II FSK 2694/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (spr.), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Krawczyk, , po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Firmy Handlowo-Usługowej "M." sp. z o.o z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Go 380/19 w sprawie ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej "M." sp. z o.o z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. z dnia 28 marca 2019 r., nr [...], [...] w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Firmy Handlowo-Usługowej "M." sp. z o.o z siedzibą w Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Go 380/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim "M." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Gorze z 28 marca 2019 r., w przedmiocie określenia wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu. Wyrok jest dostępny, podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W skardze kasacyjnej spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając na podstawie: I. art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez: a) nieprawidłowe przyjęcie, że na dzień zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, skarżąca posiadała wobec uczestnika wymagalne wierzytelności, b) nieprawidłowe przyjęcie, że nie istniała uzasadniona prawna przeszkoda w wykonaniu przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązania na rzecz organu podatkowego; 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że uczestnik postępowania bezpodstawnie uchyla się od wykonania zobowiązania względem organuł 3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie kwestii wysokości żądanej zaległości oraz nieuwzględnienia w tym przedmiocie dowodu w postaci raportu z konta dostarczonego przez skarżącą oraz licznych przelewów bankowych i pokwitowań, w sytuacji gdy sporna jest wysokość żądanej zaległości a na organie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności wysokości dochodzonych zaległości; II. art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 510 w zw. z art. 512 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145, dalej: "k.c.") poprzez nieprawidłową wykładnie przepisu polegającą na przyjęciu, że zawiadomienie o przelewie wierzytelności zawierać powinno określenie zobowiązania łączącego skarżącą z uczestnikiem postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w niniejszej sprawie do określenia tego elementu nie doszło, co z kolei ma wpływ na skutek przelewu wierzytelności przyszłych. Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i oddalenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym. Przywołać w powyższym zakresie należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2017 r. (II FSK 3576/16), wyrok NSA z 14 czerwca 2007 r., (II FSK 751/06, Jur. Pod. 2008, nr 2, str. 51) oraz piśmiennictwo prawnicze (por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej Spółki u D. A. - zawiadomieniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej, które zostało doręczone skarżącej w dniu 5 maja 2017 r., a dłużnikowi D. A. w dniu 24 kwietnia 2017 r. wraz z prawidłowym wezwaniem i pouczeniem. Z dniem 5 maja 2014 r. organ egzekucyjny wstąpił więc w prawa i obowiązki zobowiązanego. Jeżeli zatem w tej dacie zajęte wierzytelności nie były wymagalne lub były przedawnione, zobowiązana chcąc skutecznie uchylić się od zajęcia, powinna wykazać (w terminie 7 dni) te okoliczności, istniejące na dzień zajęcia tej wierzytelności. Tymczasem dłużnik zajętej wierzytelności po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z 18 kwietnia 2017 r. (doręczonego 24 kwietnia 2017 r.) nie udzielił stosownej odpowiedzi w ustawowym terminie wynikającym z art. 89 § 3 u.p.e.a. Dopiero pismem z 15 maja 2017 r. poinformował o przeszkodach w realizacji zajęcia, wskazując, iż w marcu 2017 r. otrzymał "informację o przelewie wierzytelności przysługującej M. Sp. z o.o. w W. na firmę E. Sp. z o.o.", przy czym nie przedstawił dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Zwrócić też należy uwagę, iż podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 11 czerwca 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności (D. A.) nie przedłożył kontrolującym powołanej przez skarżącą umowy z dnia 28 lutego 2017 r. Również strona skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego nie przedłożyła organowi dokumentów potwierdzających zmianę właściciela. Naczelny Sąd Administracyjny podziela więc ocenę Sądu I instancji, iż kserokopia dokumentu z dnia 28 lutego 2017 r. zatytułowanego "Powiadomienie dłużnika o przelewie wierzytelności" nie może być uznana za niebudzący wątpliwości dowód potwierdzający umowę cesji i uwalniający dłużnika D. A. od obowiązku przekazania na rachunek organu egzekucyjnego należności wskazanych w zajęciu wierzytelności. Nadmienić zresztą trzeba, iż skarżąca de facto sama potwierdziła obowiązek uiszczenia egzekwowanych należności, wnosząc w dniu 7 maja 2018 r. o uchylenie czynności egzekucyjnej wobec rozłożenia na raty tych należności, co pozwoliłoby (jej zdaniem) na szybsze wykonanie zobowiązania wobec organu. W piśmie tym wskazała też, że dłużnik zajętej wierzytelności nie wywiązuje się wobec organu egzekucyjnego ze swych powinności, a Spółka może podjąć odpowiednie kroki prawne, które doprowadzą do ich wyegzekwowania. Zatem słuszna jest ocena Sądu, iż wiarygodność dokonania cesji została podważona zarówno przez zobowiązaną jak i dłużnika, który w protokole kontroli z dnia 11 czerwca 2018 r. potwierdził, iż posiada dług wobec Spółki M. w wysokości 105.001,72 zł (str. 6 uzas. wyroku). D. A. nie wniósł zresztą żadnych zastrzeżeń do tego protokołu. Co się tyczy naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy te nie mogły zostać naruszone, bowiem w przedmiotowej sprawie w sposób prawidłowy wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy. Zwrócić przy tym należy uwagę, iż ani skarżąca, ani cedent nie przedstawili w szczególności treści umowy, mocą której doszłoby do zmiany wierzyciela, pomimo wezwania organu skierowanego do Spółki. Zatem, domaganie się obecnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a.) przeprowadzenia dowodu z tej umowy – należy uznać za spóźnione. Niezależnie od tego, za trafne – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – należało uznać wytknięcie przez sąd administracyjny braku możliwości powiązania wierzytelności ze zidentyfikowanym zobowiązaniem, z którego mają wynikać. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, nie dokonywał wykładni przepisów prawa cywilnego i podzielił pogląd strony, co do konstrukcji cesji. Zasadnie jednakże odwołał się do poglądów doktryny o ograniczeniach w przenoszalności wierzytelności, wobec konieczności ich właściwej indywidualizacji, tak by istniała możliwość wyodrębnienia tych, które nie są przedmiotem przelewu (str. 7 wyroku). Nieporozumieniem jest także twierdzenie strony o dokonywaniu "wpłat na zaspokojenie dochodzonych kwot" skoro wpłaty te rozliczane były na poczet wszystkich zaległości dochodzonych, a nie tylko na należności objętych tytułem wykonawczym nr [...]. Przedstawione w tej materii wywody (str. 8) są przekonywujące pod względem logicznym i prawnym i znajdują umocowanie w dokumentacji zawartej w aktach sprawy. Jeżeli więc autor skargi kasacyjnej zamierzał wykazać, że sąd pierwszej instancji przyjął stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe niezgodnie z obowiązującą je procedurą, a w szczególności nie uwzględnił zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego to powinien postawić zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegający na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a skoro tego nie uczynił, to zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi nie jest uzasadniony. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione uznał zarzuty skargi kasacyjnej i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.