II FZ 143/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1221/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty skarbowej postanawia: oddalić zażalenie.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 29 kwietnia 2013 r. w przedmiocie opłaty skarbowej, Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, ich miesięczny dochód wynosi 2107 zł i stanowi go świadczenie emerytalne Skarżącego w wysokości 900 zł netto oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1207 zł netto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3000 euro. Wnioskodawca podał, że od roku 2002 pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką. Miesięczne koszty utrzymania kształtują się następująco: 200-350 zł energia elektryczna, 156 zł woda i ścieki, 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki żony, 170 zł abonamenty TV i telefon, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł kwartalnie podatek od nieruchomości, 300-400 zł to koszty żywności, ubrania i środków czystości. Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia powyższych danych w terminie 7 dni poprzez: potwierdzenie i wykazanie wysokości oraz źródeł dochodu osiąganego przez małżonkę wnioskodawcy, a także jej majątku nieruchomego i oszczędności; przedstawienie zeznań podatkowych PIT za 2013 r. Skarżącego oraz osób z nim wspólnie gospodarujących; wyjaśnienie, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym Skarżący zamieszkuje; przedstawienie posiadanych przez Wnioskodawcę oraz osoby z nim wspólnie gospodarujące rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; wykazanie majątku ruchomego, nieruchomości należących do członków rodziny Skarżącego, z którymi wspólnie gospodaruje; wyjaśnienie czy Skarżący bądź osoby wspólnie gospodarujące posiadają samochody, maszyny rolnicze, jeśli tak to jakiej marki i roku produkcji. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący podał, że zamieszkiwał w domu córki, jednakże aktualnie nie przebywa pod tym adresem. Podał, że żona egzekwuje od niego alimenty, nie zna jej źródeł dochodu poza emeryturą ani aktualnego majątku nieruchomego oraz oszczędności. Żona nie udostępnia Skarżącemu takich informacji ze względu na konflikt pomiędzy nimi. Wnioskodawca podał jednak, że nie miała oszczędności ani majątku nieruchomego. Skarżący podał, że nie ma samochodów, maszyn rolniczych ani rachunku bankowego. Z uwagi na prowadzoną egzekucję stronie pozostaje "na leki i życie" około 300 zł. Postanowieniem z 29 września 2014 r. referendarz sądowy wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Na skutek wniesionego sprzeciwu sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który postanowieniem z 22 grudnia 2014 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał, że Skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany, w szczególności nie przedstawił swojego zeznania podatkowego za 2013 r., twierdząc, że jego zdobycie w ciągu siedmiu dni nie jest możliwe. Nadto nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego żony, powołując się na istniejący między małżonkami konflikt oraz separację. Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności zaś nie przedstawiła wszystkich żądanych od niej w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji należało ocenić jako zgodne z prawem. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.