II FSK 2836/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Marek Olejnik, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1213/13 w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 30 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi. 1.1. Wyrokiem z 4 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 1213/13, uwzględnił skargę R. B. – nazywanego dalej "Skarżącym", i uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 30 sierpnia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. 1.2. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. Postanowieniem z 18 lipca 2013 r. Burmistrz Gminy [...] pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącego i jego żony o umorzenie podatku od nieruchomości za lata 2007-2009, ponieważ nie złożyli oni w terminie wskazanych przez organ dokumentów. Wspomnianym na wstępie postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że postanowienie Burmistrza Gminy zostało doręczone stronie 20 lipca 2013 r. Następnie 30 lipca 2013 r. Skarżący pozostawił w siedzibie organu pierwszej instancji zażalenie na wspomniane postanowienie. Ponieważ zgodnie z art. 236 § 2 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – powoływanej dalej jako "O.p.", termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia, organ stwierdził, że Skarżący wniósł zażalenie po upływie przewidzianego terminu. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji. 2.1. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący wyjaśnił między innymi, że opóźnienie w doręczeniu zażalenia wynikało z tego, iż jest osobą niedosłyszącą. Skarżący wskazał również, że zażalenie złożyła jego żona. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o zmianę postanowienia o przywrócenie terminu do uzupełnienia dokumentów w celu umorzenia podatku od nieruchomości za lata 2007-2012. 2.2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. 2.3. W piśmie z 27 stycznia 2014 r. pełnomocnik Skarżącego, ustanowiony w ramach prawa pomocy, zwrócił uwagę, że w zażaleniu strony z 30 lipca 2013 r. zawarty został wniosek o przywrócenie terminu. Jeżeli, w ocenie organu, wniosek ten zawierał braki, organ powinien był podjąć czynności mające na celu ich usunięcie. Tymczasem organ mylnie uznał, że Skarżący takiego wniosku nie złożył. Ponadto postępowanie w sprawie podatku od nieruchomości dotyczyło obu małżonków, którzy, tak jak inni współwłaściciele, otrzymują wprawdzie jedną decyzję obejmującą daną nieruchomość – niemniej jednak decyzja ta powinna zostać doręczona każdemu z nich odrębnie. Tymczasem zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie Burmistrza Gminy, zostało doręczone w jednym egzemplarzu tylko jednemu z małżonków. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". 3.2. W motywach wyroku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że wraz z nowelizacją art. 2 ust. 3 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r., nr 95, poz. 613 ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", która weszła w życie 1 stycznia 2003 r. zmieniły się zasady opodatkowania nieruchomości należących do małżonków. Od tego momentu należy ich traktować tak jak innych współwłaścicieli. Tym samym, zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., małżonkowie otrzymują wprawdzie jedną decyzję, dotyczącą nieruchomości wspólnej, niemniej jednak każdy z nich jest osobnym podatnikiem. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Sądu pierwszej instancji, każdemu z nich należy odrębnie doręczyć decyzję. Powyższe zasady powinny mieć zastosowanie także w odniesieniu do postępowania w przedmiocie umorzenia podatku od nieruchomości, ponieważ również w tej sytuacji mamy do czynienia z jednym zobowiązaniem podatkowym i wielością podatników. 3.3. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowienie Burmistrza Gminy wydane zostało względem obojga małżonków. Niemniej jednak postanowienie to zostało sporządzone tylko w jednym egzemplarzu, który odebrała żona Skarżącego i tylko wobec niej z dniem 21 lipca 2013 r. rozpoczął swój bieg termin do złożenia zażalenia. Pomijając przy doręczeniu Skarżącego organ pozbawił stronę prawa do czynnego udziału w postępowaniu, czym naruszył art. 240 § 1 pkt 4 O.p. W konsekwencji, skoro Skarżący złożył zażalenie 30 lipca 2013 r., należało uznać, że zostało ono wniesione z zachowaniem terminu. 3.4. Formułując wskazania co do dalszego postępowania, Sąd pierwszej instancji zobowiązał Samorządowe Kolegium Odwoławcze do przyjęcia, że zażalenie Skarżącego zostało wniesione w terminie i jego merytoryczne rozpoznanie. Ponadto organ powinien uwzględnić to, że w całym postępowaniu pisma powinny być kierowane z osobna do każdego z małżonków. Zwrócił przy tym uwagę, że we wspomnianym zażaleniu Skarżący kilkukrotnie użył sformułowania "wnoszę o przywrócenie terminu". Jest to o tyle istotne, że postanowienie Burmistrza Gminy dotyczyło wezwania organu, skierowanego do Skarżącego i jego żony, o przedstawienie dokumentacji potrzebnej do ustalenia ich sytuacji rodzinnej i majątkowej. W wezwaniu tym zakreślono siedmiodniowy termin na ich doręczenie pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto biorąc pod uwagę jakich dokumentów domagał się od Skarżącego i jego żony Burmistrz Gminy, możliwość zachowania tego terminu była wątpliwa. 4. Skarga kasacyjna. 4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.: - art. 47 § 1, art. 65, art. 66 § 1 i art. 67 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nie doręczenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu pism składanych przez Skarżącego, a następnie pełnomocnika Skarżącego, jak również postanowień sądu wydanych w toku postępowania; - art. 131 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nie uwzględnienie treści zwrotnego potwierdzenia odbioru postanowienia organu pierwszej instancji z 17 lipca 2013 r., w którym wpisano imiona obojga małżonków i błędne ustalenie, że wskazane postanowienie zostało doręczone wyłącznie żonie Skarżącego; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że nie Skarżącemu nie doręczono wskazanego postanowienia, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 2 i art. 92 § 3 O.p. poprzez jego niezastosowanie; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 211 O.p. poprzez jego niezastosowanie. 