II FSK 2376/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Jan Grzęda, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1959/14 w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 7 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. K. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z dnia 20 marca 2015 r. o sygn. III SA/Wa 1959/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. K. (dalej: skarżąca) na postanowienie Ministra Finansów (dalej: organ odwoławczy) z dnia 7 kwietnia 2014 r. o nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Warszawie). 2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Warszawie podał, że skarżąca pismem z dnia 12 grudnia 2013 r. zwróciła się do Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IS) z wnioskiem o zawieszenie lub wstrzymanie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego z własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego. Wyjaśniła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i finansowej, a utrata mieszkania będzie miała wpływ na jej stan zdrowia i psychikę. Zaznaczyła, że od 2004 r. leczy się psychiatrycznie. 2.2. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. o nr [...] Dyrektor IS odmówił wstrzymania czynności egzekucyjnej w postaci licytacji zajętej nieruchomości, wyznaczonej na dzień 22 stycznia 2014 r. Jako podstawę prawną powołano art. 17, art. 18 i art. 23 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Jego zdaniem, czasowe wstrzymanie licytacji własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w sytuacji finansowej skarżącej raczej nie przyczyni się do spłaty wysokiego zadłużenia. Podkreślił, że skarżąca jest niewydolna finansowo już od dłuższego czasu, jej zaległości podatkowe powstały w latach 2001-2003 i przekroczyły w dacie zajęcia nieruchomości 1.800.000 zł, zaś zaległości na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, w której zasobach znajduje się lokal skarżącej datowane są od 2009 r. i wynoszą ponad 27.000 zł. Odpis postanowienia wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia wysłano na adres podany przez skarżącą we wniosku z dnia 12 grudnia 2013 r. Niepodjęta w terminie korespondencja - po dwukrotnym awizowaniu w dniach 21 i 29 stycznia 2014 r. - została w dniu 5 lutego 2014 r. zwrócona nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". 2.3. W dniu 14 lutego 2014 r. skarżąca stawiła się osobiście w siedzibie organu, gdzie uzyskała informację o rozpatrzeniu jej wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz otrzymała kserokopię postanowienia Dyrektora IS z dnia 20 stycznia 2014 r. W dniu 21 lutego 2014 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu ponownie przedstawiła swoją życiową, zdrowotną i finansową podkreślając, że w jej ocenie uzasadnia ona zastosowanie art. 23 § 6 u.p.e.a. z tytułu wypadku losowego. Podkreśliła również, że błędy rachunkowe powodujące zaległości podatkowe, są skutkiem zaniedbań księgowej. 2.4. Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r., na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia z dnia 21 lutego 2014 r. Podkreślił, że odbiór kserokopii postanowienia Dyrektora IS przez skarżącą w siedzibie organu w dniu 14 lutego 2014 r., nie ma wpływu na skuteczność doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. 3. Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 3.1. Na ww. postanowienie skarżąca wniosła skargę do WSA w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wywodziła, że w dniu 14 lutego 2014 r. w siedzibie organu wydano jej pismo i poinformowano, że "odwołanie" należy wnieść w ciągu 14 dni. Uchybienie terminu powstało wskutek tego, że skarżąca była pewna, że odwołanie należy złożyć w ciągu 14 dni od dnia otrzymania pisma, a nie od daty zwrotu przesyłki do Dyrektora IS. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 4.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną. Stwierdził, że uchybienie przez skarżącą terminowi do wniesienia zażalenia było oczywiste, a jego stwierdzenia nie zależy od uznania organu odwoławczego. Podkreślił, że skarżąca nie wniosła o przywrócenie terminu, a okoliczność ewentualnego błędnego pouczenia przez pracownika organu, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonej dokumentacji. