II FSK 677/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Cezary Koziński, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. S.A. z siedzibą w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 684/16 w sprawie ze skargi T. S.A. z siedzibą w J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/GL 684/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") oddalił skargę T. S.A. w J. (dalej: "Spółka") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "SKO") z dnia 9 marca 2016 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że SKO postanowieniem z dnia 9 marca 2016 r., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta J. (dalej: "organ I instancji") z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie uznania za bezzasadne zarzutów Spółki. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Spółka wniosła skargę do WSA, w której zarzuciła naruszenie: - art. 1 pkt 1, art. 6 § 1, art. 7 § 3, art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4, art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 34 § 1, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), przez akceptację wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz zastosowania środka egzekucyjnego w sytuacji, w której Spółka nie uchylała się od spełnienia obowiązku i dobrowolnie zapłaciła całą kwotę zobowiązania podatkowego wraz z należnym oprocentowaniem, tj. w sytuacji, w której nie występowała podstawowa przesłanka warunkująca prowadzenie postępowania egzekucyjnego, tj. uchylanie się zobowiązanego od dobrowolnego spełnienia obowiązku; - art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 6 § 1 i art. 29 § 1 u.p.e.a., przez zaniechanie dokonania ustaleń uzasadniających wszczęcie egzekucji z powodu uchylania się przez Spółkę od wykonania obowiązku; - art. 6 § 1, art. 26 § 5 pkt 2, art. 29 § 1 u.p.e.a. oraz art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U . z 1997 r. nr 78, poz. 483 - dalej: "Konstytucja RP"), przez zaakceptowanie stanowiska organu I instancji, a tym samym uznanie za słuszne prowadzenie postępowania egzekucyjnego w celu, któremu nie służy, tzn. dla doprowadzenia do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a w konsekwencji prowadzenie postępowania w sposób rażąco naruszający zasadę przekonywania oraz zasadę zaufania do organów władzy publicznej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że istota sporu sprowadza się do oceny dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego należności wynikającej z nieostatecznej decyzji administracyjnej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, przy czym Sąd bada sprawę pod kątem zarzutów egzekucyjnych. WSA podzielił pogląd organu, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 18 grudnia 2015 r., tj. przed dokonaniem wpłaty przez Spółkę. Wszczęcie postępowania nastąpiło zatem wtedy, kiedy obowiązek podatkowy był wymagalny. Spółka wpłaciła przedmiotową zaległość na rachunek bankowy organu wraz z należnymi odsetkami w dniach 21-22 grudnia 2015 r. Oceniając zatem legalność działań organów w granicach przedmiotowej sprawy, WSA stwierdził, że nie naruszały one prawa w stopniu uzasadniającym uchylenia kontrolowanego postanowienia. Analizując sprawę w jej realiach faktycznych i prawnych WSA nie dopatrzył się w działaniach organów obu instancji naruszeń prawa wskazanych w skardze, ani żadnych innych, które nakazywałyby uchylenie kontrolowanych w sprawie postanowień. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 34 § 4, art. 59 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a., przez wadliwą kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia polegającą na nieuwzględnieniu okoliczności, na którą powoływała się Spółka, a która zawarta jest w aktach sprawy, iż decyzją z dnia 21 marca 2016 r. SKO uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 17 grudnia 2015 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności i która stała się podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia, w sytuacji w której organ powinien był umorzyć postępowanie egzekucyjne wobec nieistnienia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji; - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 1 pkt 1, art. 6 § 1, art. 7 § 3 i art. 29 § 1 u.p.e.a., przez nieuchylenie postanowienia organu uznającego za niezasadne zarzuty Spółki względem prowadzonej egzekucji, w sytuacji, w której organ nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności sprawy, w szczególności nie wykazał aby Spółka uchylała się od wykonania obowiązku, która to okoliczność uzasadniałaby wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz nie dokonał należytej oceny dowodów dotyczących wykonania przez stronę obowiązku z tytułu zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r. w kontekście przesłanki uchylania się od obowiązku jako warunku wszczęcia postępowania egzekucyjnego; - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 1, art. 6 § 1, art. 7 § 3, art. 29 § 1, art. 33 § 1 pkt 1, art. 34 § 4, art. 59 § 1 pkt 1 i 2 i art. 45 § 1 u.p.e.a., przez wadliwą kontrolę działalności administracji publicznej, polegającą na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia