II FZ 143/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "D." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 97/09 odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "D." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2010 r. o sygn. akt III SA/Wa 97/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek "D." sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 97/09, w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 listopada 2008 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009 r. o sygn. akt III SA/Wa 97/09 WSA w Warszawie odrzucił skargę Spółki na w.w. decyzję Dyrektora IS (k. 82 akt WSA w Warszawie). Jak podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 2.2. Spółka wniosła w dniu 15 maja 2009 r. zażalenie na w.w. postanowienie (k. 97 akt WSA w Warszawie), podpisane przez prezesa Spółki, które zostało odczytane przez Sąd pierwszej instancji jako skarga kasacyjna skierowana do Naczelnego Sądu Administracyjnego. 2.3. Uwzględniając okoliczność, że w.w. środek odwoławczy nie został sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika, co jest wymogiem zawartym w art. 175 p.p.s.a., postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 97/09, WSA w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Spółki (k. 104 akt WSA w Warszawie). 2.4. Postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 26 października 2009 r. o sygn. akt III SA/Wa 97/09 zostało przyznane Spółce prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego (k. 153 akt WSA w Warszawie). 2.5. Pismem z dnia 28 października 2009 r. Sąd pierwszej instancji zwrócił się do Krajowej Izby Doradców Podatkowych (dalej: KIDP) o wyznaczenie doradcy podatkowego dla Spółki. 2.6. W dniu 27 listopada 2009 r. wpłynęło do WSA w Warszawie pismo z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. [...] z KIDP informujące o wyznaczeniu doradcy podatkowego – J. B. - do udzielenia Spółce pomocy prawnej z urzędu w rozpoznawanej sprawie. 2.7. W dniu 26 stycznia 2010 r. do akt sprawy zostało dołączone pełnomocnictwo udzielone pełnomocnikowi przez Spółkę w dniu 1 grudnia 2009 r. oraz upoważnienie do przeglądania akt sprawy przez pracownika kancelarii pełnomocnika, tj. H. B. W tym samym dniu, tj. 26 stycznia 2010 r. pełnomocnik Spółki wraz z pracownikiem jej kancelarii w przeglądała akta sprawy. 2.8. Pismem z dnia 14 października 2010 r. pełnomocnik Spółki złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od w.w. postanowienia tego Sądu z dnia 16 kwietnia 2009 r., dołączając do wniosku skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Spółki wskazała, że z uwagi na wielowątkowość postępowania potrzebowała ona więcej czasu na zapoznanie się z materiałem i niezwłocznie po dokonaniu ustaleń złożyła w.w. wniosek wraz ze skargą kasacyjną. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: 3.1. Odrzucając wniosek Spółki Sąd pierwszej instancji stwierdził, przywołując treść przepisów art. 86 § 1, art. 87 § 1 i 2 oraz 4, a także art. 88 p.p.s.a., że w rozpoznanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu został złożony po upływie terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Dokonując interpretacji tego przepisu w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06 (niepublik.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w wypadku ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) w trybie art. 244 p.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Doradca podatkowy reprezentujący Spółkę dowiedziała się o wyznaczeniu jej do pomocy prawnej w sprawie przez KIDP najpóźniej w dniu 1 grudnia 2009 r., bowiem właśnie tego dnia pełnomocnikowi zostało udzielone pełnomocnictwo przez Spółkę do reprezentowania jej w postępowaniu przed WSA w Warszawie. W dacie tej wiadomym już było, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej został uchybiony, ponieważ Spółka odpis postanowienia WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r. o sygn. akt III SA/Wa 97/09 o odrzuceniu skargi, otrzymała wraz z uzasadnieniem w dniu 4 maja 2009 r., a to oznaczało, że termin na złożenie skargi kasacyjnej upływał z dniem 3 czerwca 2009 r. (środa). Z akt sądowych wynikało przy tym, że pełnomocnik Spółki pomimo, iż otrzymał pełnomocnictwo od Spółki w dniu 1 grudnia 2009 r., dopiero w dniu 26 stycznia 2010 r. zapoznał się w sądzie z aktami sprawy. Skoro więc w.w. doradca podatkowy została ustanowiona pełnomocnikiem Spółki do jej reprezentacji w dniu 1 grudnia 2009 r., to stwierdzić należało, że przyczyna uchybienia odpadła najpóźniej w tym właśnie dniu. W konsekwencji termin siedmiodniowy na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej upłynął z dniem 8 grudnia 2009 r. Tymczasem, w tym terminie pełnomocnik Spółki nawet jeszcze nie zapoznała się z aktami sprawy, mimo, że sąd znajduje się w tym samym mieście, w którym ma siedzibę kancelaria pełnomocnika Spółki. 