II FSK 3140/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Dominik Gajewski, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1104/14 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 27 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1104/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę Z. Sp. z o.o. w K. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 27 sierpnia 2014 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 23 maja 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej spółki. Organ egzekucyjny postanowieniem z 23 maja 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.), z uwagi na brak majątku zobowiązanej Spółki. Po rozpoznaniu zażalenia Spółki na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z 27 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji wskazał, że organ egzekucyjny po przejęciu do realizacji tytułów wykonawczych w celu prowadzenia egzekucji przystąpił do czynności mających na celu poszukiwanie majątku Spółki, do którego można skierować egzekucję. W trakcie podjętych czynności dokonano zajęcia rachunków bankowych Spółki, jednak nie uzyskano z tego tytułu żadnych kwot. Ponadto w celu poszukiwania majątku Spółki, organ egzekucyjny zwrócił się do Starostwa Powiatowego w R. oraz do Centralnej Ewidencji Pojazdów z zapytaniem o posiadany przez Spółkę majątek. W obu przypadkach uzyskano odpowiedź negatywną. Egzekutor ustalił ponadto, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej w miejscu siedziby. W tym miejscu działalność gospodarczą prowadzi natomiast inny podmiot. Organ drugiej instancji podniósł, że jeżeli chodzi o majątek ruchomy Spółki, to jak wskazał Sąd Rejonowy [...] w P. w prawomocnym postanowieniu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, na składnikach majątku ww dłużnika o znacznej wartości zostały ustanowione różnego rodzaju zabezpieczenia, które przekraczają wartość majątku. W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie Skarżącej, przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawie, gdyż Spółka nadal posiada składniki majątku, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2015 r. skarżąca przedłożyła kserokopię obwieszczenia o terminie licytacji ruchomości stanowiących własność spółki. Skarżąca podała, że kwota zajętych ruchomości, przy uwzględnieniu zasad podziału kwot uzyskanych w ramach postępowania egzekucyjnego, gwarantuje całkowite uregulowanie zobowiązania jakie dochodzi organ egzekucyjny. Skarżąca podała, że obwieszczenie o licytacji zostało jej doręczone w dniu 11 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem organy obu instancji nie zweryfikowały sprawy pod kątem zasadności zastosowania w tej sprawie powołanego przepisu. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że Skarżąca posiada nadal składniki majątkowe, do których można skutecznie skierować czynności egzekucyjne, na co wykazuje postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego, a także dowody znajdujące się w aktach administracyjnych. Strona skarżąca w trakcie postępowania wskazywała, że egzekucję wobec niej prowadzą również komornicy sądowi (protokół z rozmowy dyscyplinującej z dnia 24 marca 2014 r. – k. 146 akt adm.). Również banki informowały organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji. Pomimo powyższego dyrektor izby skarbowej uznał, iż umorzenie postępowania przez organ egzekucyjny było zasadne. W ocenie Sądu, organy obu instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania, nie objęły badaniem: 1) kalkulacji kosztów stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; 2) ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki; 3) czynności egzekucyjnych podjętych przez komorników sądowych. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w W. zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. i w związku z art. 133 § 1 tej ustawy poprzez błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, wbrew zgromadzonym w aktach sprawy dokumentom, że organy egzekucyjne niewystarczająco zgromadziły materiał dowodowy będący podstawą orzekania i zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a, 2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c), 141 § 4 P.p.s.a. w związku z art.7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na przyjęciu przez sąd, iż organ egzekucyjny nie zbadał, i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego i że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie posiada żadnych składników majątkowych, z których można prowadzić egzekucję dającą możliwość wyegzekwowania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. 3) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organu administracyjnego nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez sąd administracyjny pierwszej instancji. Dyrektor izby skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz dyrektora izby skarbowej zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Jak stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, organ egzekucyjny powinien “kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (zob. art. 64c § 4 u.p.e.a.)" - por. Pietrasz Piotr, Komentarz do art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2015. Powołany powyżej autor wskazuje jednak, że “umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez wierzyciela, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego bądź też takie działania podjął organ egzekucyjny. Najczęściej stosowaną metodą prowadzącą do uzyskania wiedzy o majątku zobowiązanego jest instytucja wyjawienia majątku, o której mowa w art. 71 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania". Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie przedstawione powyżej poglądy w pełni podziela, w konsekwencji uznaje, że kontrola legalności w rozpoznawanej sprawie została przeprowadzona przez WSA w Poznaniu w sposób prawidłowy. Analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że trafna była konstatacja sądu administracyjnego pierwszej instancji, iż “organy obu instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania, nie objęły badaniem: 1) kalkulacji kosztów stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; 2) ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki; 3) czynności egzekucyjnych podjętych przez komorników sądowych" (por. str. 7 pisemnych motywów zaskarżnego wyroku). Sąd trafnie również zwrócił uwagę, że organy nie podjęły działań w celu ustalenia wszelkich ruchomości należących do Skarżącej oraz wszelkich środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Z treści uzasadnień zaskarżonych postanowień nie sposób wyprowadzić jednoznacznego, opartego na wyliczeniach liczbowych, wniosku, iż w sprawie nie można było uzyskać kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślić należy, iż ustalenia faktyczne dające podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., oparte być powininny na niepodważalnych dowodach oraz szczegółowych kalkulacjach, a nie jedynie na mgilstych, nieskonkretyzowanych, a co najistotniesze, jedynie probabilistycznych wnioskach, do których odwołały się organy egzekucyjne w pisemnych motywach zaskarżonych aktów. W tym stanie rzeczy NSA aprobuje ocenę WSA w Poznaniu, która legła u podstaw uchylenia zaskarżonych postanowień, iż organy podatkowe wadliwie ustaliły stan faktyczny sprawy, w konsekwencji przedwcześnie zastosowały dyspozycję art. 59 § 2 u.p.e.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a.