II FSK 3016/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 181/14 w sprawie ze skargi O. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 12 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od O. [...] sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (sygn. akt I SA/Bk 181/14) oddalił skargę O. sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 12 lutego 2014 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Sąd pierwszej instancji w powyższym wyroku podał następujący stan sprawy: postanowieniem z dnia 28 października 2013 r. Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B., działając na podstawie art. 159 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej u.p.e.a.), przedłużył termin do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w zakresie zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2012 r. objętych zarządzeniami zabezpieczenia od Nr [...] do Nr [...] z dnia 29 lipca 2013 r. do dnia doręczenia ostatecznej decyzji określającej wysokość tych zobowiązań podatkowych lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu. Jako adresata postanowienia wskazano spółkę. Na powyższe postanowienie Prezes Zarządu w imieniu spółki złożył zażalenie w dniu 20 listopada 2013 r. W tej samej dacie zażalenie na przedmiotowe postanowienie wniósł również profesjonalny pełnomocnik spółki. Do złożonego zażalenia dołączył pełnomocnictwo, upoważniające do reprezentowania spółki m. in. przed organami egzekucyjnymi. Z uwagi na to, iż powyższe zażalenia są tej samej treści objęto je jednym postępowaniem. Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz wydruku z systemu Poczty Polskiej — śledzenie przesyłek, znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż sporne postanowienie zostało doręczone spółce w dniu 12 listopada 2013 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upływał w dniu 19 listopada 2013 r. Wnosząc zażalenie w dniu 20 listopada 2013 r. (data nadania zażaleń podpisanych przez Prezesa Zarządu i pełnomocnika w placówce pocztowej), dokonano tej czynności z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 17 § 1 u.p.e.a. Pismem z dnia 14 stycznia 2014 r. pełnomocnik spółki wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 28 października 2013 r., do wniosku dołączając zażalenie na ww. postanowienie. W tej samej dacie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie wraz z zażaleniem wniósł Prezes Zarządu Spółki. Wnioski powyższe objęto jednym postępowaniem. Zdaniem spółki doręczenie wnioskodawcy postanowienia było wadliwe a przez to nieskuteczne, gdyż M. A. nie wpisywała się w dyspozycję osoby uprawnionej do odbioru pism, z uwagi na to, iż nie była ani pracownikiem spółki, ani też nie pozostawała ze spółką w żadnym stosunku prawnym, który pozwalałby uznać ją za osobę uprawnioną do odbioru pism kierowanych do spółki. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane M. A. przez operatora publicznego w placówce pocztowej, pomimo iż nie legitymowała się ona upoważnieniem do odbioru korespondencji tudzież pełnomocnictwem pocztowym. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej pełnomocnik spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej. Wskazał, że dopiero w dniu 20 listopada 2013 r. pełnomocnik przedłożył pełnomocnictwo ogólne, dołączając je do zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Odnosząc się do błędów doręczenia, Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa sporządzona przez pracownika P. Urzędu Skarbowego w B., z której wynika, iż w dniu 28 października 2013 r. pracownik organu egzekucyjnego podjął próbę doręczenia postanowienia z dnia 28 października 2013 r. jednakże sekretarka spółki odmówiła przyjęcia korespondencji. Wobec powyższego w dniu 28 października 2013 r. ww. postanowienie zostało nadane pocztą. W placówce pocztowej odebrała je w dniu 12 listopada 2013 r. M. A., która wielokrotnie odbierała na poczcie i w siedzibie spółki korespondencję. Wobec powyższego organ uznał, iż była ona osobą upoważnioną do odbioru pisma. W ocenie organu, wystąpienie Prezesa Zarządu spółki z reklamacją do Poczty Polskiej S.A. miało jedynie na celu przedłużenie przedmiotowego postępowania. Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżając w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku, zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa: 1) art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez stwierdzenie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego; 2) art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a., poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na sporne postanowienie, pomimo iż odpis tego postanowienia nie został doręczony pełnomocnikowi ustanowionemu przez skarżącego; 3) art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 45 k.p.a., poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, pomimo iż odpis tego postanowienia nie został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu, od którego organ poczytuje rozpoczęcie biegu siedmiodniowego terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie; 4) art. 45 k.p.a., poprzez nieuprawnione przyjęcie przez organ, iż skuteczne doręczenie skarżącemu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r. nastąpiło w dniu 12 listopada 2013 r., w sytuacji gdy za najwcześniejszą możliwą datę doręczenia można uznać dzień 13 listopada 2013 r. W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności odniósł się do doręczenia postanowienia bezpośrednio spółce z pominięciem pełnomocnika i uznał, że było ono prawidłowe. W ocenie Sądu dopiero od momentu zawiadomienia organu o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej sprawie, organ zobligowany jest doręczać temu pełnomocnikowi pisma. W sprawie niniejszej miało to miejsce wraz ze złożeniem w dniu 20 listopada 2013 r. zażalenia na postanowienie, do którego załączone zostało pełnomocnictwo z dnia 24 lutego 2013 r. Kolejną kwestią, która wymagała oceny Sądu był podnoszony w skardze brak skutecznego doręczenia spółce postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r. Postanowienie to zostało odebrane przez M. A. w dniu 12 listopada 2013 r. w placówce pocztowej. Wojewódzki Sąd uznał, że osoba, która odebrała przesyłkę była osobą uprawnioną do odbioru korespondencji, o czym świadczy umieszczenie przez nią pieczęci firmowej na awizo, a skoro tak, to doręczenie postanowienia należy uznać za skuteczne. Sąd dodał, że organ próbował dokonać doręczenia pisma bezpośrednio spółce, co wynika z notatki pracownika organu. Reasumując zdaniem Sądu spółka nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, a zatem nie zostały spełnione przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a., które uprawniałyby organ egzekucyjny do przywrócenia terminu. