II FZ 1307/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 761/14 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 15 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 761/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200 zł. Wskazał, że utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów z dawnej działalności antykwarycznej, z czego uzyskuje ok. 1.800 zł. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do majątku zaliczył lokal komunalny o pow. 42 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha. Wykonując wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2012-2013. Dochody ze sprzedaży przedmiotów antykwarycznych są niewielkie i wystarczają jedynie na opłacenie bieżących wydatków. Wśród tych wydatków skarżący wymienił czynsz za lokal (600 zł), opłaty za gaz, prąd (100-150 zł) oraz koszty utrzymania (800 zł). W skrajnych przypadkach skarżący korzysta ze wsparcia finansowego matki. Skarżący posiada konto zajęte przez egzekucje komornicze. Wyjaśnił, że nie jest właścicielem budynków we wsi Ł., nie pobiera też dopłat z funduszy strukturalnych. Postanowieniem z 9 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł sprzeciw. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie zawarte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie okazało się niewystarczające do oceny możliwości finansowych skarżącego, Sąd zarządzeniem z 4 czerwca 2014 r. wezwał go do uzupełnienia informacji. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, utrzymuje się ze sprzedaży drobnych przedmiotów, które pozostały mu z wcześniej prowadzonej działalności antykwarycznej, nie posiada oszczędności. Skarżący podkreślił także, że "ma zajęcia komornicze i przegrane sprawy majątkowe". W motywach rozstrzygnięcia wspomnianego na wstępie orzeczenia Sąd I instancji stwierdził, że nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim nie przedstawił i nie udokumentował wysokość kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków. W rezultacie skoro skarżący w związku z wezwaniem w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 153, poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") nie przedstawił istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy dokumentów to tym samym pozbawił Sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jego bieżącej sytuacji finansowej i w efekcie możliwości przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W zażaleniu z dnia 25 lipca 2014 r. skarżący stwierdził, że przedstawił wystarczające dowody i oświadczenia na udokumentowanie jego sytuacji majątkowej i osobistej. Zauważył, że nie złożenie oświadczeń, o które wnosił Sąd wynika z faktu ich nie posiadania. Skarżący argumentował, że nie jest w stanie przedstawić paragonów za żywność i inne towary pierwszej potrzeby, gdyż takich nie gromadzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.). Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że zarządzeniem z dnia 4 czerwca 2014 r. wezwano go do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiających jego sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawił on żadnych dokumentów, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd I instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a dotyczących przyznania prawa pomocy. Skoro Skarżący uchylił się od tego obowiązku to w efekcie Sąd I instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. Ponadto należy podkreślić, że w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.