II FSK 2452/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3567/16 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 5 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od O. S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sygnatura akt II FSK 2452/17 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki Akcyjnej O. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie: 1. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: P.p.s.a.) przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jest przez niewyjaśnienie, dlaczego Sąd oceniając prawidłowość postanowienia organu egzekucyjnego (i organu sprawującego kontrolę nad organem egzekucyjnym) pod względem zgodności ich działań z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania nie dokonał oceny stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619, dalej: u.p.e.a.), podczas gdy rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien objąć kontrolą również powielone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie stanowisko wierzyciela, co miało istotny wpływ na wynik, gdyż pozbawia skarżącą obrony jej praw; 2. art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 i art. 133 § 1 P.p.s.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, to jest przez nieodniesienie się merytorycznie do argumentacji zawartej w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do faktu braku uwzględnienia zarzutów podniesionych w sprawie; 3. art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 w związku z art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. przez brak objęcia kontrolą powielonego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie stanowiska wierzyciela, mimo, iż w obecnym stanie prawnym stanowisko wierzyciela podlega kontroli sądowej w ramach zasadniczej sprawy egzekucyjnej, co w konsekwencji pozbawia skarżącą obrony jej praw; 4. art. 151 w związku z art. 34 § 1a u.p.e.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz następnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (i Sądu) zgłoszone przez skarżącą zarzuty nieistniejącego i niewymagalnego obowiązku należało rozpatrzyć merytorycznie, nie zaś stwierdzić ich niedopuszczalność, gdyż nie były one przedmiotem rozpatrzenia w innym postępowaniu (sądowym, administracyjnym ani podatkowym). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Należy przypomnieć, że egzekucję przeciwko skarżącej wszczęto na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24.12.2014 r., wystawionego w oparciu o określającą wysokość zobowiązania podatkowego skarżącej decyzję z dnia 9.12.2014 r.; dnia 30.12.2014 r. zajęto wierzytelność skarżącej z rachunku bankowego, w tym też dniu skarżąca częściowo wykonała egzekwowany obowiązek. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a., wiążąc niedopuszczalność egzekucji z wykonaniem obowiązku w zakresie należności głównej i odsetek za zwłokę oraz z nieistnieniem obowiązku w zakresie odsetek, których wielkość została zawyżona; niewymagalność obowiązku wynikała natomiast z nienadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności; ponadto zarzucono, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Oba rozstrzygające ostatecznie w sprawie organy, to jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. i Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, zgodnie uznały (ten drugi powołując się na związanie stanowiskiem wierzyciela), że zarzuty nieistnienia i braku wymagalności egzekwowanego obowiązku są niedopuszczalne ze względu na badanie ich w postępowaniu wymiarowym i niemożność kwestionowania zarzutami skutków prawnych decyzji wydanych w tym postępowaniu, a także skuteczności dokonywanych w tym postępowaniu doręczeń; natomiast częściowe wykonanie obowiązku w dniu zajęcia rachunku bankowego skarżącej nie świadczy o tym, że obowiązek ten został wykonany przed wszczęciem egzekucji; nie wykazano także, by tytuł wykonawczy miał wady formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że ze względu na związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela argumentacja skarżącej co do nieistnienia i braku wymagalności egzekwowanego obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a.) powinna być podniesiona w postępowaniu w sprawie stanowiska wierzyciela, stwierdzając zarazem, że merytorycznie chybione były zarzuty niedopuszczalności egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) oraz formalnej wadliwości tytułu wykonawczego (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Przypomnienie tych okoliczności i motywów jest o tyle istotne, że nie budzi wątpliwości trafność podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 141 § 4, art. 3 § 1 i § 2 pkt 3, art. 133 § 1 i art. 134 P.p.s.a. w kontekście obowiązku objęcia kontrolą przez sąd administracyjny w postępowaniu w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej także stanowiska wierzyciela, którym organ egzekucyjny był związany. Pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki: z dnia 9.05.2017 r., II FSK 1582/17 i z dnia 11.06.2019 r., II FSK 2024/17) i wywodzony jest w oparciu o nowelizację art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a., dokonaną ustawą z dnia 9.04.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), którą wyłączono możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz zawierających stanowisko w sprawie zgłoszonego zarzutu. W obecnym stanie prawnym stanowisko wierzyciela podlega zatem kontroli sądowej w ramach zasadniczej sprawy egzekucyjnej, a więc w następstwie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest więc nieprawidłowe. Stwierdzenie zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie prowadzi jednak automatycznie do uchylenia zaskarżonego wyroku, konieczna jest bowiem uprzednia ocena, czy zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta zaś ocena musi być dokonywana ad casum, a więc w realiach konkretnej sprawy. Jak już wspomniano, Wojewódzki Sąd Administracyjny mimo wyrażenia poglądu o nieobjęciu rozpoznawaną skargą stanowiska wierzyciela, wypowiedział się merytorycznie o niezasadności zarzutów, opartych na podstawach wymienionych w art. 33 § 1 pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a., a w tym zakresie i na takich podstawach kasacyjnych zarzutów kasacyjnych nie wyprowadzono. Co się natomiast tyczy zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 34 § 1a u.p.e.a., czego konsekwencją było uznanie niedopuszczalności zarzutów, zgłoszonych przez skarżącą na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., a odnoszących się do nieistnienia i niewymagalności egzekwowanego obowiązku, trudno zakwestionować stanowisko wierzyciela i organu egzekucyjnego (organu nadzoru), że w tym zakresie skarżąca w istocie kwestionuje zasadność decyzji wymiarowej i domaga się jej merytorycznej weryfikacji w postępowaniu zainicjowanym zgłoszeniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. Tym samym nie można podzielić zapatrywania skarżącej, jakoby kwestie te nie były lub nie mogły być rozpatrywane w innym postępowaniu, skoro w określonym zakresie były jednak rozpatrywane w postępowaniu podatkowym, a w pozostałym zakresie (co do odsetek) droga do takiego rozstrzygnięcia w innym trybie nie jest dla skarżącej zamknięta; ma to szczególne znaczenie wobec zasady subsydiarności i niekonkurencyjności środka prawnego w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w stosunku do innych środków obrony praw, przysługujących zobowiązanemu. Uznać zatem należy, że w rozpoznawanym przypadku naruszenie przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, co prowadzi do oddalenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt P.p.s.a.