II FZ 1529/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 248/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 21 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., I SA/Lu 248/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał J. K. (dalej: Skarżący) prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi Skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie (dalej: SKO) z dnia 21 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Lublinie podał, że wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. 2.2. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Lublinie ustanowił dla Skarżącego adwokata i jednocześnie odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Z zachowaniem ustawowego terminu Skarżący od orzeczenia tego wniósł sprzeciw. 3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji: Wydając zaskarżone postanowienie WSA w Lublinie stwierdził, że w sprawie ziściły się przesłanki do przyznania Skarżącemu prawa pomocy wyłącznie w zakresie częściowym. Ujawnione dochody oraz stan posiadanego majątku nie są bowiem na tyle znaczące, aby pozwoliły na wygenerowanie oszczędności, które pozwoliłyby na uregulowanie pełnych wydatków wiązanych z postępowaniem sądowym. Nie oznacza to jednak, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, te bowiem z uwagi na wskazaną ich wysokość są zdaniem Sądu pierwszej instancji w zasięgu zdolności finansowych Skarżącego. Brak było podstaw do uznania, że uiszczenie przez Skarżącego kosztów sądowych w wysokości 100 zł przekracza jego możliwości płatnicze. Całkowite zwolnienie strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest przyznawane jedynie osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni natomiast poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Lublinie, Skarżący zażądał jego zmiany. Uzasadniając swój wniosek podniósł, że (pisownia oryginalna): "WSA w Lublinie pozbawił mnie możliwości dostępu do czystej wody zdatnej do picia, pozbawił mnie możliwość korzystania z wody w rzece, następnie pozbawił mnie dobytku gdy chciałem zmieć miejsce zamieszkania dla ratowania siebie i swego dobytku. Jest cudem, że uratowałem życie. Zgineli krewni". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Lublinie odpowiada prawu, zatem zażalenie Skarżącego podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Skarżącego nie wykazał on zasadności zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł tytułem wpisu sądowego do skargi. Uzasadnienie rozpoznawanego zażalenie jest niezrozumiałe dla Sądu, bowiem nie odnosi się ono w żaden sposób do okoliczności dostrzeżonych i ocenionych przez WSA w Lublinie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, lecz zawiera powołanie w żaden sposób niepotwierdzonych i niewykazanych okoliczności, które nie mają związku merytorycznego z rozpoznawaną sprawą z zakresu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjnych stwierdzając brak rzeczowych argumentów w zażaleniu, dotyczących możliwości finansowej Skarżącego, orzekł w oparciu o analizę akt sprawy. 5.2. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić Skarżącemu, że stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i niebudzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową i majątkową Skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Trafnie bowiem wskazał, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (100 zł tytułem wpisu od skargi) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z akt sprawy wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o pow. 4,38 ha fiz. (5,92 ha przel.), z którego czerpie pożytki oraz ¼ udziału w 1,18 ha lasu (według zaświadczenia Wójta Gminy R. z dnia 8 stycznia 2014 r. – k. 12 akt adm.). Jak wskazał Skarżący w bieżącym roku posiada uprawy w postaci pszenicy (1,3 ha) i rzepaku (1,3 ha) – por. pismo Skarżącego z dnia 30 maja 2014 r. (k. 20 akt WSA w Lublinie). Skarżący posiada przy tym podstawowy sprzęt rolniczy niezbędny do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oprócz dochodów z gospodarstwa, Skarżący otrzymuje również dopłaty do produkcji rolnej (w bieżącym roku w wysokości około 3.000 zł) – por. ww. pismo. Jednocześnie otrzymuje wsparcie od organów pomocy społecznej, przyznawane w drodze wyjątku z uwagi na przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego (decyzją z dnia 23 maja 2014 r. przyznano stronie jednorazowy specjalny zasiłek celowy w kwocie 70 zł). Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Skarżący ani nie udowodnił ani nawet nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że jego uprawy uległy zniszczeniu (grzyb, wymoknięcie), a tym samym jego twierdzenia w tym zakresie należało uznać za gołosłowne. W tym stanie faktycznym należy zaaprobować ocenę WSA w Lublinie, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie unieść ciężaru uiszczenia obecnych kosztów sądowych w kwocie 100 zł. Na pełną aprobatę zasługuje także ocena WSA w Lublinie, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który – przy uwzględnieniu chaotycznych i oderwanych do realiów sprawy argumentów Skarżącego – może okazać się niezbędny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. 5.4. Reasumując dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji Skarżącego, należy w kontekście przedstawionych okoliczności uznać ją za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący zaś, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał jej podważyć w zażaleniu, bowiem również na etapie postępowania zażaleniowego nie wyjaśnił wątpliwości co do możliwość ponoszenia obecnych kosztów sądowych i nie uwiarygodnił swoich twierdzeń. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.