4.2. Pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania. 4.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Skarżącego wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: 5.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna, dlatego podlega oddaleniu. 5.2. Odnosząc się do pierwszego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów należy zwrócić uwagę, że postanowienia wydane przez Sąd pierwszej instancji w toku postępowania sądowoadministracyjnego dotyczyły wyłącznie przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Stąd też, zgodnie z art. 252 § 3 P.p.s.a., zostały one doręczone tej stronie, która o to prawo się ubiegała. Natomiast w przypadku pisma pełnomocnika Skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, opatrzonego datą 27 stycznia 2014 r., w aktach sprawy znajduje się zarządzenie z 29 stycznia 2014 r. o doręczeniu tego pisma Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu (k. 50). Nie zostało ono jednak opatrzone informacją o jego wykonaniu. W aktach sprawy brakuje także zwrotnego potwierdzenia odebrania przesyłki przez organ. W konsekwencji należy przyznać autorowi skargi kasacyjnej rację, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 65 § 1 P.p.s.a. Zdaniem pełnomocnika organu, uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło ustosunkować się do treści wspomnianego pisma, w którym wskazano inne zarzuty aniżeli w skardze wniesionej osobiście przez stronę. Niemniej jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenie to nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy – a co za tym idzie, zarzut ten nie spełnia wymogów określonych w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktryna prawna w tym względzie jest zgodna, że pomiędzy uchybieniem przepisom procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem sądu pierwszej instancji, musi istnieć związek przyczynowy. Z treści przywołanego przepisu wynika bowiem, że warunkiem skuteczności tego zarzutu jest, aby wskazane przez stronę naruszenie "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Nawet jeżeli związek ten nie był realny, a jedynie hipotetyczny, zadaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest uprawdopodobnić jego istnienie. Zarzut pozbawienia strony możliwości obrony jej praw należy zawsze badać z odniesieniem się do konkretnych okoliczności sprawy. Tymczasem, biorąc pod uwagę charakter podniesionych w skardze zarzutów oraz przedstawioną w skardze kasacyjnej argumentację, nie można mówić o potencjalnej możliwości innego wyniku postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – sformułowane w skardze kasacyjne zarzuty w dość oczywisty sposób są niezasadne. 5.3. W pozostałym zakresie skarga kasacyjna sprowadza się przede wszystkim do stwierdzenia, że "ustawodawca żadnym przepisem nie zobligował organu administracji do przesyłania małżeństwu zamieszkałemu pod jednym adresem i będącego wspólnie stroną w tym samym postępowania tego samego rozstrzygnięcia w odrębnych kopertach" (s. 3 skargi kasacyjnej). Tym samym, skoro postanowienie odebrała żona Skarżącego, jako osoba upoważniona do działania w imieniu męża (art. 92 § 3 O.p.), zostało ono skutecznie doręczone stronie, czyli obojgu małżonkom. Rzecz w tym – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – że wraz z nowelizacją art. 2 ust. 3 u.p.o.l., która weszła w życie 1 stycznia 2003 r., obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości nie ciąży już łącznie na obojgu małżonkach. W obecnym stanie prawnym obowiązek ten ciąży na nich solidarnie, tak jak na każdym innym współwłaścicielu nieruchomości (art. 3 ust. 4 u.p.o.l). Innymi słowy, ich sytuacja prawna nie różni się od sytuacji współwłaścicieli, którzy nie są małżonkami. Ponieważ obowiązek podatkowy wynika z samego faktu istnienia nieruchomości, która zgodnie z art. 2 u.p.o.l. stanowi przedmiot opodatkowania, w sytuacji, w której jest ona współwłasnością kilku osób, mamy wprawdzie do czynienia z jednym zobowiązaniem podatkowym, ale z wielością podatników. W konsekwencji tego zasady te odnoszą się również do postępowania w przedmiocie umorzenia podatku od nieruchomości. Tymczasem pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego przeciwne stanowisko wywodzi z art. 133 § 3 O.p. w zw. z art. 92 § 3 tej ustawy. W ich świetle, "małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów prawa ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe". Są oni wówczas jedną stroną i każdy z nich jest upoważniony do działania w imieniu obojga. Pełnomocnik organu nie dostrzega jednak, że przepisy te dotyczą wyłącznie takiej sytuacji, w której wspólne opodatkowanie wynika z samego faktu pozostawania w związku małżeńskim. W stanie prawnym obowiązującym w czasie wydania badanego postanowienia jedyny przypadek solidarnej odpowiedzialności małżonków za zobowiązania podatkowe przewidywał art. 6 ust. 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., nr 14, poz. 176 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, małżonkowie mogą opodatkować łącznie swoje dochody, jeżeli pozostawali przez cały rok podatkowy we wspólności majątkowej. W tym jednak przypadku, raz jeszcze należy powtórzyć, solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe wynika z ich wspólnego opodatkowania jako małżonków (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2010, s. 511). Natomiast w przypadku zobowiązania podatkowego, którego stronę przedmiotową wyznacza art. 2 u.p.o.l., a stronę podmiotową art. 3 tej ustawy, Skarżący i jego żona ponoszą odpowiedzialność solidarną dlatego, że są współwłaścicielami nieruchomości, a nie dlatego, że są małżonkami. W konsekwencji tego nie ma żadnych podstaw prawnych, aby w przypadku doręczania pism traktować ich inaczej, aniżeli innych współwłaścicieli nieruchomości. 5.4. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.