II FSK 2925/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1877/13 w sprawie ze skargi R.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 7 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1877/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R.J. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 7 czerwca 2013 r. w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...], wystawionych przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako "Prezes PFRON"), Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. zastosował środki egzekucyjne w stosunku do Skarżącego w postaci zajęcia jego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym D. oraz wynagrodzenia za pracę w Urzędzie Gminy D. Pismem z dnia 7 września 2012 r. Skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej podnosząc, że zobowiązania wskazane w tytułach wykonawczych o numerach od [...] do [...] uległy przedawnieniu, a w stosunku do tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] nieistnieje wobec niego obowiązek oraz występuje błąd co do osoby zobowiązanej. Ponadto Skarżący twierdził, że do tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] nie otrzymał upomnienia. Naczelnik Urzędu Skarbowego przesłał ww. zarzuty do Prezesa PFRON w celu wypowiedzenia się wierzyciela w sprawie zarzutów. Pismem z dnia 21 września 2012 r. Prezes PFRON wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zawieszenie do dnia 31 grudnia 2012 r. postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego. Postanowienie z dnia 24 września 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek wierzyciela, zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Skarżącego do dnia 31 grudnia 2012 r. Postanowieniem z dnia 18 października 2012 r. wierzyciel zajął stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów, nie uwzględniając ich. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. Prezes PFRON podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 18 października 2012 r. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał zarzuty Skarżącego za nieuzasadnione. W oparciu o art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.e.a." stwierdził, że jest związany stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a., tj. zarzutu przedawnienia należności, nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego, a w zakresie zarzutu braku doręczenia upomnienia (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.) niezwiązany stanowiskiem wierzyciela organ egzekucyjny zajął własne stanowisko w sprawie. Stanowisko to pozostało tożsame ze stanowiskiem Prezesa PFRON. W dniu 8 lutego 2013 r. Prezes PFRON wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] w związku z wniesioną przez Skarżącego skargą na postanowienie wierzyciela z dnia 3 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r. organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do majątku Skarżącego do dnia 30 kwietnia 2013 r. Pismem z dnia 6 lutego 2013 r. Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 stycznia 2013 r. zarzucając mu naruszenie art. 34 § 4 u.p.e.a. Wskazanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 30 stycznia 2013 r., uznając za niezasadny zarzut naruszenia art. 34 § 4 u.p.e.a. W skierowanej do Sądu skardze Skarżący zawarł zarzuty tożsame z zarzutami zawartymi w zażaleniu na postanowienie Prezesa PFRON z dnia 18 października 2012 r., tj. ponownie wskazał na naruszenie art. 34 § 4 u.p.e.a. W piśmie procesowym z dnia 3 lutego 2014 r. r. pr. W.O. zgłosił swój udział w postępowaniu w charakterze pełnomocnika, załączając m.in. stosowne pełnomocnictwo. Podniósł, że w postępowaniu przed Prezesem PFRON, mimo ustanowienia go pełnomocnikiem w sprawie, organ nie dokonywał stosownych doręczeń pełnomocnikowi - dotyczy to także postanowienia z dnia 18 października 2012 r. wydanego w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela. Dopiero na wniosek pełnomocnika postanowienie to zostało mu doręczone w dniu 5 grudnia 2013 r., a wniesione na to postanowienie zażalenie zostało rozpoznane w dniu 9 stycznia 2014 r. Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego, a zatem oceny, czy organ egzekucyjny prawidłowo uznał podniesione przez Skarżącego zarzuty za nieuzasadnione. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny prawidłowo zakwalifikował zgłoszone przez Skarżącego zarzuty jako oparte na podstawie art. 33 pkt 1, pkt 4 i pkt 7 u.p.e.a. oraz zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów. Po uzyskaniu ostatecznego postanowienia Prezesa PFRON z dnia 3 grudnia 2012 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie z dnia 30 stycznia 2013 r., które następnie zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy Dyrektor Izby Skarbowej. Sąd podał, że wobec związania stanowiskiem wierzyciela, organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że zgłoszone przez Skarżącego zarzuty przedawnienia, nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanej nie zasługiwały na uwzględnienie. Trafnie także jako chybiony oceniły zarzut naruszenia art. 33 pkt 7 u.p.e.a. poprzez brak doręczenia upomnienia. Końcowo, nie będąc związanym zarzutami ani wnioskami skargi, Sąd zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo z dnia 7 stycznia 2013 r., umocowujące r. pr. W.O. do reprezentowania Skarżącego w postępowaniu w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że doręczenie