II FZ 108/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 3902/16 w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: oddalić zażalenie.

1. Wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r., III SA/Wa 3902/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. S. (zwanego dalej skarżącym) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 12 października 2016 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (karta 77). 2. Skarżący uiścił stosowną opłatę kancelaryjną i wniósł o doręczenie mu uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie, co nastąpiło w dniu 29 maja 2018 r. (karta 105). 3. W dniu 28 czerwca skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w postaci przyznania pełnomocnika (koperta, karta nr 111). 4. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018, III SA/Wa 3902/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez m.in. ustanowienie radcy prawnego z urzędu (karta 145). 5. W dniu 23 października 2018 r. (data odebrania pisma) Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała radcę prawnego, że został pełnomocnikiem z urzędu (karta 161). W treści powiadomienia została wskazana sygnatura sprawy i siedziba sądu, przed którym sprawa się toczy. 6. W dniu 26 października pełnomocnik zwrócił się do sądu o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem (karta 156). Wyrok z uzasadnieniem pełnomocnik otrzymał w dniu 22 listopada 2018 r. (karta 163). 7. Pełnomocnik w dniu 21 grudnia 2018 r. wniósł skargę kasacyjną (karta 169). 8. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2019 r., III SA/Wa 3903/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną, jako spóźnioną (karta 171). Sąd przytoczył treść art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.), wskazując, że w razie ustanowienia dla strony pełnomocnika w ramach prawa pomocy – po wydaniu orzeczenia - termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Sąd zwrócił uwagę, że na wniosek skarżącego uzasadnienie wyroku zostało mu doręczone w dniu 29 maja 2018 r. O fakcie wyznaczenia na pełnomocnika z urzędu radca prawny dowiedział się w dniu 23 października 2018 r. Ostatni dzień 30-dniowego terminu na wniesienia skargi kasacyjnej wypadał zatem w dniu 22 listopada 2018 r., co niewątpliwie nie nastąpiło przed dniem 29 maja 2018 r. Pełnomocnik nieprawidłowo obliczył termin, przyjmując za datę początkową dzień doręczenia mu odpisu uzasadnienia wyroku sądu, który został wcześniej doręczony skarżącemu w dniu 29 maja 2018 r. (karta 105). 9. Powyższe postanowienie skarżący przez pełnomocnika zaskarżył zażaleniem. Zarzucił naruszenie art. 178 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że strona wniosła skargę po upływie terminu, art. 7 k.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść strony i art. 2 w związku z art. 7 i art. 45 Konstytucji RP przez naruszenie zasady praworządności oraz zastosowanie wykładni przepisów prawa skutkującej niesłusznym "odebraniem obrony prawa" . W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wskazał, że wykładnia art. 178 p.p.s.a. budzi wątpliwości, a przepisy dotyczące terminu do złożenia skargi kasacyjnej przez pełnomocników zmieniały się wielokrotnie. Podniósł, że w momencie wyznaczenia na pełnomocnika z urzędu nie dostaje kopii wyroku, tylko musi umówić się w sądzie administracyjnym na przeglądanie akt sprawy, a sądy "często uniemożliwiają przeglądanie akt z dnia na dzień, wymagają wcześniejszego anonsowania, nawet kilkudniowego". To – zdaniem pełnomocnika - wymaga od pełnomocników porzucenia innych – wcześniej zaplanowanych działań i skupienia uwagi na jak najszybszym zapoznaniu się z aktami. W konsekwencji na sporządzenie skargi kasacyjnej ma dużo mniej czasu niż pełnomocnik z wyboru. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 9. Przepis art. 177 § 3 p.p.s.a. wyraźnie określa termin do wniesienia skargi kasacyjnej w sytuacji wyznaczenia stronie pełnomocnika z urzędu. Ustawa stanowi, że termin ten biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Skoro decyzją ustawodawcy "termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu zaczyna biec od dnia wyznaczenia pełnomocnika" nie można – contra legem – przyjąć, że termin ten rozpoczyna swój bieg od innego dnia. Dopiero takie orzeczenie contra legem stanowiłoby naruszenie zasady praworządności wyrażonej w Konstytucji RP, którego skarżący dopatruje się w sprawie. W niniejszej sprawie odpis uzasadnienia wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 29 maja 2018 r., po raz drugi – na wniosek pełnomocnika – został doręczony pełnomocnikowi w dniu 22 listopada 2018 r. Gdyby przyjąć interpretację pełnomocnika, to po wystąpieniu o trzeci odpis wyroku – termin do wniesienia skargi kasacyjnej powinien zacząć swój bieg od dnia doręczenia trzeciego odpisu wyroku. W ten sposób termin do dokonania czynności można przedłużać wielokrotnie, występując o kolejne odpisy. Jeżeli radca prawny został wyznaczony do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu to powinien tak zorganizować swoją pracę, aby móc podzielić swoją uwagę między sprawy dotychczasowe i nowoprzydzielone. Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. jest niezasadny bowiem przepisy tej ustawy nie miały zastosowania w sprawie. Sąd administracyjny, którego orzeczenie podlega kontroli, nie orzeka na podstawie przepisów k.p.a., lecz na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wreszcie, w uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik zasygnalizował występujące problemy w dostępie do akt w czytelni sądu, jednakże nie wskazał, czy taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie i jaki miało to wpływ na sprawę, czy jest to jedynie spostrzeżenie natury ogólnej. 10. Stanowisko zaprezentowane w niniejszym orzeczeniu nie jest odosobnione. W postanowieniu z dnia 21 marca 2019 r., I OZ 236/19, w sprawie o takiej samej chronologii wydarzeń, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną po upływie ustawowego terminu. Z akt sądowych jednoznacznie bowiem wynika, że pełnomocnik odebrała pismo Okręgowej Rady informujące o wyznaczeniu na pełnomocnika w dniu 21 listopada 2018 r., termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 21 grudnia 2018 r. Nie można zatem zgodzić się z argumentacją pełnomocnika podniesioną w zażaleniu, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia, w którym doręczono pełnomocnikowi odpis wyroku wraz z uzasadnieniem". Dalej, w kolejnym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2018 r., I OZ 767/18, wskazano, że: "termin trzydziestu dni do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Opolu z dnia 27 marca 2017 r. o odrzuceniu skargi, biegnie (...) zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a. - od dnia 12 maja 2017 r., czyli od dnia zawiadomienia jej pełnomocnika z urzędu o fakcie wyznaczenia jej do tej czynności". Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2018, I FZ 210/18, zaznaczył, że: "Gdy pełnomocnik został ustanowiony po wydaniu orzeczenia, z uwagi na regulację zawartą w art. 177 § 1 i 3 p.p.s.a., rada ma obowiązek poinformować sąd także o dacie zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu. Od tej daty biegnie bowiem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej". 11. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.