II FSK 2530/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1916/16 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2012 r. do lipca 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 1350 (słownie: jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r., sygn. III SA/Wa 1916/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. w B. sp. z o.o. (dalej jako: "Skarżąca") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od grudnia 2012 r. do lipca 2013 r. 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca, która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2016 r. ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. 2016 poz. 2046 ze zm., dalej "ustawa o rehabilitacji") przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że użyte w art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji określenie "umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego" należy odnosić do przepisów Kodeksu pracy i rozumieć je jako zarezerwowane wyłącznie dla określenia podstawy zatrudnienia młodocianego w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisów ustawy o rehabilitacji nie ogranicza zakresu zastosowania wskazanej regulacji wyłącznie do zatrudnienia młodocianych, lecz obejmuje każde zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego, którego podstawą jest umowa o pracę. W ocenie Skarżącej prawidłowa wykładnia zarówno gramatyczna jak i funkcjonalna przepisów ustawy o rehabilitacji nie ogranicza zakresu zastosowania regulacji art.21 ust.5 pkt 1 wyłącznie do zatrudnienia młodocianych, lecz obejmuje każde zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego, którego podstawą jest umowa o pracę. Wskazuje, że celem tej regulacji jest zmniejszenie obciążeń parafiskalnych pracodawców, którzy zatrudniają w celu przygotowania zawodowego osoby niewykwalifikowane. Ma on stanowić czynnik zachęcający do zatrudniania pracowników w celu przygotowania zawodowego. Umowy o pracę z lekarzami realizującymi staż podyplomowy oraz szkolenie specjalistyczne są zawierane w oparciu o przepisy ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 1997 r. Nr 28 poz.152 ze zm., dalej "ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty") oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie staży podyplomowego oraz specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów. W świetle ww. regulacji zatrudnienie w celu odbycia stażu podyplomowego lekarza lub lekarza dentysty stanowi zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego. 2.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Z uwagi na datę wszczęcia w rozpatrywanej sprawie postępowania sądowoadministracyjnego (tj. datę wniesienia skargi) znajduje on zastosowanie w tej sprawie. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. 3.2. Zgodnie z art. 21 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Fundusz"), w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych (ust. 10). Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6% (ust. 2). Jak z kolei wynika ust. 5 tego artykułu, do liczby pracowników, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się: osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych: 1) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego; 2) przebywających na urlopach wychowawczych; 3) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej; 4) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy; 5) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego; 6) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy. 3.3. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy w świetle ww. art.21 ust.5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji do liczby pracowników nie narażało wliczać osób nie będących osobami niepełnosprawnymi – lekarzy dentystów, którzy zostali zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w celu szkolenia specjalizacyjnego ? W ocenie Skarżącej w świetle ww. regulacji zatrudnienie w celu odbycia stażu podyplomowego lekarza lub lekarza dentysty stanowi zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego. Zdaniem zaś organu oraz Sądu pierwszej instancji ww. regulacja odnosi się jedynie do zatrudniania młodocianych na zasadach określonych w rozdziale II działu dziewiątego Kodeksu pracy, zatytułowanym "Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego". Zgodnie z art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy. Skoro tak, to jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, interpretacja pojęć użytych w przepisach ustawy o rehabilitacji musi być dokonywana w kontekście unormowań tych trzech ustaw, a dopiero w braku stosownego w tym względnie odniesienia, należy sięgać do innych aktów prawnych. Termin umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego pojawia się w dziale dziewiątym Kodeksu pracy, zatytułowanym "Zatrudnianie młodocianych". W rozdziale I tego działu w art. 191 § 2 jest mowa o tym, że młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego. Rozdział II tegoż działu poświęcony jest zawieraniu i rozwiązywaniu umów o pracę w celu przygotowania zawodowego. Artykuł 194 k.p. stanowi, że do zawierania i rozwiązywania z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania zawodowego mają zastosowanie przepisy kodeksu dotyczące umów o pracę na czas nieokreślony ze zmianami przewidzianym w art. 195 i 196. W szczególności umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna zawierać rodzaj przygotowania zawodowego (czy jest to przyuczenie, czy nauka zawodu), czas trwania i miejsce odbywania przygotowania, sposób dokształcania teoretycznego oraz wysokość wynagrodzenia. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 232, ze zm.) rozróżnia 2 rodzaje umów: umowę na naukę zawodu, trwającą 36 miesięcy, po ukończeniu której młodociany otrzymuje tytuł wykwalifikowanego robotnika oraz umowę o przyuczenie do wykonywania określonej pracy trwającej od 3 do 6 miesięcy, po ukończeniu którego młodociany otrzymuje zaświadczenie o przyuczeniu do określonej pracy. Umowa musi być zawarta na piśmie, nie może znaleźć się w niej klauzula ograniczająca swobodę młodocianego do dysponowania swoją osobą do czasu ukończenia przygotowania zawodowego. Może zawierać zobowiązanie pracodawcy do zatrudnienia młodocianego po ukończeniu przez niego nauki. Rozwiązanie umowy o pracę zawartej w celu przygotowania do zawodu dopuszczalne jest tylko w kilku określonych przypadkach. Zatem umową o pracę w celu przygotowania zawodowego w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy jest umowa zawierana z młodocianym, czyli osobą, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat, nieposiadającą kwalifikacji zawodowych, w celu ich uzyskania. Przepis art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji nie stanowi natomiast podstawy do wyłączenia ze stanu zatrudniania ogółem przedstawicieli niektórych zawodów medycznych odbywających staże podyplomowe m.in. przewidziane w odniesieniu do lekarzy i lekarzy dentystów w art. 15 i n. ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Staże te zgodnie z art. 15 ust. 3d ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty są odbywane na podstawie umowy o prac zawartej na czas określony, której celem jest przygotowanie zawodowe, obejmujące realizację programu stażu. Stażyści są zatem pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p., a więc podlegają włączeniu do stanu zatrudnienia ogółem. Jednocześnie umowa o pracę będąca podstawą odbywania stażu nie należy, mimo swojego ogólnego celu, do umów o pracę w celu przygotowania zawodowego w rozumieniu art.21 ust.5 pkt ustawy o rehabilitacji, bowiem nie jest umową określoną w rozdziale II działu dziewiątego Kodeksu pracy, zatytułowanym "Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego" (por. L. Klimkiewicz, ABC, a Wolters Kluwer 2011 s.76 i n.). Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że jak zasadnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, pojęcie "umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego" występuje także w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 963, ze zm.) i również na gruncie tamtej ustawy jest definiowane przez pryzmat regulacji rozdziału II działu dziewiątego Kodeksu pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt III AUa 445/08). 4. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.204 pkt 1 w zw. z art.207 §2 p.p.s.a. Miarkując wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu, Sąd kierował się dyspozycją art. 207 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Za przesłankę zasądzenia częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (50%) Sąd uznał okoliczność rozpoznania na jednej rozprawie dwóch analogicznych skarg kasacyjnych, co w przypadku sporządzenia dwóch jednobrzmiących odpowiedzi na ww. skargi kasacyjne wymagało od pełnomocnika organu mniejszego niż normalnie nakładu pracy.