zaskarżonego postanowienia z dnia 7 czerwca 2013 r. bezpośrednio Skarżącemu, z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, należało uznać za nieprawidłowe. Postanowienie to jednak, w ocenie Sądu, weszło do obrotu prawnego. Wyjaśnił bowiem, że zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "K.p.a.", przepisy o doręczeniach pełnią bardzo ważną funkcję gwarancyjną, tj. ich prawidłowe stosowanie ma tworzyć stan prawego bezpieczeństwa podatnika oraz organu co do doręczenia pisma adresatowi i daty tego doręczenia. Znaczenie naruszenia przepisów o doręczeniu należy zatem oceniać przez pryzmat tej właśnie funkcji gwarancyjnej. Zdaniem Sądu, jeśli funkcja ta nie ucierpiała z powodu naruszenia przepisów o doręczeniu, tzn. jeśli pomimo błędów w doręczeniu zachowane są materialne i procesowe gwarancje podatnika oraz organu podatkowego, nie ma powodu, aby dokonane doręczenie stanowczo dyskwalifikować i uznawać za de iure niedokonane. Sąd podkreślił, że taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Pomimo bowiem wadliwości doręczenia postanowienia z dnia 7 czerwca 2013 r. gwarancje procesowe Skarżącego z tego powodu nie zostały naruszone. Skarga na ww. postanowienie została wniesiona do Sądu z zachowaniem prawidłowego trybu i w ustawowym terminie. Wobec powyższego, wskazane uchybienie Sąd ocenił jako pozostające bez istotnego wpływu na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzucił istotne naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia dotkniętego istotnymi wadami prawnymi, tj. postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów postępowania - art. 40 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., w zakresie całkowitego pominięcia przez organ administracji ustanowionego w sprawie pełnomocnika, a także przyjęcie poglądu prawnego, że pominięcie pełnomocnika w procesie doręczania zaskarżonego aktu prawnego jest uchybieniem pozostającym bez istotnego wpływu na wynik sprawy; 2) art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., przez nienależyte uzasadnienie wyroku, polegające na nieodniesieniu się do wszystkich zarzutów sformułowanych przez Skarżącego w toku postępowania, w szczególności zarzutu pominięcia pełnomocnika w procesie doręczania postanowień wierzyciela. Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność precyzyjnego wskazania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd uchybił. Wymogiem dla skargi kasacyjnej jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie, co wynika z art. 176 P.p.s.a. Obok wskazania naruszonych przepisów, poprzez podanie ich konkretnych jednostek redakcyjnych, niezbędne jest więc wyjaśnienie, na czym naruszenie to polegało oraz w przypadku podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wykazanie, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie przepisom postępowania, które wpływu takiego mieć nie mogło, nie stanowi podstawy kasacyjnej określonej w tym ostatnim przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów i wychodzenia poza ramy, które zostały nakreślone w skardze kasacyjnej. Poczynienie powyższych uwag było celowe ze względu na treść rozpoznawanej skargi kasacyjnej, w której całkowicie odstąpiono od dotychczasowej płaszczyzny sporu i sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które nie były dotychczas podnoszone. Pierwszy z nich dotyczył naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 140 § 2 K.p.a. i odnosił się do kwestii doręczenia zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 czerwca 2013 r. bezpośrednio Skarżącemu w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajdowało się pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego radcy prawnemu. Uchybienie to nie było sygnalizowane w skardze przez Skarżącego, lecz Sąd pierwszej instancji dostrzegł je sam podkreślając, że rozstrzygając w granicach rozpoznawanej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Sąd ocenił takie działanie organu jako nieprawidłowe, jednakże uznał, że postanowienie to weszło do obrotu prawnego, a wobec złożenia przez Skarżącego w ustawowym terminie skargi na to postanowienie do Sądu, gwarancje procesowe strony nie zostały naruszone. Mając to na uwadze Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a zatem nie stanowi podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Dodać tylko można, że konsekwencją przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, iż rzeczone postanowienie jednak nie weszło do obrotu prawnego, byłaby konieczność odrzucenia skargi Skarżącego na to postanowienie, co nie byłoby rozwiązaniem względniejszym dla Skarżącego. Niezasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., albowiem wskazywane w tym zarzucie kwestie dotyczące pominięcia pełnomocnika, do których Sąd pierwszej instancji się nie odniósł, miały miejsce, jak wskazał to w tym zarzucie sam pełnomocnik Skarżącego, w procesie doręczania postanowień wierzyciela, co było przedmiotem odrębnego postępowania i objęte było odrębną kontrolą sądowoadministracyjną w sprawie dotyczącej postanowień wydanych przez Prezesa PFRON jako wierzyciela. Z przedstawionych wyżej względów, skargę kasacyjną jako nieposiadającą usprawiedliwionych podstaw należało oddalić stosownie do art. 184 P.p.s.a. Od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego odstąpiono, zgodnie z art. 207 § 2 P.p.s.a., z uwagi na to, że Skarżący zmarł a w sprawie występuje kurator spadku.