II FSK 900/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia WSA del. Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. P. – J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 589/16 w sprawie ze skargi I. P. – J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki z. o. o. z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. P. – J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 14 października 2016 r., sygn. I SA/Łd 589/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. P.-J. (dalej jako: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2016 r., wydaną w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego L. decyzją z dnia 9 grudnia 2015 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności Skarżącej jako byłego prezesa zarządu za zaległości podatkowe M. Sp. z o.o. (dalej także jako "Spółka") z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi. Organ drugiej instancji wskazał, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. Skarżąca była członkiem zarządu Spółki w terminie płatności zobowiązania, tj. 31 marca 2010 r. Spółka była w tym czasie niewypłacalna. Skarżąca nie zgłosiła wniosku o upadłość i nie wykazała, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jej winy. W skardze złożonej do WSA w Łodzi Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia art. 122 i art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.). Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarzuty skargi są niezadane. Zdaniem, Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, zebrane zostały dowody mające znaczenie dla sprawy, zarówno w kwestii funkcji sprawowanej przez Skarżącą w okresie, gdy powstały zaległości podatkowe, bezskuteczności egzekucji prowadzonej w stosunku do Spółki i jej niewypłacalności oraz braku okoliczności egzoneracyjnych. Sąd podkreślił, że zobowiązanie Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych powstało z mocy prawa. Decyzja Dyrektora UKS w Łodzi określająca wysokość tego zobowiązania nie ma wpływu na moment, kiedy powstała zaległość. Nie ma więc znaczenia, że w momencie wydania tej decyzji Skarżąca nie pełniła już funkcji członka zarządu Spółki. Zdaniem Sądu, Skarżąca miała świadomość, że działalność spółki w 2009 r. koncentrowała się na "fakturowym" obrocie towarem. Wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, ani też układowego spółki nie został nigdy złożony. Organ odwoławczy dokonał wyczerpującej i prawidłowej oceny zaprzestania regulowania przez Spółkę wymagalnych zobowiązań podatkowych (począwszy od lutego 2010 r.) oraz sytuacji finansowej (nadwyżki zobowiązań nad wartością majątku) i ustalił, że w przypadku spółki zarząd był zobowiązany do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego w pierwszej połowie 2010 r. Zdaniem Sądu, Skarżąca obejmując funkcję członka zarządu Spółki winna poznać jej sytuację finansową i jeśli obiektywne okoliczności tego nie uniemożliwiają, nie może bronić się nieznajomością sytuacji finansowej i materialnej spółki. 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł pełnomocnik Skarżącej. Zaskarżonemu w całości wyrokowi postawione zostały zarzuty naruszenia art. 10 i 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i układowe (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm., dalej jako: "p.u.u."), przez przyjęcie, że Skarżąca ze swojej winy nie zgłosiła wniosku o upadłość Spółki. W oparciu o te zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że podstawowym problemem w sprawie jest to, czy Sąd pierwszej instancji może rozszerzać zasady odpowiedzialności zarządu w sposób dowolny, niewynikający z przepisów prawa, a jedynie mający charakter komentarza. Podkreślił również, że Skarżąca przejmując Spółkę nie miała pojęcia o okolicznościach, które wyniknęły w 2015 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu. W tej sprawie w sposób szczególny należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13, CBOSA). W złożonej skardze kasacyjnej jej autor sformułował zarzuty naruszenia art. 10 i art. 11 u.p.u.u. Z lektury tego środka odwoławczego trudno jednak dociec na czym w istocie mogło polegać naruszenie tych przepisów prawa w tej sprawie. W petitum skargi kasacyjnej jej autor wskazuje, że nastąpiło to poprzez cyt. "przyjęcie iż skarżąca ze swojej winy ni zgłosiła wniosku o upadłość" (pisownia oryginalna). Trzeba jednak zauważyć, że przywołane przepisy prawa upadłościowego i układowego regulują kwestię niewypłacalności dłużnika, jako przesłanki ogłoszenia jego upadłości. Natomiast brak winy członka zarządu Spółki w niezgłoszeniu wniosku o jej upadłość jest przesłanką egzoneracyjną, wynikającą z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. Taki zarzut kasacyjny nie został jednak postawiony. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej w dużej części stanowi relację z dotychczasowego przebiegu postępowania przed organami podatkowymi i Sądem pierwszej instancji. Jej autor nie kwestionuje przy tym ustaleń organów podatkowych, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, dotyczących momentu, w którym Spółka stała się niewypłacalna i w którym zarząd Spółki był zobowiązany do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego (pierwsza połowa 2010 r.). Prowadzi natomiast niezrozumiały wywód dotyczący tego, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny może cyt.: "rozszerzać zasady odpowiedzialności zarządu w sposób dowolny, niewynikający z przepisów prawa, a jedynie mający charakter komentarza (...)." Odnosząc się do tej argumentacji należy wskazać, że w tej sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozszerzał zasad odpowiedzialności członka zarządu Spółki za zaległości podatkowe. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił zasady tej odpowiedzialności wynikające z art. 116 § 1 i 2 o.p. Słusznie przy tym przyjął, że w ramach wyznaczonych tymi przepisami prawa, należało ustalić czy Skarżąca była członkiem zarządu Spółki w okresie kiedy powstała zaległość podatkowa oraz czy w stosunku do owych zaległości zachodziła bezskuteczność egzekucji. W związku z tym, że Skarżąca podnosiła w toku podstępowania także kwestie związane z brakiem jej winy w niezgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego lub układowego, Sąd ocenił także i te okoliczności. W tym zakresie trafnie zauważył, że Skarżąca obejmując funkcję członka zarządu w Spółce, powinna poznać jej sytuację finansową. Nie może więc skutecznie bronić się nieznajomością tej sytuacji. Jako członek zarządu powinna zgłosić wniosek o upadłość Spółki. Tymczasem wniosek o wszczęcie wobec Spółki postępowania upadłościowego lub układowego nigdy nie został złożony. Wbrew argumentom autora skargi kasacyjnej, w działaniach Sądu pierwszej instancji w żaden sposób nie można dopatrzeć się rozszerzania granic odpowiedzialności Skarżącej za zaległości podatkowe Spółki. Odnosząc się natomiast do argumentu skargi kasacyjnej, że Skarżąca przejmując Spółkę nie miała pojęcia o okolicznościach, które wyniknęły w 2015 r., należy wskazać, że w myśl art. 116 § 2 o.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaległość podatkowa Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. powstała z upływem terminu rozliczenia tego podatku przez Spółkę, tj. z dniem 31 marca 2010 r. (art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych). Zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych powstaje bowiem z mocy prawa (art. 21 § 1 o.p.). Dlatego późniejsze określenie jego prawidłowej wysokości przez organ podatkowy (w tej sprawie decyzją wydaną w 2015 r.) nie ma wpływu na zmianę terminu płatności tego podatku. Podatek niezapłacony w terminie płatności staje się zaległością podatkową (art. 51 § 1 o.p.). W tej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu Spółki w okresie od 2 lutego 2010 r. do 16 stycznia 2014 r., a więc w momencie powstania zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem uznał, że decyzja o orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącej za zaległość podatkową Spółki za ten okres nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).