II FSK 2809/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2144/16 w sprawie ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r., III SA/Wa 2144/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku Skarżący zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: I. art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej "u.p.e.a." bądź "ustawa") polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu postanowienia organu drugiej instancji, pomimo że postanowienie to zostało wydane w sytuacji, gdy: - Bank nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu; - Bank nie był dłużnikiem zobowiązanego E. H.; - nigdy w toku postępowania egzekucyjnego nie doszło do spełnienia przez Bank przesłanki "uchylania się"; - wydanie postanowienia było niedopuszczalne z powodu braku przedmiotu zajęcia egzekucyjnego w Banku w dniu wydania postanowienia; II. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu postanowienia organu drugiej instancji, pomimo że postanowienie to zostało wydane bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co spowodowało wadliwe ustalenie, że Skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu; III. art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z protokołów rozpraw zawierających zeznania świadków będących pracownikami Banku, w sprawie [...], pomimo złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu w złożonej skardze, podczas gdy dowód ten miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem postępowanie prowadzone przed Sądem Okręgowym w W. zostało prawomocnie zakończone wyrokiem uwzględniającym powództwo P. D. i stwierdzającym, że umowa cesji pomiędzy E. H. a P. D. była ważna, w związku z tym Bank nie był zobowiązany do przekazania na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego kwot pochodzących z wykupu bankowych papierów wartościowych. Skarżący wniósł także o dopuszczenie dowodu z prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 15 lutego 2017 roku, wydanego w sprawie o sygnaturze akt [...] na okoliczność braku podstaw do przekazania przez Bank na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego kwot pochodzących z wykupu bankowych papierów wartościowych, które wpłynęły w dniu 26 września 2012 roku na rachunek bankowy zobowiązanego E. H. oraz dopuszczenie dowodu z protokołów rozpraw, wskazanych w skardze, który to wniosek nie został rozpoznany i przeprowadzony przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli postanowienia w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji publicznej stanowił przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku E. H. organ egzekucyjny wystawił w dniu 4 września 2012 r. zawiadomienie nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, doręczone Skarżącemu w dniu 6 września 2012 r. Z informacji zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego wynika ponadto, że już po wpłynięciu ww. zawiadomienia na rachunkach bankowych zobowiązanego, Skarżący dysponował środkami na realizację przedmiotowego zajęcia. Poza sporem jest bowiem, iż w dniu 26 września 2012 r. na rachunku wspólnym E. H. i K. H. odnotowano wpływ kwoty 7.0007.00,00 zł. Środki te zostały zabezpieczone a następnie w dniu 27 września 2015 r. dokonano spłaty zajęcia wystawionego wobec brata E. H. – K. H.. Po realizacji noty egzekucyjnej rachunki dłużników zostały odblokowane. Zawiadomienie dotyczące E. H. nie zostało natomiast zrealizowane. Do ponownego zablokowania konta bankowego będącego współwłasnością E. H. i K. H. doszło dopiero na skutek telefonicznej interwencji pracownika Naczelnika Urzędu Skarbowego. Okoliczności te potwierdza Skarżący. Zasadnie zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, że Skarżący mimo braku przeszkód prawnych uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności. Skarżący nie przekazał zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku zobowiązanego, do organu egzekucyjnego. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2016 r., II FSK 2831/14 z dnia 16 września 2016 r., II FSK 2287/14, z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06). W związku z czym niedopatrzenie Skarżącego polegające na przeoczeniu zawiadomienia z dnia 4 września 2012 r. nie może świadczyć o tym, że Skarżący miał podstawy do niezrealizowania zajęcia. Problemy organizacyjne instytucji jaką jest bank nie mają bowiem charakteru natury prawnej. Skoro zatem Skarżący - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazał zajętych przez organ egzekucyjny środków, znajdujących się na rachunku dłużnika do organu egzekucyjnego, umożliwiając ich transfer do osób trzecich, to słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § u.p.e.a. było zasadne. Skarżący wskazywał, że brak jest podstaw do wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 ustawy w sytuacji, w której na dzień jego wydania brak było przedmiotu zajęcia egzekucyjnego u Skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji słusznie nie podzielił powyższego poglądu Skarżącego, bowiem przedstawiona przez Skarżącego wykładnia wspomnianego przepisu godziłaby w skuteczność stosowania powszechnego środka egzekucyjnego, jakim jest wymieniona w art. 1a pkt 12 ustawy, egzekucja z rachunków bankowych. Aprobata stanowiska strony skarżącej prowadzi bowiem do konstatacji, że bank (bez konsekwencji wynikających z art. 71 a § 9 ustawy może, wbrew uznanemu zajęciu, rozdysponować zajęte środki pieniężne na rzecz innych niż organ egzekucyjny podmiotów. W związku z powyższym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy uznać należało za niezasadne. Za nieuzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uznał również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, a mianowicie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art 77 § 1 oraz art 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wadliwe ustalenie, że Skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności. Wskazać należy, że dla zastosowania art. 71 a § 9 ustawy konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek: - zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu – co w niniejszej sprawie bezspornie nastąpiło poprzez zawiadomienie o zajęciu z dnia 4 września 2012 r., doręczone Skarżącemu w dniu 6 września 2012 r.,- bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co w niniejszej sprawie zostało przyznane przez Skarżącego w toku prowadzonego postępowania, który sam wyjaśnił, że doszło do pomyłki spowodowanej podobieństwem danych współwłaścicieli rachunku bankowego E. H. i K. H. oraz organizacją obiegu korespondencji w banku. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odniósł się zarówno do wyjaśnień banku odniósł się również do zarzutów zawartych w zażaleniu. Zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. również uznać należało za niezasadny. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do wniosku dowodowego Skarżącego, wyjaśniając, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pierwszej instancji słusznie zatem przyjął, że w sytuacji w której Skarżący sam przyznał, iż na skutek splotu okoliczności faktycznych nie przekazał zajętej wierzytelności, Dyrektor Izby Skarbowej postąpił prawidłowo uznając za bezzasadny wniosek o wystąpienie do Sądu Okręgowego o przekazanie protokołów rozpraw zawierających zeznania świadków będących pracownikami banku celem włączenia ich do materiału dowodowego sprawy. Stanowisko to należy traktować za aktualne również na gruncie ponownego wniosku w tym zakresie, wyrażonego w skardze kasacyjnej - nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu z protokołu rozpraw w sprawie o sygn. akt [...] (wyrok z 22 września 2015 r.). Podobnie traktować należy wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. akt [...] w sprawie, której przedmiotem była ważność umowy cesji zawartej w dniu 18 września 2012 r. pomiędzy E. H. a P. D., na mocy to której umowy E. H. przeniósł na P. D. prawo do Bankowych Papierów Wartościowych wyemitowanych przez Bank [...] o łącznej wartości 7000000 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wywodzi z powyższych wyroków odmienne od Skarżącego twierdzenia, a mianowicie pozorność umowy cesji wierzytelności (por. protokół rozprawy z dnia 6 sierpnia 2019 r. w niniejszej sprawie). Podkreślenia wymaga, że zajęcie z dnia 4 września 2012 r. zostało doręczone Skarżącemu w dniu 6 września 2012 r., a umowa cesji została zawarta dopiero w dniu 18 września 2012 r. W związku z powyższym należy uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w sytuacji w której Skarżący sam przyznał, iż na skutek splotu okoliczności faktycznych nie przekazał zajętej wierzytelności istniały podstawy do wydania postanowienia na podstawie art. 71 a § 9 u.p.e.a. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.