II FSK 2566/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA del. Piotr Przybysz (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 72/17 w sprawie ze skargi Z.O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 15 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną.

II FSK 2566/17 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 29 marca 2017r., sygn. akt I SA/Lu 72/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. O. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 15 listopada 2016 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddalił skargę. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Wyrok ten, podobnie jak i pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie ulega wątpliwości, co przesądza o oddaleniu skargi, że składając odwołanie Skarżący nie działał jako prezes zarządu spółki (i w tym zakresie swoją wolę niedziałania jako prezes zarządu wyraźnie przejawił), a zatem słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność odwołania złożonego przez osobę wyraźnie wskazującą, że nie działa w imieniu strony postępowania, tj. w tym przypadku spółki. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 7, 10 i 77 k.p.a. w zw. z art. 122 i art. 123 ustawy Ordynacja Podatkowa (zwanej dalej o.p.) poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę prawdy obiektywnej oraz dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego strony skarżącej wyrażającego się w bezkrytycznym przyjęciu, iż Skarżący nie może podejmować czynności w imieniu spółki A. w sytuacji, gdy mając wątpliwości co do reprezentacji spółki organ I instancji zaniechał podjęcia czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym ustalenie osób uprawnionych do podejmowania działań w imieniu spółki; 2. art. 138 § 3 o.p. poprzez nieuwzględnienie jego dyspozycji podczas analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy w kontekście nieposiadania zdolności procesowej przez spółkę A. przejawiającą się w braku organu uprawnionego do jej reprezentowania oraz pominięciu okoliczności, iż po uzyskaniu w/w informacji organ podatkowy zaniechał wystąpienia do sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora, podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznych był zobligowany do podjęcia w/w czynności; 3. art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie zawieszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie niniejszego postępowania z uwagi na braki w składzie organów spółki A. będącej stroną postępowania uniemożliwiające podejmowanie przez spółkę jakichkolwiek czynności procesowych, podczas gdy ujawnienie się okoliczności wskazujących na utratę przez stronę zdolności do podejmowania czynności procesowych stanowiło przesłankę obligatoryjnego zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niewskazaniu w treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia ustaleń organu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę wydanego przez niego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy powołany przepis nakłada na Sąd taki obowiązek. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; - rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; - zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za optymalny sposób sformułowania skargi kasacyjnej w zakresie zarzutów objętych art. 174 p.p.s.a. uznaje się skierowanie ich wobec zaskarżonego orzeczenia sądu administracyjnego (zob. wyrok NSA z 4 marca 2015 r., II GSK 299/14) poprzez wykazanie wadliwej kontroli przepisów stosowanych przez organy. Z uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09, wynika jednoznaczne przesłanie, że Naczelny Sąd Administracyjny powinien poddać merytorycznej kontroli każdy zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, zarówno w jej sentencji, jak i w uzasadnieniu, bez względu na to, czy jest powiązany z przepisami Prawa o ustroju sądów administracyjnych lub Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy też ogranicza się tylko do wskazania przepisów materialnych lub procesowych zawartych w prawie administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również w tej uchwale, że w sytuacji, gdy strona w petitum skargi kasacyjnej przytoczy wyłącznie zarzut naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, nie wiążąc go z zarzutem naruszenia prawa przez sąd pierwszej instancji, nie jest uzasadnione dyskwalifikowanie takiej skargi kasacyjnej, z powołaniem się na niespełnienie wymogów konstrukcyjnych związanych z prawidłowym przedstawieniem podstaw kasacyjnych, wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Taki sposób prezentacji zarzutów skargi kasacyjnej ogranicza jednak jej skuteczność z powodu braku możliwości nałożenia samej kontroli kasacyjnej oraz jej wyniku dokonanej na określoną i wskazaną w tej skardze argumentację "zwalczającą" argumentację przeprowadzoną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji (wyrok NSA z 28 sierpnia 2014 r., I GSK 565/13). