II FSK 341/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 720/17 w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 720/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. K. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z 10 lutego 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., działając jako organ egzekucyjny w oparciu o art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201), odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 22 listopada 2013 r. obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. Przedmiotowe postanowienie zostało wysłane za pośrednictwem wyznaczonego operatora pocztowego na adres zamieszkania zobowiązanego, na skutek czego zostało doręczone w dniu 16 lutego 2017 r. pełnomocnikowi pocztowemu skarżącego. W związku z tym, siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia rozpoczął swój bieg w dniu 17 lutego 2017 r. i upłynął w dniu 23 lutego 2017 r. W dniu 25 lutego 2017 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 10 lutego 2017 r., w treści którego zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ze względu na pobyt małżonki w P. oraz jej stan zdrowia zmuszony jest przebywać przynajmniej przez około 15 dni w miesiącu w P. Wszelką korespondencję w razie nieobecności zobowiązanego odbiera jego brat, a następnie przesyła ją do P. Skarżący oświadczył, że korespondencję w sprawie odebrał jako przesyłkę poleconą w dniu 22 lutego 2017 r. i załączył na poparcie tej okoliczności kserokopię koperty. Postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, od których wystąpienia uzależnione jest przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, strona nie uprawdopodobniła, czego wymaga art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), że w sprawie wystąpiła niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w dotrzymaniu terminu do złożenia zażalenia. Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy jedyną przyczyną niedochowania terminu do wniesienia zażalenia był przyjęty przez skarżącego sposób odbioru korespondencji. Okoliczność ta nie dowodzi braku jego winy w uchybieniu terminu. Skarżący powinien podjąć niezbędne czynności mające na celu zabezpieczenie swoich interesów podczas nieobecności, np. upewnienie się, że zostanie poinformowany przez osobę, która odbiera przesyłki o dacie odbioru przesyłki i jej treści, celem zachowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Organ stwierdził, że skarżący korespondencję zawierającą postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odebrał w dniu 22 lutego 2017 r., tj. na 1 dzień przed upływem terminu do wniesienia zażalenia. Miał zatem możliwość, przy dołożeniu należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, dochowania ustawowego terminu do złożenia zażalenia. W skardze na powyższe postanowienie skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia oraz spowodowanie rozpatrzenia zażalenia z dnia 23 lutego 2017 r., uzupełnionego o argumentację przedstawioną w złożonej skardze. Odnosząc się do kwestii uchybienia terminu, poza okolicznościami przywołanymi we wniosku o przywrócenie terminu, skarżący podniósł, że wskazana we wniosku o przywrócenie terminu data odbioru przesyłki 22 lutego została określona omyłkowo. W dniach od 21 do 23 lutego 2017 r. zgłaszał się on do wyznaczonej placówki pocztowej celem odebrania przesyłki, natomiast z winy leżącej po stronie operatora pocztowego przesyłkę otrzymał dopiero w dniu 23 lutego 2017 r., w godzinach popołudniowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę. Sąd przypomniał treść art. 58 § 1 oraz art. 59 § 2 k.p.a. i stwierdził, że przywrócenie terminu uzależnione jest od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu. Organ w zaskarżonym postanowieniu dokonał prawidłowej oceny, że przytoczone we wniosku przyczyny uchybienia terminu nie uzasadniają jego uwzględnienia. Działania skarżącego, który nie powiadomił organu o zmianie miejsca pobytu, aktualnym adresie i ustalił z pełnomocnikiem zasady informowania go o treści obieranej korespondencji nie stanowią bowiem okoliczności przez skarżącego niezawinionych. Przyczyną uchybienia terminu w niniejszej sprawie był przyjęty przez skarżącego sposób odbioru przesyłek sądowych. Skarżący ustalił sposób odbioru korespondencji, który wiązał się z ryzykiem braku możliwości zachowania terminu. Okoliczność ta świadczy o braku należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Nie jest ona okolicznością obiektywną i niezależną od woli strony. Organ słusznie uznał, że skarżący miał możliwość zachowania terminu do wniesienia zażalenia, bowiem przesyłka została mu doręczona w terminie do wniesienia zażalenia, który upływał w dniu 23 lutego 2017 r. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wskazywał, że otrzymał ją w dniu 22 lutego 2017 r. W skardze stwierdził, że data ta została podana omyłkowo, bowiem przesyłkę odebrał 23 lutego 2017 r. Skarżący nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających tę datę, ani okoliczność zaniedbania pracowników urzędu pocztowego, którzy wydali przesyłkę nadaną przez brata 23 zamiast 22 lutego 2017 r. Niezależnie jednak od ustalenia daty jej otrzymania, niewątpliwym jest, że skarżący, który sporządził zażalenie w dniu 23 lutego 2017 r., a więc w czasie biegu terminu do wniesienia zażalenia, mógł w tym też dniu za pośrednictwem urzędu pocztowego wnieść zażalenie. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organy dopuściły się naruszenia: - art. 9 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sytuacji, gdy organ administracji publicznej niższego stopnia nie poinformował strony o obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z 10 lutego 2017 r. zostało doręczone na adres w C., podczas gdy w okresie nadania i doręczenia przesyłki strona przebywała w P., a tym samym winno skutkować stwierdzeniem o braku prawidłowego doręczenia przesyłki, względnie o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia zażalenia od momentu odbioru przesyłki bezpośrednio przez stronę; - art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegająca na przyjęciu, że strona nie dołożyła należytej staranności w celu dochowania terminu w sytuacji, gdy strona nie mając świadomości istnienia obowiązku poinformowania organu o zmianie adresu upoważniła osobę trzecią do odbioru przesyłek w jej imieniu, a ta niezwłocznie przesłała przesyłkę na adres pod którym przebywała w owym czasie strona, a ponadto strona codziennie po awizowaniu stawiała się po odbiór przesyłki, co należało uznać za zabezpieczające interes strony w sposób wystarczający. 2) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozpoznania wniosku dowodowego o dopuszczenie przeprowadzenie dowodu przez zwrócenie się do placówki pocztowej o udzielenie informacji, czy w okresie w dniach 20 i 21 lutego 2017 r. istniały problemy organizacyjne skutkujące opóźnieniem w zwrocie przesyłek awizowany przez listonoszy do placówki, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych. Organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. We wniosku o przywrócenie terminu, skarżący jako okoliczność wyłączającą jego winę w uchybieniu terminu wskazał, że w czasie doręczenia przesyłki przebywał poza miejscem zamieszkania w P. Ze względu na pobyt małżonki w P. oraz jej stan zdrowia zmuszony jest przebywać tam przynajmniej przez około 15 dni w miesiącu. Wszelką korespondencję w razie nieobecności skarżącego odbierał jego brat, a następnie przesyłał ją do P. Skarżący oświadczył, że przesyłkę zawierającą postanowienie organu z dnia 10 lutego 2017 r. odebrał w dniu 17 lutego 2017 r. jego brat, dysponujący pełnomocnictwem do odbioru korespondencji i zgodnie z ustaleniami przesłał ją skarżącemu na adres jego pobytu w P. Przesyłka ta została przez skarżącego odebrana w dniu 22 lutego 2017 r. W skardze skarżący stwierdził, że datę odbioru przesyłki wskazał omyłkowo, bowiem w rzeczywistości odebrał ją 23 lutego 2017 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tak przedstawionym stanie faktycznym nie można uznać, aby skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący twierdził, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, bowiem skierowaną do niego przesyłkę zawierającą postanowienie organu odebrał w jego imieniu brat dysponujący pełnomocnictwem do odbioru korespondencji. Stosownie do treści art. 40 § 1 i 2 k.p.a., pisma doręcza się stronie, a w przypadku gdy ustanowiła pełnomocnika – temu pełnomocnikowi. Odbiór pisma przez brata skarżącego przesądza o skutecznym doręczeniu pisma adresatowi. To strona wskazująca organowi adres do korespondencji ponosi zatem ryzyko ujemnych skutków odbioru skierowanej do niego na ten adres korespondencji przez pełnomocnika uprawnionego do odbioru pism. Obowiązkiem strony postępowania należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3180/17, LEX 2772109). W związku z powyższym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegająca na przyjęciu, że strona nie dołożyła należytej staranności w celu dochowania terminu w sytuacji, gdy strona nie mając świadomości istnienia obowiązku poinformowania organu o zmianie adresu upoważniła osobę trzecią do odbioru przesyłek w jej imieniu, a ta niezwłocznie przesłała przesyłkę na adres pod którym przebywała w owym czasie strona, a ponadto strona codziennie po awizowaniu stawiała się po odbiór przesyłki, co należało uznać za zabezpieczające interes strony w sposób wystarczający. Dodatkowo można w ślad za Sądem pierwszej instancji wskazać, że skarżący nawet przy przyjętym sposobie odbioru korespondencji miał możliwość zachowania terminu do wniesienia zażalenia, bowiem przesyłka została mu doręczona w terminie do wniesienia zażalenia, który upływał w dniu 23 lutego 2017 r. Skoro skarżący sporządził zażalenie w tym dnu, a zatem w czasie biegu terminu do wniesienia zażalenia, to mógł też w tym dniu za pośrednictwem urzędu pocztowego wnieść zażalenie. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 k.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sytuacji, gdy organ nie poinformował strony o obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z 10 lutego 2017 r. zostało doręczone na adres w C., podczas gdy w okresie nadania i doręczenia przesyłki strona przebywała w P., a tym samym winno skutkować stwierdzeniem braku prawidłowego doręczenia przesyłki, względnie o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia zażalenia od momentu odbioru przesyłki bezpośrednio przez stronę. Jak wynika z akt sprawy, w tytule wykonawczym z dnia 22 listopada 2013 r. skarżący został poinformowany o wynikającym z art. 36 § 3 u.p.e.a. obowiązku powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu. W tej sytuacji, gdyby uznać, że zmienił on swoje miejsce pobytu, miał on obowiązek powiadomić o tym fakcie organ, czego skarżący nie uczynił. Nie może zatem powoływać się na brak pouczenia co do konieczności informowania organu o swoim miejscu pobytu. Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie było podstaw do przeprowadzania dowodu na okoliczności wskazane we wniosku. Abstrahując od dopuszczalności tego rodzaju wniosku dowodowego - okoliczności, na które powołuje się skarżący (problemy organizacyjne poczty) nie mają wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.