II FZ 1395/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1198/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1198/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił A. R. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych od niego informacji i dokumentów. Na zarządzenie referendarza wezwano stronę do przedłożenia m.in. deklaracji podatkowej, której odpis strona jest w stanie uzyskać w urzędzie skarbowym. W ocenie WSA, nie można uwzględnić argumentacji skarżącego, który jako usprawiedliwienie nieprzedłożenia żądanego od niego dokumentu, wskazał, że nie posiada jego kserokopii. Ponadto skarżący podając, że ponosi na swoje utrzymanie wydatki w kwocie 640 zł miesięcznie, pomimo wezwania, nie wskazał źródeł ich finansowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący – reprezentowany przez adwokata - zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy prawidłowa ocena dowodów prowadzi do przeciwnych wniosków. Mając powyższe na uwadze, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania w całości. Zdaniem strony, Sąd I instancji błędnie ocenił materiał przedstawiony przez skarżącego we wniosku. Twierdzenia tam przedstawione jednoznacznie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy w sytuacji finansowej w jakiej znajduje się strona, stanowi naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, jak również stanowi naruszenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisem zażalenia). Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.