II FSK 3692/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 450/18 w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 450/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: "WSA") oddalił skargę R. K. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "Dyrektor IAS") z dnia 29 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. (dalej: "Dyrektor ZUS") z dnia 19 marca 2018 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 stycznia 2012 r., nr [...] oraz z dnia 8 lutego 2016 r. od nr [...] do nr [...] wobec Skarżącego. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł skargę do WSA, w której zarzucił naruszenie: - art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2017, poz. 1201, ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. Nr 1778 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), przez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem tych przepisów i błędnym przyjęciem, że egzekwowane od Skarżącego należności wygasły na skutek przedawnienia, gdyż w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia, podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie powyższych przepisów winny doprowadzić do przekonania, że przedmiotowe należności dotyczą okresu sprzed 1 stycznia 2012 r., a więc wygasły na skutek przedawnienia z dniem 1 stycznia 2017 r., zaś w sprawie nie zaszły przesłanki skutkujące zawieszeniem biegu przedawnienia, czego konsekwencją winno być umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego; - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "k.p.a."), przez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem tych przepisów i nierozpatrzeniem całego materiału dowodowego sprawy, a w szczególności dokonaniem dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego oceny znajdującej się w aktach organu egzekucyjnego korespondencji kierowanej do Skarżącego i następnie zwracanej nadawcy wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru poprzez nieprzypisanie powyższym dowodom odpowiedniej mocy dowodowej i błędnym przyjęciu, że adnotacje zawarte na wyżej wymienionych dowodach, tj. "awizowano, mieszkanie zamknięte" stanowią podstawę do zastosowania w sprawie fikcji doręczenia, o której mowa w art. 44 k.p.a., podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie wymienionych przepisów winny doprowadzić do przekonania, że znajdujące się w aktach organu egzekucyjnego dowody świadczące o próbach doręczenia Skarżącemu korespondencji dotyczącej egzekwowanych od Skarżącego należności nie spełniają wymagań określonych w art. 44 k.p.a. do zastosowania w sprawie fikcji doręczenia i nie pozwalają na przyjęcie że Skarżący został poinformowany o próbie doręczenia korespondencji i możliwości jej odebrania w placówce pocztowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA wskazał, że należności pieniężne z tytułu składek obejmujących należności pieniężne z tytułu nieopłaconych przez Skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne za okres 02/2010-0612011, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08-10/2010, 06/2011 oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2010-06/2011, objęte tytułami wykonawczymi z dnia 10 stycznia 2012 r. nr [...] oraz z dnia 8 lutego 2016 r. od nr [...] do nr [...], są wymagalne. Podjęte w sprawie czynności zawieszające bieg terminu przedawnienia zostały dokonane skutecznie przed upływem terminu przedawnienia należności z tytułu składek, zatem należności te nie uległy przedawnieniu. Nie wystąpiła zatem wymieniona w art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a w konsekwencji również uchylenie w całości postanowienia Dyrektora IAS z dnia 29 maja 2018 r. i uchylenie poprzedzającego je postanowienia Dyrektora ZUS z dnia 19 marca 2018 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 4 ust. 5b oraz ust. 5f u.s.u.s. w zw. z art. 27 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. 2011 r., Nr 232, poz. 1378) w zw. z art. 24 ust. 4 oraz ust. 5b oraz ust. 5f u.s.u.s., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że egzekwowane od Skarżącego należności nie wygasły na skutek przedawnienia, gdyż w sprawie nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia, co skutkowało oddaleniem skargi, podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie powyższych przepisów winny doprowadzić do przekonania, że przedmiotowe należności dotyczą okresu sprzed 1 stycznia 2012 r., a więc wygasły na skutek przedawnienia z dniem 1 stycznia 2017 r., zaś w sprawie nie zaszły przesłanki skutkujące zawieszeniem biegu przedawnienia, czego ostateczną konsekwencją winno być umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącego; II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1-4 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności dokonaniem dowolnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego oceny znajdującej się w aktach organu egzekucyjnego korespondencji kierowanej do Skarżącego i następnie zwracanej nadawcy wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru poprzez nieprzypisanie powyższym dowodom odpowiedniej mocy dowodowej i błędnym przyjęciu, że adnotacje zawarte w powyższych dowodach, tj. "awizowano, mieszkanie zamknięte", stanowią podstawę do zastosowania w sprawie fikcji doręczenia, o której mowa w art. 44 § 1 – 4 k.p.a., co skutkowało oddaleniem skargi, podczas gdy prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie wyżej wymienionych przepisów winny doprowadzić do przekonania, że znajdujące się w aktach organu egzekucyjnego dowody świadczące o próbach doręczenia Skarżącemu korespondencji dotyczącej egzekwowanych od Skarżącego należności, nie spełniają wymagań określonych w art. 44 § 1 – 4 k.p.a. do zastosowania w sprawie fikcji doręczenia, zatem nie stanowią one dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. i nie pozwalają na przyjęcie, że Skarżący został poinformowany o próbie doręczenia korespondencji i możliwości jej odebrania w placówce pocztowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 182 § 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można było rozpoznać na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest