II FZ 1/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 112/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 8 grudnia 2021 r. nr 2801-IOD.4102.33.2021 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 3 listopada 2022 r., I SA/Ol 112/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z 8 grudnia 2021 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: "P.p.s.a."), która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku Skarżącej. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 61 § 3 i 5 P.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła: "1. Naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. przez sprzeniewierzenie się funkcji kontrolnej Sądu, co wyraża się przyjęciem, przed rozstrzygnięciem merytorycznym skargi, narracji organu administracji, o czym najdobitniej świadczy zapis uzasadnienia postanowienia (str. 1): "Z informacji uzyskanej od organu egzekucyjnego (pismo z dnia 1 lutego 2022 r., k. 21 akt sądowych) wynika natomiast, że skarżąca nie uiściła ww. zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, zaś w toku postępowania egzekucyjnego doszło do częściowego wyegzekwowania tych należności, przy czym na dzień sporządzenia tej informacji do zapłaty pozostała kwota 24.408,96 zł. Nie wstrzymano wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 239f § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. " 2. Naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez uznanie, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powinnam jeszcze dodatkowo uzasadniać, kiedy z treści uzasadnienia skargi bezspornie wynika, że mamy do czynienia nie z żadną kwotą podatku tylko z przestępczym działaniem organu administracji publicznej dokonującej zuchwałej kradzieży na moją szkodę. Przyjęcie że trzeba udowadniać tezę, że zabranie mi na okres ok. 4 lat (łączny czas postępowań sądowych) kwoty ok. 40 tyś. zł. wyrządza mi szkodę przynoszącą nieodwracalne skutki jest niezbitym dowodem na to, że mamy do czynienia z oderwaniem od rzeczywistości tego, który tę tezę wysuwa." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 61 § 3 P.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 P.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12, dostępne, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia: "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2540/13). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Ciężar uprawdopodobnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu spoczywa przy tym na wnioskodawcy. Skarżący musiałby wykazać, że narażony jest na szkodę znacznych rozmiarów albo że skutki wykonania decyzji (dobrowolnego bądź przymusowego ‒ w drodze egzekucji) będą nieodwracalne. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w złożonym przez siebie wniosku Skarżąca nie przedstawiła ani tym bardziej nie udokumentowała w dostateczny sposób okoliczności, które mogłyby spowodować możliwość wyrządzenia po jej stronie znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca, domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji formułowała jedynie ogólnikowe twierdzenia na temat wpływu wykonania zaskarżonej decyzji, wnosząc " o wstrzymanie wszczętego postępowania egzekucyjnego w administracji, jeżeli po tym wszystkim mam w dalszym ciągu wierzyć, że jakiekolwiek prawo w Rzeczypospolitej Polskiej istnieje." (k. 5 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wniesiony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie odnosił się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Słusznie zatem uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, poza ogólnym powołaniem się na przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. nie zawiera żadnego uzasadnienia i nie jest poparty dokumentami źródłowymi. Podstawą działania sądu administracyjnego w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, uczynić należy niewątpliwie materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, jednakże ocena spełnienia przesłanek zastosowania instytucji ochrony tymczasowej nie może abstrahować od argumentacji skarżącego, która obrazowałaby zasadność zastosowania art. 61 § 3 P.p.s.a. w konkretnej sprawie. Brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie pozwala sądowi administracyjnemu podjąć samodzielnych ustaleń na podstawie akt sprawy w kierunku zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Konieczność uwzględnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym całości akt sprawy nie oznacza, że sąd w odniesieniu do wniosku miałby się domyślać, jakie dowody chciałby przedstawić wnioskodawca, aby wykazać spełnienie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Nie jest rolą sądu domniemywanie, gdzie strona skarżąca upatruje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji. Wobec podnoszonych przez Skarżącą w zażaleniu okoliczności dotyczących jej sytuacji majątkowej należy też podkreślić, że zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Powyższy przepis przewiduje też uprawnienie organu do umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (art. 67a § 1 pkt 3 O.p.). Z kolei w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 P.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o konkretnych okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje go za oczywiście bezzasadny. Zaskarżone zażaleniem postanowienie Sądu pierwszej instancji było wynikiem rozpoznania wniosku Skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. WSA w Olsztynie na tym etapie postępowania nie wydawał rozstrzygnięcia co do istoty, a więc zawierającego stanowisko sądu w sprawie, czy zaskarżona decyzja organu podatkowego jest zgodna z prawem czy też nie. Przywołana przez Skarżącą okoliczność dotycząca pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w A z 1 lutego 2022 r. (k. 21 akt sądowych) świadczyła o poczynieniu przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych w przedmiocie stanu majątkowego Skarżącej, na który niewątpliwy wpływ mają obciążenia podatkowe. Należy podkreślić, że ciężar wykazania zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji spoczywał na Skarżącej. Sąd pierwszej instancji miał natomiast obowiązek rozstrzygnięcia wniosku na podstawie akt sprawy, w tym zatem dokumentów przedstawionych przez strony postępowania- Skarżącą i organ. Skarżąca uchyliła się jednak od prawidłowego uzasadnienia wniosku i poparcia jego twierdzeń stosownymi dokumentami, co skutkowało odmową wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.