II FZ 1072/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, po rozpoznaniu w dniu 04 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 34/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 34/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił Skarżącemu S. N. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. S. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia na formularzu PPF, późniejszego oświadczenia z 5 marca 2014 r. złożonego także na urzędowym formularzu oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, stałym źródłem jego utrzymania jest emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny przyznany bezterminowo od 1 czerwca 2012 r. Miesięczny dochód z tytułu ww. świadczeń wynosi 1.624,20 zł netto. Skarżący jest współwłaścicielem (wciąż na prawach wspólności małżeńskiej, pomimo orzeczonego rozwodu) domu o powierzchni 67,90 m2 położonego na działce o powierzchni 788 m2 oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki Opel Omega 2.0 z 1994 r. o wartości 5.000 zł, na dzień 3 kwietnia 2014 r. na rachunku bankowym zgromadził środki w łącznej wysokości 3.186,67 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę wysokość posiadanych na rachunku bankowym środków pieniężnych, doszedł do przekonania, że brak jest podstaw, aby przyjąć wysokość kosztów utrzymania Skarżącego w kwotach podanych przez niego w oświadczeniu z 5 marca 2014 r., a nieudokumentowanych. Ich wysokość skarżący określił bowiem na poziomie 1.390 zł, zaliczając do nich wydatki na energię elektryczną i ogrzewanie elektryczne (220 zł), zakup gazu (100 zł), koszty użytkowania samochodu (150 zł), zakup leków (70 zł) i wyżywienia (600 zł), a także pomoc osób trzecich (250 zł). Zdaniem Sądu, skoro zatem Skarżący – jak twierdzi – wydatkuje cały uzyskiwany dochód na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, to należy zadać pytanie, w jaki sposób jest w stanie poczynić jakiekolwiek oszczędności. Te zaś, jak wynika z przedłożonego zestawienia rachunków klienta, zgromadził i to w kwocie stanowiącej prawie dwukrotność osiąganych miesięcznych dochodów. WSA nie kwestionował okoliczności, że sytuacja życiowa Skarżącego jest złożona z uwagi na jego niepełnosprawność oraz warunki mieszkaniowe (brak bieżącej wody i kanalizacji). Jednak wskazał, że nie można uznać, że sytuacja finansowa Skarżącego uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, ponieważ posiada stałe źródło dochodów, które nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu i z których nie tylko zaspokaja bieżące koszty swojego utrzymania, ale ma także możliwość poczynienia oszczędności, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani z pomocy finansowej innych osób. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zarzucając WSA w Gdańsku naruszenie przepisów postępowania: art. 246 § 1 pkt 2 i § 3 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W zażaleniu wskazał, że sąd I instancji doszedł do nieprawidłowych wniosków, że Skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego i koszty wynagrodzenia doradcy podatkowego w sytuacji, gdy zarówno wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i złożone do sprawy dokumenty zawierają szczegółowy opis trudnej sytuacji Skarżącego, uwarunkowanej przyczynami niepełnosprawności, która to nie pozwala Skarżącemu na pokrycie kosztów postępowania sądowego ze zgromadzonych przezeń na rachunku bankowym oszczędności, stanowiących w jego przekonaniu gwarancję samostanowienia i względnej samodzielności w przypadku awarii protezy kończyny dolnej, dzięki której jest w stanie się poruszać. Skarżący wskazał ponadto, że zaskarżone postanowienie pozbawia go faktycznie możliwości zaskarżenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku, ponieważ nie może on zrezygnować z posiadania zgromadzonych oszczędności stanowiących dlań zabezpieczenie na wypadek awarii protez. Do złożonego zażalenia Skarżący załączył fakturę w przedmiocie "proteza modelarna uda-dopłata" wystawioną na Skarżącego w dniu 27 listopada 2013 r. w G. przez Szpital Specjalistyczny [...], opiewającą na kwotę 2671 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Sąd nie jest związany zakresem żądania wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 P.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową. Należy stwierdzić, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącego (ze względu zarówno na osiągane dochody, jak i zgromadzone oszczędności) nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jednak zestawiając wysokość kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz wydatkami, a także mając na uwadze fakt, że skarżący jest osobą niepełnosprawną po amputacji kończyny dolnej, poruszającą się samodzielnie wyłącznie dzięki protezie tej kończyny, poniesienie kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Do złożonego zażalenia Skarżący załączył dowód w postaci faktury wystawionej dnia 27 listopada 2013 r. przez Szpital Specjalistyczny [...], opiewającą na kwotę 2671 zł za dopłatę do protezy modularnej uda potwierdzającą wysokość wydatków, jakie Skarżący poniósł i musiałby w przyszłości ponieść dla zapewnienie sprawności ruchowej. Skarżący jako osoba niepełnosprawna znajduje się zdaniem Sądu w sytuacji szczególnej, która powoduje, że prawdopodobieństwo poniesienia przez niego nagłych nieprzewidywanych wydatków koniecznych dla utrzymania sprawności ruchowej jest znacząco większa niż w przypadku osoby znajdującej się w podobnej sytuacji materialnej, ale pełnosprawnej. Stąd zgromadzone na rachunku bankowym środki mogą być traktowane jako konieczne zabezpieczenie Skarżącego znajdującego się w szczególnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że Sąd udzielając Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym koszty sądowe, a nie całkowitym obejmującym również koszty ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, zapewnia Skarżącemu w rozpoznawanej sprawie efektywną realizację konstytucyjnego prawa do sądu, tym bardziej, że postępowanie przed sądem I instancji nie jest objęte tzw. przymusem adwokacko-radcowskim, a Skarżący może występować przed sądem samodzielnie. Skarżący spełnia zdaniem Sądu przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.