II FZ 1095/15

Dnia 7 marca 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2015 roku sygn. akt I SA/Gd 1491/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 września 2014 roku nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 i 2007 rok p o s t a n a w i a : oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z 25 listopada 2015 roku, sygn. akt I SA/Gd 1491/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Z. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku wydanej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 i 2007 rok, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270, ze zm.) (dalej p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że Skarżący uchylił się od przedstawienia wszystkich dokumentów źródłowych, dotyczących jego stanu majątkowego (oszczędności), poprzez przedstawienie Sądowi wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego konkubinę rachunków bankowych lub jeśli skarżący, jego konkubina, zlikwidowali swoje dotychczasowe rachunki bankowe – dokumentów potwierdzających likwidację kont, co wykluczało przyznanie mu jakiejkolwiek pomocy od Skarbu Państwa. W przedmiotowej sprawi, Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że nie stać go na poniesienie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej, z którą jest związana przedmiotowa sprawa, a jego konkubina nie pracuje. Wskazał także, że posiadane środki finansowe pozwalają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny; jednocześnie, w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie posada żadnych środków, nie ma żadnych oszczędności, żadnego majątku oraz nie uzyskuje żadnych dochodów. WSA podkreślił w zaskarżonym postanowieniu, że twierdzenia przedstawione przez Skarżącego budzą uzasadnione wątpliwości w świetle faktu, że skarżący deklaruje ponoszenie wydatków na poziomie 1300 – 1800 zł (zgodnie z kartą nr 56 akt sądowych). Sąd podkreślił, że twierdzeń Skarżącego nie sposób zweryfikować w związku faktem, że nie przedłożył on wyciągów wskazujących na historię operacji na rachunkach bankowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji, brak ten uniemożliwia zweryfikowanie twierdzeń Skarżącego co do braku środków finansowych. Skarżący nie wykazał także, że rachunki bankowe, które niewątpliwie posiadał, zostały zlikwidowane, pomimo, że w zarządzeniu Referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2015 roku zostało wyraźnie zawarte wezwanie do udokumentowania tej okoliczności, jeżeli takowa miała miejsce. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, naruszenie przepisów postępowania art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewyjaśnianie powstałych wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego, naruszenie przepisów postępowania art. 133 § 1 w zw. Z art. 166 p.p.s.a. przez niewłaściwe ich zastosowanie i błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów postępowania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 i w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających rzeczywistą sytuację majątkową, do czego został zobowiązany zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 roku w szczególności wynikających z pkt 1 lit. b) przedmiotowego zarządzenia (Karta 150 akt sądowych). Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i przekazane przez nią częściowe informacje. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2015 roku, sygn. akt I FZ 312/15). Skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających rzeczywistą sytuację majątkową, do czego został zobowiązany zarządzeniem z dnia 16 lipca 2015 roku w szczególności wynikających z pkt 1 lit. b) przedmiotowego zarządzenia (Karta 150 akt sądowych). Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i przekazane przez nią częściowe informacje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku słusznie wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu, pełnomocnik skarżącego nie odniósł się do zaistniałych wątpliwości w zakresie możliwości utrzymania przez skarżącego jego rodziny, z kolei zarzut sformułowany w zażaleniu ogranicza się do stwierdzenia, że Sąd zaniechał zobowiązania skarżącego o ich wyjaśnienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. Tymczasem zgodnie z zarządzeniem z dnia 25 listopada 2015 roku Sąd pierwszej instancji udzielił wnioskodawcy 14 dniowego terminu na złożenie wszystkich wskazanych dokumentów, a następnie zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego z dnia 4 sierpnia 2015 roku termin ten został wydłużony do 11 sierpnia 2015 roku. Nie sposób za właściwy uznać pogląd pełnomocnika Skarżącego, jakoby Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego do udzielenia stosownych informacji i przedłożenia wskazanych dokumentów, nie miał na celu wyjaśnienia, w jaki sposób Skarżący utrzymuje swoją rodzinę. Jak zważył NSA w post. I FZ 312/15 celem tego przepisu jest danie Sądowi wiedzy na temat możliwości płatniczych wnioskodawcy, na które składają się nie tylko jego własne dochody i zobowiązania, ale także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rodziny). Osoby te mają bowiem obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb wnioskodawcy, w tym związanych z toczącymi się z jego udziałem postępowaniami sądowymi. W przeciwnym razie wzywanie o dodatkowe oświadczenia (dokumenty) dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy pozbawione byłoby sensu. Wszak stan ten rzutuje nie tylko na dochody, ale i koszty utrzymania wnioskodawcy, co znajduje odzwierciedlenie w przesłankach przyznania pomocy finansowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest bowiem mowa o wykazaniu, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także argumentu pełnomocnika strony skarżącej, zawartego w zażaleniu, że wnioskodawca mógł skutecznie powołać się na dokumenty złożone do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym z dnia 8 grudnia 2014 roku, na podstawie których Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 lutego 2015 roku, zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ponieważ od tego dnia, do momentu złożenia wniosku o przyznanie prawa w części poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej upłynęło 5 miesięcy. W związku z upływem czasu, sytuacja wnioskodawcy, jego konkubiny oraz rodziny mogła ulec zmianie. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych, na takową zmianę sytuacji wskazuje sam wnioskodawca m.in. poprzez zwrócenie uwagi na brak miesięcznego dochodu konkubiny, który istniał jeszcze we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożony do Sądu dnia 10 grudnia 2014 roku. Ponadto w piśmie dołączonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik dodatkowo wyjaśnił, że skarżący i jego konkubina posiadają środki finansowe, które pozwalają im wyłącznie zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny, a których wysokości nie podał. Twierdzenie to, stoi w sposób oczywisty w sprzeczności z informacją podaną przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 lipca 2015 roku, w którym to w rubryce 7.2.1, Skarżący podaje, że nie posiada majątku w postaci m.in. oszczędności, jednocześnie oświadczając w rubryce 10, brak dochodu miesięcznego brutto u siebie, jak i swojej konkubiny. Sprzeczności te, wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącego, Sąd pierwszej instancji ocenił jako nie tylko niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, ale także wskazał, że budzą one wątpliwości. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z twierdzeniem Skarżącego, utrzymuje się on wraz z konkubiną, bez żadnej dodatkowej pomocy opłacając m.in. energię elektryczną, dostawy wody i odbiór ścieków oraz Internet, które miesięcznie średnio wynoszą 408,55 zł. W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącej należało uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie znajdując wobec powyższego podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.