informacji, ale w ogóle nie nawiązał w złożonym zażaleniu do stanowiska Sądu pierwszej instancji, który szczególnie zaakcentował istotę uchybień w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do okoliczności, że wobec Skarżącego jak i jego żony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji zobowiązał Skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących dokonane czynności egzekucyjne. Skarżący w odpowiedzi przedłożył tylko upomnienie skierowane do jego żony. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że Skarżący nie złożył żądnych dokumentów obrazujących dokonane czynności egzekucyjne oraz wskazał, że z przedłożonego zaświadczenia o wysokości salda na rachunku bankowym wynika, że rachunek żony nie jest obciążony żadnymi zajęciami egzekucyjnymi. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem Skarżący uchylił się od przedstawienia wskazanej przez Sąd pierwszej instancji dokumentacji, powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń za prawdziwe, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. To samo tyczy się również twierdzeń odnośnie do wszczętego postępowania egzekucyjnego. Bez przedstawienia odpowiedniej dokumentacji twierdzenia w tym zakresie pozostają gołosłowne. Należy zatem uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu miał podstawy by przyjąć, że Skarżący nie wykonał wezwania, a tym samym nie wykazał okoliczności uzasadniających zwolnienie go z kosztów sądowych. Należy również wyjaśnić, mając na uwadze stanowisko Skarżącego zawarte w złożonym zażaleniu, że uzasadnienie Sądu pierwszej instancji nie jest wewnętrznie sprzeczne. Istotnie, w treści zaskarżonego postanowienia wskazano, że przedstawiona we wniosku sytuacja Skarżącego oraz jego rodziny uzasadniałyby korzystanie z pomocy społecznej. Powyższe, wbrew zarzutom Skarżącego, oznaczało jedynie, że Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze przedstawione przez Skarżącego dane uznał oświadczenia majątkowe za niepełne. Z tych też względów, stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.