II FSK 334/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku I. M. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej I. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 312/20 w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 15 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia: wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 17 grudnia 2020 r., I SA/Go 312/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę I. M. (dalej: skarżąca, strona) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z 15 czerwca 2020 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, orzeczenia o kosztach postępowania i zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącej kasacyjnie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 12 listopada 2020 r., [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyznał skarżącej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 23 sierpnia 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się z wnioskiem o wstrzymanie wykonania w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 15 czerwca 2020 r. oraz poprzedzającej decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z. z 8 października 2019 r. Jako podstawę wniosku wskazała art. 61 § 3 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U., z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Pełnomocnik powołał się na fakt, że wykonanie powyższych decyzji skutkowałoby wyrządzeniem znacznej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków. Sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji bezpowrotne pozbawi skarżącą istotnego składnika jej majątku, który determinuje jej sytuację finansową. Utrata tego składnika majątku przez skarżącą istotnie pogorszy jej warunki bytowe oraz zdolność spłaty dotychczasowych zaległości podatkowych. Według pełnomocnika skarżącej dojdzie do wyrządzenia na majątku skarżącej szkody, której w żaden sposób wynagrodzić, a zarazem nie będzie się dało odwrócić skutków sprzedaży ww. nieruchomości w drodze licytacji. Pełnomocnik powołał się również na judykaturę, a dokładnie na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2013 r, sygn. akt. II FSK 3358/13, gdzie stwierdzono, że " przesłanką przemawiającą za przyznaniem ochrony tymczasowej jest okoliczność, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może skutkować sprzedażą nieruchomości w drodze licytacji". Zdaniem pełnomocnika oznacza to, że już sam fakt zaistnienia sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji implikuje po stronie sądu administracyjnego możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał wniosek za uzasadniony. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek strony skarżącej, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek tam zawartych. Oznacza to, że strona skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu powinna wskazać okoliczności, które w jej ocenie uzasadniają wniosek spowodowania wykonaniem aktu znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Jej twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być, tak jak w tej sprawie, materiałem, który po części został dołączony także do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r. II FZ 417/10). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na stronie skarżącej. Skarżąca w piśmie zawierającym wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, zawarła wyczerpujące uzasadnienie. Nie ograniczając się do ogólnych wywodów na temat istoty wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu przedstawiła (także jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy) liczne dokumenty na poparcie twierdzenia, że wystąpienie z wnioskiem o wstrzymanie wykonania tej decyzji jest podyktowane niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków w przypadku, gdy zaskarżona decyzja zostanie wykonana. Wyraźnie zasygnalizowano, na czym miałoby polegać wyrządzenie znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania decyzji określającej skarżącej zobowiązanie podatkowe. Przesłanka odnosząca się do wyrządzenia znacznej szkody, na którą powołała się skarżąca oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być naprawiona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Powoływanie się na okoliczność wystąpienia znacznej szkody lub też trudnych do odwrócenia skutków wymaga ich konkretyzacji w uzasadnieniu złożonego wniosku. Wskazanie przez pełnomocnika skarżącej, że ewentualne wykonanie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z., wobec braku innego majątku poza nieruchomością położoną przy ul. [...] w S., sprowadzać się będzie de facto do jej sprzedaży w drodze licytacji, uzasadnia żądanie zastosowania instytucji ochrony tymczasowej. Strona wykazała, że termin licytacji nieruchomości został już wyznaczony na 20 września 2022 r. Przy sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji może zostać wyrządzona znaczna szkoda, bowiem uzyskana w drodze sprzedaży licytacyjnej cena może być dużo niższa (choćby z uwagi na określenie ceny wywołania - art. 965 k.p.c.) od ceny uzyskanej przy jej sprzedaży bezpośrednio przez właściciela, zainteresowanego poszukiwaniem nabywcy oferującego najkorzystniejszą cenę. Słuszne jest także twierdzenie skarżącej, że szkoda, którą poniesie, nie będzie mogła zostać naprawiona poprzez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy w przypadku skutecznej egzekucji z nieruchomości. W niniejszej sprawie na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów możliwa była weryfikacja twierdzeń skarżącej. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przesłanki wstrzymania wykonania decyzji dotyczą zdarzeń przyszłych, będących spodziewanym skutkiem wykonania aktu lub czynności, czy to w drodze egzekucji administracyjnej, czy to w wyniku działań osób trzecich realizujących swoje uprawnienia lub obowiązki. Zaznacza się przy tym, że skutki te mają znaczenie niejako potencjalne. Art. 61 § 3 zd. 1 in fine p.p.s.a. wymaga jedynie zagrożenia ich wystąpienia ("zachodzi niebezpieczeństwo"), czyli można się ich spodziewać na podstawie racjonalnej oceny zakresu, zasad i tytułu wykonania aktu lub czynności w czasie zawisłości sprawy w sądzie administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z 9 marca 2009 r., I GSK 40/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu podkreślić należy, iż przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z jej wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Uwzględniając wskazany charakter prawny instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu oraz wykazanie przez skarżącą przesłanek uzasadniających wstrzymanie zaskarżonego aktu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Sąd wstrzymał przy tym wyłącznie wykonanie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając to za wystarczające zabezpieczenie z uwagi na treść art. 239a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2020 poz. 1325 ze zm.). Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji