II FSK 3896/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B.W.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1580/17 w sprawie ze skargi B.W.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B.W.P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 29 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1580/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.W.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 20 stycznia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Decyzją z 15 listopada 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. orzekł o solidarnej odpowiedzialności skarżącej wraz z P. Sp. z o.o. oraz pozostałymi członkami zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. oraz styczeń i luty 2006 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Powyższa decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącej – M.S. - w dniu 21 listopada 2011 r. Z dniem 29 listopada 2011 pełnomocnictwo zostało cofnięte (pismo skarżącej z 28 listopada 2011 r.). W dniu 6 grudnia 2011 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – P.Z. - wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Postanowieniem z 20 stycznia 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, wskazując, że termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 5 grudnia 2011 r. W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zarzuciła naruszenie art. 240 § 1 pkt 5) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: o.p.). W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej argumentował, że strona działała w mylnym przeświadczeniu, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona pełnomocnikowi nie w dniu 21 listopada 2011 r., ale w dniu 22 listopada 2011 r. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 240 § 1 pkt 5 o.p. uzasadniające wznowienie postępowania. W ocenie pełnomocnika, nieuwzględnienie przez organ ww. nowej okoliczności faktycznej stanowi naruszenie prawa, poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie, tj. naruszenie zasady prawy obiektywnej wyrażonej w art. 122 o.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: p.p.s.a.), WSA w Warszawie stwierdził, że prawidłowe było przyjęcie przez Dyrektora Izby Skarbowej w W., iż na gruncie rozpoznawanej sprawy, doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W rozpoznawanej sprawie, ustawowy (14-dniowy) termin do złożenia odwołania rozpoczął bieg 22 listopada 2011 r. i zakończył się 5 grudnia 2011 r. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji 6 grudnia 2011 r., uchybiając terminowi do dokonania tej czynności (art. 223 § 2 pkt 1 o.p.), co z kolei uzasadniało zastosowanie przepisu art. 228 § 1 pkt 2 o.p. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2) o.p. w zw. z art. 122 o.p. poprzez niewłaściwe skontrolowanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i uznanie, że organ podatkowy prawidłowo ustalił, iż na gruncie niniejszej sprawy doszło do uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, mimo że skarżąca wskazała na okoliczności, w świetle dyrektywy wynikającej z art. 122 o.p., uzasadniające wydanie orzeczenia odmiennej treści, a w szczególności na brak jednoznacznej informacji o rzeczywistej dacie otrzymania decyzji przez pełnomocnika. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także zasądzenie na jej rzecz od dyrektora izby skarbowej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest w stopniu oczywistym pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Jak stanowi art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kwalifikowane wymogi formalne skargi kasacyjnej unormowane w art. 174 - art. 176 P.p.s.a, wiążą się z tym, że ten środek zaskarżenia nie tylko inicjuje postępowanie przed sądem administracyjnym drugiej instancji, ale także wyznacza jego merytoryczny zakres. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i nie może zastępować strony w wyrażaniu, precyzowaniu, czy też uzasadnianiu jej zarzutów. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny być ujęte ściśle i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 175 P.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 3133/16, “w przypadku skargi kasacyjnej – będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia – czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 P.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego". Powyższe uwagi są konieczne, gdyż sposób sformułowania skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyraźnie odbiega od uregulowanego w przepisach ustawy oraz ugruntowanego w praktyce sądowoadministracyjnej wzorca, istotnie utrudniając Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne odniesienie się do podniesionych w niej zarzutów. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na fakt, że skarżąca kwestionuje przeprowadzoną przez WSA w Warszawie kontrolę legalności w zakresie okoliczności procesowych tkwiących u podstaw stwierdzenia przez organ podatkowy wniesienia odwołania z uchybieniem terminu. Zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty nie korespondują jednak z argumentacją prawną powołaną w uzasadnieniu wniesionego pisma. Skarżąca powołuje się bowiem na okoliczności subiektywne, związane ze stanem świadomości strony, wskazując na "brak uzyskania jednoznacznej informacji" co do daty doręczenia decyzji pełnomocnikowi. Tymczasem, jak słusznie zauważył sąd administracyjny pierwszej instancji w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 228 § 1 pkt 2 o.p., wydawane jest na podstawie zobiektywizowanych okoliczności procesowych. WSA w Warszawie trafnie przy tym ocenił, że w kontrolowanej sprawie bieg terminu do wniesienia odwołania zainicjowany został przez zdarzenie procesowe w postaci doręczenia decyzji pełnomocnikowi skarżącej. Skuteczność tej czynności procesowej nie jest zresztą przez stronę kwestionowana, skoro wyraźnie przyznaje ona, że w sprawie doszło do uchybienia terminowi, które jednak nie wynikało z przyczyn zależnych od skarżącej (por. str. 4 skargi kasacyjnej). Kierunek przyjętej argumentacji prawnej jest niekonsekwentny i wewnętrznie sprzeczny, autor skargi kasacyjnej w oczywisty sposób myli bowiem dwa różne tryby postępowań incydentalnych: postępowania w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu oraz postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu, powołując argumenty właściwe dla tego ostatniego trybu (na gruncie rozpoznawanej sprawy są one całkowicie irrelewantne). Jako nieporozumienie potraktować należy w tym kontekście powołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na art. 240 § 1 pkt 5 o.p. i powiązane z nim twierdzenie, że w sprawie ujawniła się nowa okoliczność procesowa, w postaci powzięcia przez skarżącą informacji o rzeczywistej dacie doręczenia decyzji. Przede wszystkim okoliczność ta mogła stanowić nowość wyłącznie dla strony i jej nowego pełnomocnika, co wynikało z niedochowania należytej staranności przy ustalaniu terminów procesowych. Poprzedni pełnomocnik, który do dnia 28 listopada 2011 r. posiadał umocowanie do reprezentowania skarżącej, miał bez wątpienia wiedzę o faktycznej dacie doręczenia decyzji. Ponadto zaznaczyć należy, że okoliczność ta została ujawniona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji, które w dniu 25 listopada 2011 r. wpłynęło do [...] Urzędu Skarbowego w W. i dołączone zostało do akt sprawy (karta 47a akt administracyjnych). W związku z powyższym, od dnia 25 listopada 2011 r. do dnia 5 grudnia 2011 r. zarówno strona, jak i jej nowy pełnomocnik mieli możliwość uzyskania wglądu w akta sprawy; zaniechanie ustalenia tak istotnej okoliczności procesowej, jak początek biegu terminu do wniesienia odwołania, obciąża zarówno stronę, jak i jej pełnomocnika. Reasumując, sąd administracyjny pierwszej instancji słusznie zaaprobował ustalenia organu w zakresie zdarzeń procesowych, które legły u podstaw zaskarżonego postanowienia. Mylne przeświadczenie strony co do daty doręczenia decyzji nie mogło mieć jakiegokolwiek wpływu na zobiektywizowaną okoliczność procesową, jaką jest początek biegu terminu do wniesienia odwołania. W postępowaniu przed WSA w Warszawie nie było podstaw do podważenia ustaleń organu, iż termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg w dniu 22 listopada 2011 r. i upłynął w dniu 5 grudnia 2011 r., a nadane następnego dnia odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. W tym stanie rzeczy, uznając, że zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2) oraz w zw. z art. 122 o.p., okazał się oczywiście chybiony, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a.