II FZ 1323/14

II FZ 1323/14 P O S T A N O W I E N I E Dnia 22 października 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1036/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1036/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych w sprawie ze skargi G.Z. (dalej jako "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 lutego 2013 r. w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący w skardze kasacyjnej z dnia 6 czerwca 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy. Następnie, w wykonaniu wezwania Sądu z dnia 17 czerwca 2014 r., wniosek ten potwierdził w formularzu PPF z dnia 26 czerwca 2014 r., w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu poinformował, że na skutek działań egzekucyjnych organów podatkowych może tylko w ograniczonym zakresie realizować podstawowe zobowiązania. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami (ur. 1991 r. i 1997 r.) oraz posiada mieszkanie o pow. 170 m.kw. Miesięcznie osiąga wraz z żoną kwotę 27 000 zł brutto. Pozostałych informacji, o które zwrócił się Sąd w wezwaniu z dnia 17 czerwca 2014 r., m.in. o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych, odpisów zeznań podatkowych, zestawienia dochodów, kalkulacji kosztów życia, Skarżący nie nadesłał. Sąd pierwszej instancji uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie wskazał na wstępie, że w myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Celem instytucji "prawa pomocy" występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest zapewnienie realizacji prawa do sądu osobie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinny wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Skoro Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, to powinien spełnić przesłankę, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skutkiem obowiązywania przywołanego przepisu jest to, że informacje pochodzące od strony, które dotyczą jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Zdaniem Sądu, przyznanie prawa pomocy jako odstępstwa od zasady, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Sąd wskazał, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi kasacyjnej w wysokości ok. 250 zł (zarządzenie z 12 czerwca 2014 r., k. - 133) i w odniesieniu do tej kwoty należy badać sytuację finansową Skarżącego i jego zdolność do uiszczenia tej kwoty. Zasadność i warunki przyznania Skarżącemu prawa pomocy były już, przy zbliżonej kondycji majątkowej Skarżącego, rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA zauważył, że w sytuacji, kiedy Skarżący uchylił się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jego sytuację majątkową, samo złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jest niewystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej strony, gdyż sąd nie może oprzeć się na gołosłownych oświadczeniach Skarżącego. Tym samym Sąd pierwszej instancji był uprawniony do uznania, że sytuacja majątkowa Skarżącego nie została wyjaśniona, a w konsekwencji, że nie wykazał on przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zdaniem NSA, jeżeli Skarżący nie dostarczył wymaganych dokumentów, nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania, czyli - uchylił się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków - to ocena sądu jest konsekwencją działania Skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Zatem Skarżący nie wskazał ani nie uprawdopodobnił żadnych przyczyn, dla których z dochodu gospodarstwa domowego w wysokości 27 000 zł miesięcznie nie jest w stanie wygospodarować środków na wymagalne w sprawie koszty sądowe we wskazanej powyżej wysokości. W zażaleniu Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swoje stanowisko w pierwszej kolejności Skarżący odwołał się do uregulowań dotyczących instytucji prawa pomocy i przesłanek jej przyznania osobie fizycznej, ostatecznie stwierdzając, że w świetle powołanych uregulowań stronę zwalnia się od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a z analizy akt sprawy, w ocenie Skarżącego wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej bez takowego uszczerbku. Skarżący zaznaczył, że w związku z tym, co Sąd zauważył, Skarżący i jego żona wynagrodzenie uzyskują z prowadzonej działalności gospodarczej ich dochody zatem nie są stałe i nigdy nie ma pewności, co do ich wysokości w poszczególnych miesiącach. Co więcej, dochody te są niezbędne dla utrzymania 4-osobowej rodziny, a koszty utrzymania są znaczne. Dalej Skarżący podniósł, że znaczne są koszty życia, czy utrzymania mieszkania (opłaty czynszowe, opłaty za media), a w innych sprawach doszło już do zajęcia posiadanych rachunków bankowych oraz praw majątkowych. Dochody Skarżącego wystarczają zaledwie na pokrycie ww. kosztów. Również majątek, jaki posiada Skarżący (mieszkanie, działki) nie świadczą, w jego ocenie o bogactwie, zaznaczając, że trudno wymagać od Skarżącego sprzedaży działek lub mieszkania w celu uzyskania środków na pokrycie opłaty sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia Skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie wykazał, jak wymaga tego przepis, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w rozpatrywanym zażaleniu jego autor nie odniósł się do konkretnych argumentów wymienionych przez Sąd pierwszej instancji, jako przemawiających przeciwko uwzględnieniu wniosku. Tym samym, stanowisko Sądu pierwszej instancji nie zostało w żaden sposób podważone, a dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego nie została w istocie zakwestionowana jako nieprawidłowa. W zażaleniu natomiast, mimo znanych Skarżącemu motywów uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. Skarżący podkreślił również okoliczność prowadzonych postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych, jednakże zauważyć należy, że dokumenty w tym zakresie nie zostały przedstawione na żadnym etapie postępowania, mimo stosownego wezwania. Stąd też uznać trzeba, że okoliczności te nie zostały wykazane w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci prowadzonej działalności gospodarczej przez siebie oraz małżonkę, gdzie dochód wynosi, zgodnie z oświadczeniem zawartym na formularzu PPF 27 000 zł. Niezależnie od powyższych zarzutów poczynionych w zażaleniu przez Skarżącego, że wysokość dochodów generowanych z prowadzonej działalności gospodarczej nigdy nie jest pewna, należy podnieść, że rozpoznając wiosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody lub ich brak i możliwości finansowe. W postanowieniu z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I OZ 706/07 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przy ocenie, czy strona jest zdolna do poniesienia kosztów sądowych, sąd bierze pod uwagę jej aktualna sytuację materialną, a nie przyszły i hipotetyczny stan rzeczy. Zatem dokonując oceny w zakresie spełnienia przez Skarżącego przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniając treść oświadczeń Skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie wskazano, że dochód gospodarstwa Skarżącego wynosi 27 000 brutto miesięcznie. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącego barierę w dostępie do sądu. W dalszej części zażalenia Skarżący zaznaczył, że z otrzymywanych dochodów utrzymuje czteroosobową rodzinę, a koszty te są znaczne, jednak nigdzie nie wskazując na wysokość tych kosztów. Zatem Sąd pierwszej instancji nie miał, mimo wezwana Skarżącego, które pozostało bez odpowiedzi, zweryfikowania tych wydatków i dokonania oceny sytuacji finansowej Skarżącego. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy ale także posiadany przez niego majątek Oceniając wniosek sąd powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2007 r. II OZ 1319/07). W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy, zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji, badając sytuację finansową Skarżącego wezwał go o nadesłanie dokumentów przedstawiających jego wydatki, koszty oraz osiągane dochody. Mimo to Skarżący nie nadesłał żadnych takich dokumentów, dlatego też Sąd nie mógł w pełni zbadać sytuacji finansowej i zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.