II FSK 2529/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "S." sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1915/16 w sprawie ze skargi "S." sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od czerwca do listopada 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "S." sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 1350 (słownie: jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1915/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. w B. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako "Spółka") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2016 r. w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od czerwca do listopada 2012 r. W skardze kasacyjnej Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2016 r. poz. 2046, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "ustawa o rehabilitacji", poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że użyte w art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji określenie "umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego" należy odnosić do przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "k.p." i rozumieć je jako zarezerwowane wyłącznie dla określenia podstawy zatrudnienia młodocianego w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisów ustawy o rehabilitacji nie ogranicza zakresu zastosowania wskazanej regulacji wyłącznie do zatrudnienia młodocianych, lecz obejmuje każde zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego, którego podstawą jest umowa o pracę. Na tej podstawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 19 grudnia 2014 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Z uwagi na datę wszczęcia w rozpatrywanej sprawie postępowania sądowoadministracyjnego (tj. datę wniesienia skargi) znajduje on zastosowanie w tej sprawie. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 21 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako "PFRON"), w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych (ust. 10). Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6% (ust. 2). Jak z kolei wynika z ust. 5 tego artykułu, do liczby pracowników, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się: osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych: 1) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego; 2) przebywających na urlopach wychowawczych; 3) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej; 4) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy; 5) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego; 6) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy w świetle ww. art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, do liczby pracowników nie należało wliczać osób nie będących osobami niepełnosprawnymi - lekarzy dentystów, którzy zostali zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w celu szkolenia specjalizacyjnego. W ocenie Spółki, w świetle ww. regulacji, zatrudnienie w celu odbycia stażu podyplomowego lekarza lub lekarza dentysty stanowi zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego. Natomiast zdaniem organu i Sądu pierwszej instancji, powyższa regulacja odnosi się jedynie do zatrudniania młodocianych na zasadach określonych w rozdziale II działu dziewiątego k.p., zatytułowanym "Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego". Zgodnie z art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy. Skoro tak, to jak zasadnie wskazał Sąd pierwszej instancji, interpretacja pojęć użytych w przepisach ustawy o rehabilitacji musi być dokonywana w kontekście unormowań tych trzech ustaw, a dopiero w braku stosownego w tym względnie odniesienia, należy sięgać do innych aktów prawnych. Termin umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego pojawia się w dziale dziewiątym k.p., zatytułowanym "Zatrudnianie młodocianych". W rozdziale I tego działu w art. 191 § 2 jest mowa o tym, że młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego. Rozdział II tegoż działu poświęcony jest zawieraniu i rozwiązywaniu umów o pracę w celu przygotowania zawodowego. Art. 194 k.p. stanowi, że do zawierania i rozwiązywania z młodocianymi umów o pracę w celu przygotowania zawodowego mają zastosowanie przepisy kodeksu dotyczące umów o pracę na czas nieokreślony ze zmianami przewidzianym w art. 195 i art. 196. W szczególności umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna zawierać rodzaj przygotowania zawodowego (czy jest to przyuczenie, czy nauka zawodu), czas trwania i miejsce odbywania przygotowania, sposób dokształcania teoretycznego oraz wysokość wynagrodzenia. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2014 r. poz. 232, z późn. zm.) rozróżnia 2 rodzaje umów: umowę na naukę zawodu, trwającą 36 miesięcy, po ukończeniu której młodociany otrzymuje tytuł wykwalifikowanego robotnika oraz umowę o przyuczenie do wykonywania określonej pracy trwającej od 3 do 6 miesięcy, po ukończeniu którego młodociany otrzymuje zaświadczenie o przyuczeniu do określonej pracy. Umowa musi być zawarta na piśmie, nie może znaleźć się w niej klauzula ograniczająca swobodę młodocianego do dysponowania swoją osobą do czasu ukończenia przygotowania zawodowego. Może zawierać zobowiązanie pracodawcy do zatrudnienia młodocianego po ukończeniu przez niego nauki. Rozwiązanie umowy o pracę zawartej w celu przygotowania do zawodu dopuszczalne jest tylko w kilku określonych przypadkach. Zatem umową o pracę w celu przygotowania zawodowego w rozumieniu przepisów k.p. jest umowa zawierana z młodocianym, czyli osobą, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat, nieposiadającą kwalifikacji zawodowych, w celu ich uzyskania. Przepis art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji nie stanowi natomiast podstawy do wyłączenia ze stanu zatrudniania ogółem przedstawicieli niektórych zawodów medycznych odbywających staże podyplomowe, m.in. przewidziane w odniesieniu do lekarzy i lekarzy dentystów w art. 15 i n. ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634, z późn. zm.). Staże te, zgodnie z art. 15 ust. 3d ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, są odbywane na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, której celem jest przygotowanie zawodowe, obejmujące realizację programu stażu. Stażyści są zatem pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p., a więc podlegają włączeniu do stanu zatrudnienia ogółem. Jednocześnie umowa o pracę będąca podstawą odbywania stażu nie należy, mimo swojego ogólnego celu, do umów o pracę w celu przygotowania zawodowego w rozumieniu art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, bowiem nie jest umową określoną w rozdziale II działu dziewiątego k.p., zatytułowanym "Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego" (por. L. Klimkiewicz, ABC, a Wolters Kluwer 2011 s.76 i n.). Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że jak zasadnie wskazał Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, pojęcie "umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego" występuje także w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm.) i również na gruncie tamtej ustawy jest definiowane przez pryzmat regulacji rozdziału II działu dziewiątego k.p. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2008 r. sygn. akt III AUa 445/08). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 207 § 2 P.p.s.a. Miarkując wysokość wynagrodzenia pełnomocnika Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Sąd kierował się dyspozycją art. 207 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w szczególnie uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Za przesłankę zasądzenia częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (50%) Sąd uznał okoliczność rozpoznania na jednej rozprawie dwóch analogicznych skarg kasacyjnych, co w przypadku sporządzenia dwóch jednobrzmiących odpowiedzi na ww. skargi kasacyjne wymagało od pełnomocnika Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej mniejszego niż normalnie nakładu pracy.