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną na powyższy wyrok i zaskarżyła go w całości. Skargę kasacyjną oparła na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., tj. na podstawie naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi i tym samym usankcjonowanie naruszenia przez organ przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 40 § 2 k.p.a., i art. 45 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż nadanie odpisu postanowienia z dnia 28 października 2013 r. bezpośrednio do skarżącego było prawidłowe i wywołało skutek doręczenia w stosunku do skarżącego pomimo uprzedniego ustanowienia przez skarżącego pełnomocnika, 2. art. 32 k.p.a., art. 33 § 2 i 3 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż skarżący nie był prawidłowo reprezentowany przez pełnomocnika, pomimo iż stosowne pełnomocnictwo znajdowało się w dyspozycji Naczelnika Urzędu Skarbowego przed wydaniem postanowienia z dnia 28 października 2013 r., a w konsekwencji nieuprawnionym przyjęciu, iż nadanie odpisu przedmiotowego postanowienia bezpośrednio do skarżącego, nie zaś do pełnomocnika skarżącego, było prawidłowe i wywołało skutek doręczenia w stosunku do skarżącego; 3. art. 45 k.p.a. i art. 44 § 1 pkt 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż osoba, której wydano w placówce pocztowej operatora pocztowego odpis postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r., a która nie legitymowała się upoważnieniem do odbioru pism adresowanych do skarżącego w placówce pocztowej zaś posługiwała się wyłącznie pieczęcią firmową skarżącej spółki, wpisuje się w dyspozycję osoby uprawnionej do odbioru pism adresowanych do skarżącego a w konsekwencji nieuprawnionym przyjęciu, iż wydanie odpisu przedmiotowego postanowienia w placówce pocztowej operatora pocztowego owej osobie nieuprawnionej wywołało skutek doręczenia w stosunku do skarżącego; 4. art. 58 § 1 k,p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż uprawdopodobniona przez skarżącego wadliwość w przedmiocie doręczenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r. nie stanowi okoliczności wskazującej na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na przedmiotowe postanowienie; 5. art. 58 § 1 k.p.a. i art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r., pomimo iż odpis przedmiotowego postanowienia nie został doręczony pełnomocnikowi ustanowionemu przez skarżącego, 6. art. 58 § 1 k.p.a. i art. 45 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegającego na nieuprawnionym przyjęciu, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28 października 2013 r., pomimo iż odpis przedmiotowego postanowienia nie został skutecznie doręczony skarżącemu z uwagi na jego wydanie w placówce pocztowej operatora pocztowego do rąk osoby nieuprawnionej do odbioru pism adresowanych do skarżącego. W związku z powyższym, na mocy art. 175 p.p.s.a. i art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ jej zarzuty są całkowicie bezzasadne. Na wstępie należy wskazać, że administracyjne postępowanie egzekucyjne jest autonomicznym postępowaniem, a więc nie stanowi "przedłużenia" postępowania podatkowego, pomimo tego, że w pierwszej instancji organem właściwym może być w obu postępowaniach naczelnik urzędu skarbowego. Co do zasadny w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można wyróżnić trzy stadia: 1) stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, 2) stadium stosowania egzekucji oraz 3) stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Należy przy tym zaznaczyć, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie stadia. Może ono bowiem zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3125/06). Wobec tego pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu podatkowym nie jest skuteczne w postępowaniu egzekucyjnym. Dopiero od momentu zawiadomienia organu egzekucyjnego o ustanowieniu pełnomocnika, organ ten zobowiązany jest do doręczania wszelkiej korespondencji związanej z tym postępowaniem pełnomocnikowi. Zgodnie z art. 45 k.p.a., jednostkom administracyjnym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Powyższy przepis odnosi się również do doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 44 k.p.a., a które stwarza domniemanie doręczenia. Przez osobą uprawnioną do odbioru pism należy rozumieć każdą osobę, która została regulaminowo, czy tylko zwyczajowo, uprawniona przez spółkę do odbierania korespondencji przychodzącej do jej siedziby. Jeżeli osoba taka przedstawi w placówce pocztowej awizo pozostawione przez listonosza w siedzibie spółki oraz dysponuje pieczęcią spółki to nie można twierdzić, że przesyłka ta została doręczona do rąk osoby nieuprawnionej. Uprawnienie do odbioru korespondencji nie musi być oparte na zasadzie udzielonego w tym zakresie pełnomocnictwa. Skoro osoba odbierająca pismo w placówce pocztowej dysponowała awizem oraz pieczątką spółki i składając własnoręczny podpis stwierdziła przyjęcie tejże korespondencji w imieniu spółki, należało uznać, że pismo to (postanowienie Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w B.) doręczono spółce prawidłowo i skutecznie. Kwestia prawidłowości doręczenia przedmiotowego pisma pełnomocnikowi spółki została prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2236/14, w którym to wyroku uznano, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uchylił postanowienie organu, uznając, że spółka była prawidłowo reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika, oraz że stosowne pełnomocnictwo znajdowało się w dyspozycji organu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.