II FZ 1444/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 956/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. R. (Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał, że jego stan majątkowy nie pozwala na uiszczenie opłaty za rozpoznanie skargi, nie posiada żadnej nieruchomości ani oszczędności i jest obecnie bez pracy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej, w dniu 9 lipca 2013 r. pełnomocnikowi procesowemu wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie w sposób w nim przewidziany. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2013 r. Skarżący oświadczył, że w latach 2011 i 2012 jego dochód wyniósł odpowiednio 0 zł i 15 zł. Podał, że nie posiada kserokopii swoich zeznań podatkowych. Wskazał, że zajmowany przez niego lokal został mu użyczony i nie ponosi żadnych opłat z tytułu jego użytkowania. Miesięczne wydatki na swoje utrzymanie określił w kwocie 615 zł. Wskazał także, że prowadzona jest wobec niego egzekucja sądowa. Zgodnie z oświadczeniem kwota egzekwowanych należności wynosi 97.000 zł. Wnioskodawca wskazał, że wypłata wynagrodzenia za czynności adwokata nastąpi dopiero po rozpoznaniu sprawy przez Sąd. W dniu 1 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, przez swojego pełnomocnika, wniósł w dniu 19 sierpnia 2013 r. sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych, gdyż nie osiąga żadnych dochodów oraz nie posiada żadnego majątku. W ocenie pełnomocnika, z oświadczeń Skarżącego wynika wprost, że nie ma jakiejkolwiek możliwości uzbierania środków na opłacenie wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd powołał treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) i wyjaśnił, że prawo pomocy osobie fizycznej, może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych przez Skarżącego okoliczności oraz przedłożonych dokumentów, nie można przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść koniecznych kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że przesądzające znaczenie w niniejszej sprawie miała postawa wnioskodawcy. Powołując się na treść art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Sąd zaznaczył, że w celu wykazania zaistnienia przesłanek prawa pomocy, wnioskodawca powinien dążyć do należytego ustosunkowania się do wezwania do uzupełnienia przedstawionych danych. Skoro zmierza ono do usunięcia wątpliwości powstałych podczas oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, nieuczynienie tego uniemożliwia, co do zasady, uwzględnienie zgłoszonego żądania. Nie można bowiem jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, ponieważ Skarżący w ogóle nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego. Skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a także nie dostarczył informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie przez Sąd w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, w treści wniosku Skarżący ograniczył się jedynie do zasygnalizowania takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów utrzymania swojego jednoosobowego gospodarstwa domowego i kosztów sądowych. Uchylił się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu, co pozwalałoby wyjaśnić jego rzeczywisty stan majątkowy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania w całości. Zarzucił Sądowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez przyjęcie, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas, gdy prawidłowa ocena dowodów prowadzi - w jego ocenie - do przeciwnych wniosków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, więc na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i budzące wątpliwości, wezwano wnioskodawcę do złożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej, uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie dochodach, odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez niego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie rachunków bankowych. W zakreślonym terminie Skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów. Nie skorzystał zatem z możliwości rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a tym samym zasadności swojego żądania i w konsekwencji powinien się liczyć z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że w oparciu o niekompletne dane brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, jak tego wymaga art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a. Mającą powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.