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że brak powiązania zarzutów skargi kasacyjnej z przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dyskwalifikuje samej skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów. Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 7, art. 10 i art. 77 k.p.a. jest oczywiście bezzasadny, ponieważ przepisy te nie były stosowane przez organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie. Brak również podstaw do twierdzenia, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uznaniu za niedopuszczalne odwołania wniesionego przez Skarżącego, zostało wydane z naruszeniem art. 122 o.p., zgodnie z którym w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego już z treści odwołania wynikają wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia i nie istniała potrzeba dokonywania dalszych ustaleń. Skarżący wskazał bowiem w odwołaniu, że składając odwołanie działa nie jako prezes zarządu, a jako właściciel udziałów w spółce - i dodatkowo akcentuje, że jako taki nie jest stroną postępowania. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 o.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że niedopuszczalność odwołania, to taka sytuacja, w której obowiązujące prawo nie przewiduje możliwości prowadzenia postępowania odwoławczego. Są to zatem okoliczności, które nie wynikają z treści rozstrzygnięcia, lecz są w stosunku do niej zewnętrzne. Tak więc wniosku o niedopuszczalności zażalenia (odwołania) organ nie może wyprowadzać z oceny zarzutów podniesionych w tym środku zaskarżenia. Tego rodzaju problem wymaga bowiem właśnie rozstrzygnięcia merytorycznego. Niedopuszczalność odwołania występuje natomiast między innymi wówczas, gdy odwołanie wnosi podmiot nieuprawniony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2016 r., II FSK 1439/14). W konsekwencji, skoro Skarżący stwierdził w odwołaniu, że nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania, to tym samym zbędne stało się dalsze wyjaśnianie tej okoliczności. Należy w tym miejscu podkreślić, że w takiej sytuacji ewentualne wątpliwości co do możności reprezentowania strony przez Skarżącego w postępowaniu przed organem pierwszej instancji są bez znaczenia. Zarzut naruszenia art. 123 o.p. jest oczywiście niezasadny. Z art. 219 o.p. nie wynika bowiem, że przepis ten może być stosowany do postanowień, a zatem organ odwoławczy wydając w rozpoznawanej sprawie postanowienie w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania nie mógł naruszyć tego przepisu. Zarzut naruszenia art. 138 § 3 o.p. jest oczywiście niezasadny. Przepis ten daje podstawę prawną do wniesienia wniosku o ustanowienie kuratora osoby prawnej pozbawionej możliwości działania w postępowaniu podatkowym z braku organów ustawowych lub statutowych. Odwołanie jest natomiast składane już po zakończeniu postępowania przed organem pierwszej instancji. W wyniku skutecznego złożenia odwołania dochodzi do wszczęcia postępowania odwoławczego. Możność zastosowania art. 138 § 3 o.p. stanie się zatem aktualna po skutecznym wniesieniu odwołania. Przewidywanie możności zastosowania tego przepisu po wszczęciu postępowania odwoławczego jest bez znaczenia dla oceny dopuszczalności odwołania wniesionego przez podmiot nieuprawniony do reprezentowania strony. Zarzut naruszenia art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest oczywiście niezasadny. Przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest mianowicie prawidłowość uznania przez organ odwoławczy, że odwołanie wniesione przez Skarżącego jest niedopuszczalne. Skarżący zatem, a nie spółka A., jest uprawniony do występowania w tej sprawie jako strona postępowania sądowoadministracyjnego. Ewentualne braki w składzie organów spółki A. uniemożliwiające tej spółce podejmowanie jakichkolwiek czynności procesowych pozostają zatem bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest oczywiście niezasadny. Sąd pierwszej instancji wskazał mianowicie, że Skarżący składając odwołanie wyraźnie przejawił swoją wolę niedziałania jako prezes zarządu (strona 7 uzasadnienia wyroku). Sąd pierwszej instancji stwierdził równocześnie, że jest to okoliczność przesądzająca o oddaleniu skargi. Z tych przyczyn na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.