prawidłowość stanowiska organów, że w sprawie nie wystąpiła wskazywana przez Skarżącego, a wymieniona w art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a okoliczność powodująca obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzone jest w stosunku do Skarżącego postępowanie egzekucyjne, obejmują należności pieniężne z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2010 r. do czerwca 2011 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia do października 2010 r., za czerwiec 2011 r. oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego 2010 r. do czerwca 2011 r. Słusznie WSA uznał, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma pięcioletni termin przedawnienia, który liczy się nie od daty wymagalności składek, ale od dnia 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Zatem bieg pięcioletniego terminu przedawnienia w niniejszej sprawie nastąpiłby w dniu 1 stycznia 2017 r., gdyby nie podjęto czynności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b, 5f u.s.u.s. Należy podkreślić, że ustalony w sprawie przez organy podatkowe stan prawny nie był kwestionowany przez Skarżącego. Kwestionował on natomiast wnioski organów, że doszło w sprawie do podjęcia czynności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Odpowiednio, że zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której Skarżący został powiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Skarżącego, organy nieprawidłowo zastosowały tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 44 k.p.a. Wobec czego Skarżący nie wiedział o prowadzonej przeciwko niemu egzekucji i nie został tym samym skutecznie zawiadomiony o jakiejkolwiek czynności powodującej zawieszenie biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b, 5f u.s.u.s. Skarżący kwestionował zatem ustalenia stwierdzające, że w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za 02/2010-06/2011, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08-10/2010 oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2010-06/2011 - zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w okresach: od 8 października 2015 r. - do dnia 8 stycznia 2016 r. oraz od dnia 25 lutego 2016 r. i trwa nadal. Natomiast w odniesieniu do składki na ubezpieczenie zdrowotne za 06/2011 - zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w okresach: od 1 listopada 2011 r. - do dnia 30 grudnia 2011 r., od 8 października 2015 r. - do dnia 8 stycznia 2016 r. oraz od dnia 27 stycznia 2012 r. i trwa nadal. Trafnie WSA w zaskarżonym wyroku nie znalazł podstaw do stwierdzenia uchybień przy zastosowaniu przez organ egzekucyjny trybu doręczenia zastępczego, określonego w art. 44 k.p.a. Z akt sprawy wynika, iż dokumentacja mająca wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia została wysłana przez organ egzekucyjny na właściwy adres tj. ul. M. [...], listami poleconymi wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru. Korespondencja nie została odebrana przez adresata i została przez Pocztę Polską zwrócona nadawcy. Należy stwierdzić, że o skuteczności doręczenia spornej korespondencji w rozpoznawanej sprawie decyduje zarówno zwrotne potwierdzenie odbioru, jak i adnotacje poczynione przez doręczyciela, a związane z próbą doręczenia korespondencji Skarżącemu, zawarte na kopertach, w których znajduje się nieodebrana korespondencja. W przedmiotowej sprawie potwierdzenia odbioru wysyłanych do Skarżącego dokumentów, zostały sporządzone na obowiązujących formularzach Poczty Polskiej. Dyrektor IAS słusznie stwierdził, co potwierdził również WSA, że na podstawie analizy dokumentów źródłowych (zwróconych przez operatora pocztowego przesyłek poleconych, w szczególności zwrotnych potwierdzeń odbioru i kopert z korespondencją wysyłaną przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. Inspektorat w Iławie oraz adnotacji pracownika operatora pocztowego w Iławie, dokonanych na zwrotnych potwierdzeniach odbioru i na kopertach), można nie tylko precyzyjnie ustalić faktyczne daty pierwszego i drugiego awizowania przesyłek przez operatora pocztowego, ale również przyjąć, ze pod adresem doręczenia pozostawiono powiadomienie o awizowaniu korespondencji. Informacja pracownika urzędu pocztowego zawarta na zwracanej korespondencji, znajdującej się w aktach sprawy co do rzeczywistych dat tam wskazanych, dotyczących awizowania przesyłek jest wiążąca dla organów. Przesyłki polecone były wysłane na właściwy adres Skarżącego, tj. ul. M. [...]. Z uwagi na powyższe nie można zgodzić się z twierdzeniem Skarżącego, iż nigdy nie otrzymał żadnego awiza dotyczącego korespondencji w zakresie prowadzonej egzekucji, skoro adnotacje dotyczące czynności pracownika poczty związane z awizowaniem przesyłek znajdują się w aktach sprawy i odnotowane są na zwróconej nadawcy korespondencji (zwrotne potwierdzenie odbioru, koperty). Na uwagę zasługuje również fakt, iż Skarżący nie uiszczał dobrowolnie należności dotyczących składek na ubezpieczenie. Mając świadomość nie wypełnienia ciążących na Skarżącym obowiązków wobec Skarbu Państwa, powinien on mieć również świadomość, że właściwe organy będą w tym zakresie prowadziły postępowania zmierzające do określenia decyzji tych zaległości, a następnie przymusowego ich wyegzekwowania, w przypadku braku ich dobrowolnej zapłaty. Dlatego też twierdzenia Skarżącego, że nigdy nie otrzymał żadnego awiza dotyczącego korespondencji w zakresie postępowania wymiarowego i prowadzonej egzekucji zmierzają do uniknięcia odpowiedzialności za zaległości w zakresie składek na ubezpieczenie. Ponadto, Skarżący nie przedstawił również żadnych dowodów potwierdzających okoliczności przeprowadzenia przez niego procedury reklamacyjnej skuteczności awizowania spornych przesyłek pocztowych Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA dokonał właściwej wykładni przepisów prawa, właściwie ocenił również zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wnioski, jakie z niego wyprowadził organ odwoławczy. W świetle powyższych uwag, za chybione należy uznać sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepis art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.