organu, w sytuacji, w której wszczęcie oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a także zastosowanie środka egzekucyjnego, było niedopuszczalne z uwagi na brak przesłanki uchylania się Spółki od wykonania obowiązku oraz dobrowolne wykonanie w całości obowiązku będącego przedmiotem egzekucji przez Spółkę, a także brak odstąpienia przez organ egzekucyjny od czynności egzekucyjnych, mimo przedstawienia przez Spółkę dowodów stwierdzających wykonanie obowiązku; - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 1, art. 26 § 5 pkt 1 i 2 oraz art. 59 § 1 pkt 1a u.p.e.a., poprzez akceptację błędnego założenia organu, że doręczenie bankowi Spółki zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego przed datą dobrowolnego wykonania w całości przez Spółkę obowiązku powoduje, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem, a podniesione przez Spółkę zarzuty względem postępowania egzekucyjnego nie były skuteczne w sytuacji, w której przesłanka zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie zawiera wskazania ani ograniczenia aby zdarzenia określone w tym przepisie miały mieć miejsce przed datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy postanowienia organu wydanego z naruszeniem prawa; - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 p.p.s.a. w z. z art. 6, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 1 pkt 1, art. 6 § 1, art. 7 § 3 i art. 29 § 1 u.p.e.a. oraz art. 2 Konstytucji RP, przez wadliwą kontrolę działalności administracji publicznej polegającą na nieuchyleniu zaskarżonego postanowienia, które narusza zarówno ogólne zasady postępowania egzekucyjnego w administracji, jak i zasadę przekonywania oraz zaufania do organów władzy publicznej, poprzez wszczęcie i prowadzenie egzekucji w sposób zmierzający do pokrzywdzenia Skarżącej, bez umożliwienia Spółce dobrowolnego spełnienia zobowiązania, w celu instrumentalnego wykorzystania instytucji wszczęcia postępowania egzekucyjnego dla celów przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które to naruszenie miało istoty wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało utrzymaniem w mocy zaskarżonego postanowienia, w sytuacji, w której w sprawie nie zachodziły przesłanki do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego; - art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 1, 3 i 4 u.p.e.a. oraz art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 33 § 1, art. 34 § 4, art. 59 1 pkt 1 i 2 i art. 60 § 1 u.p.e.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia, pomimo bezpodstawnego obciążenia Spółki kosztami postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, w której wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było bezpodstawne, a obowiązek będący przedmiotem egzekucji został przez Spółkę wykonany dobrowolnie, bez jakiejkolwiek ingerencji organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego należności wynikającej z nieostatecznej decyzji administracyjnej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, w kontekście zarzutów egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadne uznaje przywołane wyżej zarzuty naruszenia przez WSA przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik danej sprawy. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że w dniu 17 grudnia 2015 r. organ I instancji wydał decyzję, w której określił Spółce wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2010 r. w wysokości 3.867.658,00 zł, w tym zaległość podatkową w wysokości 1.234.025,00 zł, której w tym samym dniu odrębnym postanowieniem nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W tej sytuacji właściwie przyjął WSA, że jeżeli w dniu 18 grudnia 2015 r. do organu egzekucyjnego wpłynął tytuł wykonawczy wystawiony na kwotę wyżej określonej zaległości podatkowej (akta adm. załącznik nr 1), a także skoro w tymże dniu organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucje zajmując wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (przy czym zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności – bankowi w dniu 18 grudnia 2015 r. - akta adm. załącznik nr 2), to w tym właśnie dniu, tj. 18 grudnia 2015 r. doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie przyjął WSA, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu 18 grudnia 2015 r., tj. przed dokonaniem wpłaty przez Spółkę. Zatem poza sporem pozostaje fakt, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło wówczas, gdy ów obowiązek podatkowy był już wymagalny. Natomiast Spółka wpłaciła przedmiotową zaległość na rachunek bankowy organu wraz z należnymi odsetkami dopiero w dniach 21-22 grudnia 2015 r. (w dniu 21 grudnia 2015 r. kwoty 1.969.948,00 zł oraz kwoty 22.000,00 zł w dniu 22.12.2015 r.). W tym stanie rzeczy nie naruszało prawa działanie Miasta J. (wierzyciela), oraz Prezydenta Miasta J. będącego organem egzekucyjnym, który wystawił tytuł wykonawczy i skierował go do egzekucji. Niestety na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, wyżej opisywana kwota zaległości podatkowej nie została uiszczona, a zatem wszczęcie i prowadzenie egzekucji było w rozpatrywanej sprawie zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.