II FSK 506/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Po 583/19 w sprawie ze skargi R.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 21 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. 560 zł (pięćset sześćdziesiąt złotych) na rzecz R. N. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Po 583/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił skargę R.N. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie kary porządkowej. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA, a ponadto o zasadzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2018 r. poz. 771, z późn. zm., dalej: "u.k.s.") oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2016 r. poz. 1138, z późn. zm., dalej: "u.k.s.e."), poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że anonimizacja danych osobowych w żądanych przez organ dokumentach znosi obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej, do zachowania której obowiązany jest komornik sądowy; II. naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, ze zm., dalej: "o.p."), poprzez uznanie, że odmowa Skarżącego wydania organowi dokumentów objętych wezwaniem organu miała charakter odmowy bezzasadnej, a co za tym idzie zachodziły przesłanki do ukarania Skarżącego karą porządkową, podczas gdy możność wydania spornych dokumentów uzależniona była od zwolnienia Skarżącego - komornika sądowego od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 286 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z § 3 o.p., poprzez uznanie, że organ był uprawniony do żądania przedstawienia dokumentów objętych tajemnicą zawodową w rozumieniu art. 27 ust. 1 u.k.s. i wcześniej art. 20 ust. 1 u.k.s.e., bez uprzedniego zwolnienia Skarżącego będącego komornikiem sądowym z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej; - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 120 o.p. w zw. z art. 180 § 1 op. w zw. z art. 27 ust. 3 u.k.s. i wcześniej art. 20 ust. 3 u.k.s.e., poprzez uznanie, że organ podatkowy legitymuje się dyskrecjonalną władzą dokonywania oceny, czy żądane przezeń dokumenty objęte są tajemnicą zawodową, czy też istnieje możliwość ich udostępnienia na wezwanie organu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii nieudostępnienia przez Skarżącego, komornika sądowego, żądanych przez organ danych w toku kontroli podatkowej, wobec twierdzenia, że są one objęte tajemnicą służbową. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj.: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 1 u.k.s. oraz art. 20 ust. 1 u.k.s.e., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że anonimizacja danych osobowych w żądanych przez organ dokumentach znosi obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej, do zachowania której obowiązany jest komornik sądowy. W szczególności za trafny należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 27 ust. 1 u.k.s. Na stronie 8 (akapit dolny i stronie 9 (akapit górny) uzasadnienia zaskarżonego wyroku, WSA stwierdził jedynie, że: "Skarżący odmawiał przekazania żądanych przez organ dokumentów, wskazując na art. 27 ustawy z 25 kwietnia 2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2018 r., poz. 771 ze zm., zwanej dalej u.k.s.). Zgodnie z tym przepisem: 1. Komornik jest obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności. 2. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, trwa także po odwołaniu komornika z zajmowanego stanowiska albo wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika z mocy prawa. 3. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, ustaje, gdy komornik składa zeznanie jako świadek lub strona przed sądem lub prokuratorem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża dobru państwa. W tym przypadku od obowiązku może zwolnić komornika Minister Sprawiedliwości. 4. W postępowaniu dyscyplinarnym oraz postępowaniu o odwołanie komornika z zajmowanego stanowiska w trybie przewidzianym w art. 19 ust. 2 przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio." Poza przywołaniem in extenso w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyżej zacytowanej regulacji prawnej, WSA w ogóle nie dokonał jakiejkolwiek wykładni omawianych przepisów prawa. Zatem Skarżący z uzasadnienia zaskarżonego wyroku WSA, nie mógł dowiedzieć się jak należy rozumieć zwrot zawarty w art. 27 ust. 1 u.k.s., że "Komornik jest obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności." Nie ulega zatem wątpliwości, że wywiedziony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni określonego przepisu prawa należy uznać za zasadny, w sytuacji zaniechania przez sąd administracyjny dokonania wykładni tego przepisu. W rozpatrywanej sprawie powyżej stwierdzone naruszenie przepisów prawa materialnego, pozostaje w związku z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2a o.p. Skarżący wskazywał w postępowaniu przed WSA, że możliwość wydania spornych dokumentów uzależniona była (jego zdaniem) od zwolnienia Skarżącego - komornika sądowego od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. Przy piśmie uzupełniającym z dnia 2 września 2019 r. skierowanym do WSA, Skarżący załączył wniosek do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który sporządził Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.(nr [...]) o zwolnienie z obowiązku zachowania tajemnicy służbowej [...] L.I., zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. R.N.(akta sądowe WSA, k. 28-32). Rozpatrując daną sprawę w trybie uproszczonym, WSA w ogóle nie odniósł się ani do wyżej cytowanego pisma (w ogóle go nie zauważył, znajdującego się w aktach sądowych), ani tym bardziej nie odniósł się do jego treści. Jest to istotne w niniejszej sprawie, gdyż wprost odnosi się do rozumienia przepisu art. 27 ust. 1 u.k.s. Mając na uwadze powyższe wywody, za nie celowe na tym etapie rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje wypowiadanie się co do zarzutu naruszenia przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 286 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z § 3 o.p. Również nie zasadne jest zajmowanie stanowiska, co do ewentualnego uchybienia przez WSA przepisom art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 120 o.p. oraz w zw. z art. 180 § 1 op. i w zw. z art. 27 ust. 3 u.k.s. (wcześniej art. 20 ust. 3 u.k.s.e.). Za przedwczesne należy także uznać wypowiadanie się co do tego, że organ podatkowy legitymuje się dyskrecjonalną władzą dokonywania oceny, czy żądane przezeń dokumenty objęte są tajemnicą zawodową, czy też istnieje możliwość ich udostępnienia na wezwanie organu. Tym bardziej, że co do zasady Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd WSA, że żadna działalność gospodarcza nie może wymykać się spod kontroli podatkowej. Nie mniej jednak zarówno sądy, jak i organy, nie mogą negować obowiązku komornika do zachowania w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności. Komornik nie może mieć wątpliwości, czy ujawniając określone informacje organom kontroli skarbowej lub innym organom kontroli państwowej, działa czy też nie działa w zgodzie z postanowieniami art. 27 ust. 1 u.k.s. (zob. też wyrok NSA z 4 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 1452/14; opublikowany w: CBOSA). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 185 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.