II FZ 12/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 429/17 oddalające wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w sprawie ze skargi B. T. na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 429/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w sprawie ze skargi B. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2017 r. B. T. (dalej jako: "skarżący") zamieścił wniosek o wstrzymanie jego wykonania, powołując się na art. 61 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."). Wniosek nie zawierał uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek skarżącego, ponieważ brak uzasadnienia uniemożliwiał jego merytoryczną ocenę. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji, bowiem nie wskazał konkretnie, na czym szkoda miałaby polegać oraz nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację finansową i majątkową. Przesłanki te nie wynikały również z akt administracyjnych. Skarżący złożył zażalenie. Zarzucił w nim naruszenie zasad postępowania tj. art. 61 § 3 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 6 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie zostały spełnione obie przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a., ponieważ faktem notoryjnym jest, że w przypadku zmiany decyzji przez sąd administracyjny bardzo utrudniona jest droga do odzyskania należności od urzędów skarbowych. Skarżący wskazał, że jest w upadłości układowej. Postanowienie dotyczy jednego miesiąca, gdy postępowanie nie zostanie umorzone zostaną wydane następne na znacznie większe kwoty. Spowoduje, to, iż postępowanie upadłościowe stanie się iluzoryczne a wierzyciele poniosą znaczne straty. Skargę wraz z wnioskiem opartym o art. 61 § 3 P.p.s.a. o wstrzymanie wykonania tego postanowienia złożył sam podatnik. Nie był on zorientowany w tym, że wniosek wymaga osobnego wyraźnie oddzielonego uzasadnienia. Dlatego też poprzestał jedynie na wskazaniu wysokości szkody oraz tego, iż wykonanie, postanowienia Urzędu Skarbowego ma niekorzystne skutki dla masy upadłości. Zasada zawarta w art. 8 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) znalazła swoje odzwierciedlenie w normie zawartej w art. 6 P.p.s.a. Zgodnie z jej treścią "Sąd Administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań." Obowiązki pouczania o skutkach poszczególnych czynności procesowych lub ich zaniechania przewidują art. 49 § 1, art. 70 § 2, art. 140 § 1-3, art. 163 § 2 i art. 210 § 1. Zdaniem skarżącego nie jest to jednak katalog zamknięty. W innym przypadku art. 6 w tak ogólnym brzmieniu byłby bezprzedmiotowy. Skarżący wskazuje, że w przypadku, gdy strona nie działa przez profesjonalnego pełnomocnika obowiązkiem Sądu jest poinformowanie jej o ewentualnych wadach, czy też niedociągnięciach wniosku. Jeżeli zatem wedle Sądu skarga ma braki formalne, to strona winna zostać wezwana do ich uzupełnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy. Uzasadnienie wniosku powinno się więc odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Obowiązkiem sądu jest natomiast wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę. W niniejszej sprawie skarżący zawarł w skardze do Sądu pierwszej instancji wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienie. Nie przedstawił jednakże żadnego uzasadnienia, co skutkowało oddaleniem wniosku z uwagi na brak możliwości dokonania merytorycznej oceny zasadności przyznania skarżącemu ochrony tymczasowej. Zatem zgodnie z regulacją zwartą w art. 61 § 3 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji słusznie oddalił ww. wniosek. W zażaleniu skarżący twierdził, że z uwagi na okoliczność, iż na etapie składnia skargi do Sądu pierwszej instancji działał bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, Sąd winien był poinformować go o ewentualnych wadach wniosku i wezwać do uzupełnienia braków formalnych. Prezentowanego przez skarżącego stanowiska Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela. Nieuprawdopodobnienie wystąpienia przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd nie stanowi bowiem braku formalnego wniosku w rozumieniu art. 49 § 1 P.p.s.a., tj. takiego, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu (np. brak podpisu strony). Natomiast fakt, że strona nie wskazała na okoliczności uprawdopodobniające zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie oznacza, że mamy do czynienia z brakiem formalnym. Brak uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej jest uchybieniem merytorycznym tego pisma, które nie uniemożliwia nadania mu biegu. Jest natomiast powodem do oddalenia wniosku. Wskazać również należy, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności lub aktu mimo iż został zawarty w skardze nie stanowi jej integralnej części i dlatego nie może być oceniany przez pryzmat uzupełnienia braków formalnych tej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 61 § 4 P.p.s.a., postanowienia wydane w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Tym samym skarżący ma możliwość wystąpienia z ponownym wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, niemniej jednak musi go właściwie uzasadnić, a przedstawione we wniosku okoliczności poprzeć stosowaną dokumentacją. W przeciwnym razie Sąd nie będzie miał wystarczającej wiedzy do oceny czy skarżącemu powinna być przyznana ochrona tymczasowa w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.