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2010 r. Spółka (działając przez w.w. pełnomocnika) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 133 ust. 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. "...poprzez nierozpatrzenie akt sprawy w sposób wyczerpujący, co doprowadziło do nieustalenia stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy". 4.2. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że WSA w Warszawie w dniu 26 października 2009 r. postanowił przyznać Spółce prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, ale dopiero w dniu 12 października 2010 r. Spółka ustanowiła wyznaczonego doradcę podatkowego pełnomocnikiem do jej reprezentowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W ocenie Spółki, Sąd pierwszej instancji nie zauważył - czym naruszył w.w. przepisy p.p.s.a. – że pełnomocnictwo z dnia 1 grudnia 2009 r. dotyczyło jedynie prawa do reprezentowania Spółki przed WSA w Warszawie. Z obowiązujących w tym czasie przepisów wynikało, że do reprezentowania strony nie wystarcza samo ustanowienie doradcy, ale niezbędne jest upełnomocnienie przez stronę. Dodatkowo, Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę korespondencji z KIDP oraz własnego zarządzenia z dnia 17 grudnia 2009 r., z których to dokumentów wynika, że doradca podatkowy nie mógł skontaktować się ze Spółką - a więc tym bardziej uzyskać pełnomocnictwa - która nie odpowiadała na pismo wysłane przez kancelarię 1 grudnia 2009 r. W dniu 11 stycznia 2010 r. kancelaria otrzymała od Spółki pismo wraz z podpisanym pełnomocnictwem informujące, że opóźnienie wynikło w związku z pobytem prezesa Spółki w szpitalu. Na poparcie tego stwierdzenia załączono do zażalenia pismo prezesa Spółki z dnia 11 stycznia 2010 r. (k. 237 akt WSA w Warszawie). Spółka podkreśliła, że zgodnie z § 35 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. określającego Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646; dalej: Regulamin), który obowiązuje od 1 stycznia 2004 r., w przypadku gdy adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy został ustanowiony po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje środek odwoławczy, przewodniczący wydziału dołącza odpowiednią informacją o treści orzeczenia, o tym, czy uzasadnienie orzeczenia sporządza się z urzędu czy na wniosek, czy został zgłoszony wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia oraz czy i kiedy orzeczenie z uzasadnieniem zostało doręczone stronie. Tych informacji zabrakło w postanowieniu Sądu pierwszej instancji ustanawiającym pomoc doradcy podatkowego w sprawie. Wyjaśnianie wielowątkowej sprawy było bardzo utrudnione, również ze względu na długotrwałą nieobecność prezesa Spółki spowodowaną złym stanem zdrowia. Niezwłocznie po ostatecznym ustaleniu stanu faktycznego, Spółka udzieliła pełnomocnictwa do reprezentowania jej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – pełnomocnictwo z dnia 12 października 2009 r. - i w związku z tym w terminie 2 dni od dnia udzielenia pełnomocnictwa, złożony został wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. 4.3. W oparciu o powyższą argumentację Spółka wniosła o: (1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie oraz (2) zasądzenie kosztów postępowania. 4.4. Ponadto, pełnomocnik Spółki wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na rzecz pełnomocnika, które nie zostały zapłacone ani w części ani w całości, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075). 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zamianie (por. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 543). W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało odrzucić wniosek Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, lecz z innych powodów faktycznych i prawnych niż wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie. 5.2. W toku postępowania przez Sądem pierwszym instancji Spółka skorzystała już z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r. odrzucające skargę tejże Spółki. Zasadnie Sąd pierwszej instancji odczytał wniesione przez Spółkę, reprezentowaną przez jej prezesa, zażalenie z dnia 15 maja 2009 r. jako środek odwoławczy na w.w. postanowienie. Tytuł w.w. środka odwoławczego, sformułowane w nim wnioski oraz uzasadnienie nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że Spółka poprzez tenże środek dążyła do podważenia w.w. rozstrzygnięcia WSA w Warszawie, odrzucającego skargę (por. k. 97 akt WSA w Warszawie). Prawidłowo więc Sąd pierwszej instancji zbadał w.w. zażalenie jako skargę kasacyjną i ocenił ją według reżimu formalnego przewidzianego w przepisach p.p.s.a. Skutkiem tego było stwierdzenie niezachowania wymogów art. 175 p.p.s.a. i wydanie postanowienia z dnia 30 czerwca 2009 r. odrzucającego wniesiony środek odwoławczy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowa w ocenie konsekwencji powyższych czynności procesowych jest okoliczność, że wraz z odpisem postanowienia WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r. Spółka (in concreto – jej prezes) otrzymała pouczenie o właściwej drodze procesowej zaskarżenia tegoż postanowienia. W piśmie z dnia 17 kwietnia 2009 r. Sąd pierwszej instancji pouczył Spółkę, że na w.w. postanowienie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, która pod rygorem odrzucenia powinna być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego albo doradcę podatkowego (k. 86 akt WSA w Warszawie). Pismo z pouczeniem zostało odebrane przez prezesa Spółki w dniu 4 maja 2009 r. (por. zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki – k. 96 akt WSA w Warszawie). Tym samym osoba reprezentująca Spółkę dysponowała wiedzą o właściwej i zgodnej z prawem drodze zaskarżenia. Pouczenie Sądu pierwszej instancji zostało jednak zignorowane, co skutkowało wniesieniem wadliwego środka odwoławczego, który należało odrzucić, co też WSA w Warszawie uczynił. 5.3. W świetle powyższych uwaga należy stwierdzić, że wniosek Spółki z dnia 14 października 2010 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, odrzucony przez WSA w Warszawie zaskarżonym postanowieniem, był niedopuszczalny. Spółka bowiem dążyła do otwarcia sobie drogi do ponownego zaskarżenia postanowienia WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2009 r., co jest niedopuszczalne, z racji wyczerpania drogi zaskarżenia poprzez wniesienie w.w. środka odwoławczego z dnia 15 maja 2009 r. Natomiast postępowanie w sprawie znajduje się już na dalszym etapie; do chwili obecnej Spółka nie złożyła zaś Sądowi pierwszej instancji wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej ani nie złożyła zażalenia od tego postanowienia. 5.4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy jeszcze zbadać, czy na powyższą okoliczność złożenia niedopuszczalnego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej mogła mieć wpływ podnoszona w zażaleniu okoliczność, że wbrew § 35 ust. 3 Regulaminu WSA w Warszawie nie przedstawił wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi Spółki informacji o stanie sprawy. Należy bowiem stwierdzić, że nieprzedstawienie w.w. informacji było naruszeniem wymogów prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na wniesienie przez Spółkę niedopuszczalnego wniosku, bowiem w dniu 26 stycznia 2010 r. pełnomocnik Spółki powzięła informację o stanie sprawy poprzez zapoznanie się z aktami sprawy. Tym samym zniwelowany został negatywny skutek w.w. uchybienia Sądu pierwszej instancji. Doradca podatkowy - jako profesjonalny pełnomocnik - powinien był po zapoznaniu się z aktami sprawy, w oparciu o profesjonalną wiedzę prawniczą i doświadczenie zawodowe, wybrać najlepiej służący interesom reprezentowanej strony środek prawny. Świadczona pomoc prawna powinna być realizowana w ramach możliwości wyznaczonych przez prawo, zatem wybrane środki prawne muszą być dopuszczalne i poprawnie sporządzone w świetle wymogów ustaw procesowych. 5.5. Uwzględniając powyższą ocenę oraz stwierdzając, że na obecnym etapie postępowania dalsze okoliczności podnoszone w zażaleniu nie mają wpływu na stwierdzenie niedopuszczalności wniosku Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 orzekł jak w sentencji. 5.6. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma możliwości zasądzenia tych kosztów w postępowaniu wpadkowym, wywołanym wniesieniem zażalenia, bowiem przepisy Działu V rozdział 1 "Zwrot kosztów postępowania między stronami" p.p.s.a. mają zastosowanie jedynie w przypadku orzeczenia wydanego na skutek wniesienia skargi lub skargi kasacyjnej, zaś art. 197 § 2 p.p.s.a. przewiduje jedynie, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, zawarte w rozdziale 1 "Skarga Kasacyjna" Działu IV "Środki odwoławcze". Nie zawiera natomiast odesłania do w.w. przepisów rozdziału 1 Działu V p.p.s.a.