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata z urzędu), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, podczas gdy skarżąca zgłosiła ww. wniosek ustnie w dniu 21 lutego 2014 r. w siedzibie organu pierwszej instancji; (2) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 oraz art. 8 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca została należycie pouczona o swoich prawach i obowiązkach w siedzibie organu pierwszej instancji, podczas gdy skarżąca składająca wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia nie została pouczona o konieczności sporządzenia przez organ protokołu na taką okoliczność. 5.2. Organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 6.1. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i z tego względu podlega oddaleniu. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania zmierzają do zanegowania stanowiska WSA w Warszawie, zgodnie z którym skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. 6.2. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Zawarcie w tym przepisie kategorycznego zwrotu "stwierdza" oznacza, że na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez organ odwoławczy wymaga jednak uprzedniego przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania musi być jednoznaczne i znajdować pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Warunkiem wydania rozważanego postanowienia jest w pierwszej kolejności ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, bowiem bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe. W sytuacji, gdy - w ocenie organu - miało miejsce doręczenie na podstawie art. 44 k.p.a., jak to miało miejsce w sprawie, w aktach powinna znajdować się przesyłka wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru dokumentującym bezwzględnie prawidłowe wykonanie przez doręczyciela wszystkich czynności przewidzianych wspomnianą normą prawną. W świetle art. 44 § 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Zgodnie z § 2 tego przepisu, zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował, że instytucja doręczenia zastępczego polega nie tyle na domniemaniu, ile oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Dla uznania prawidłowości doręczenia decyzji w trybie art. 44 k.p.a. konieczne jest prawidłowe dokonanie wszystkich czynności przewidzianych w tym przepisie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2015 r., II GSK 2893/14; z dnia 12 stycznia 2016 r., II OSK 1158/14). Odnosząc dotychczasową argumentację do rozpatrywanej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie zasadnie stwierdził, że skarżąca uchybiła terminowi ustawowemu do wniesienia zażalenia. W realiach rozpatrywanej sprawy odpis postanowienia wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia zażalenia wysłano na adres podany przez skarżącą we wniosku z dnia 12 grudnia 2013 r. Niepodjęta w terminie korespondencja - po dwukrotnym awizowaniu w dniach 21 i 29 stycznia 2014 r. - została w dniu 5 lutego 2014 r. zwrócona nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Skutek prawny zastępczego doręczenia postanowienia Dyrektora IS powstał w dniu 4 lutego 2014 r. Termin do wniesienia zażalenia, liczony zgodnie z art. 57 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., upływał w dniu 11 lutego 2014 r. W konsekwencji wniesienie w dniu 21 lutego 2014 r. zażalenia nastąpiło z uchybieniem terminowi do jego wniesienia. 6.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie trafnie uznał, że podnoszone przez skarżącą okoliczności przebywania na leczeniu szpitalnym mogły być ewentualnie podnoszone we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, którego jednak skarżąca - wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - nie sformułowała. Wymaga podkreślenia, że stosownie do art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przywrócenie terminu powinien mieć, co do zasady, formę pisemną, natomiast przewidziana w art. 63 § 3 k.p.a. możliwość złożenia podania ustnie ograniczona jest do sytuacji, w których składający wniosek z określonych względów nie może tego uczynić w tej formie. Osoba korzystająca z takiej możliwości powinna swoją wolę ustnego wniesienia wniosku wyraźnie i jednoznacznie zamanifestować, zaznaczając że składa określonej treści wniosek i żądając przedstawienia jej protokołu z zaprotokołowanym żądaniem do podpisania. Strona może również żądać pisemnego potwierdzenia złożenia ustnego wniosku do protokołu. W rozpatrywanej sprawie na żadnym z etapów postępowania przed WSA w Warszawie skarżąca nie wywodziła, aby kiedykolwiek wniosek o przywrócenie terminu składała. W skardze do tego Sądu jedynie wyjaśniła dlaczego uchybiła terminowi do wniesienia odwołania stwierdzając, że "Pani urzędnik, która wydała pismo przekazała, abym odwołanie wniosła w ciągu 14 dni...". Wobec braku dowodu na wniesienie przez skarżącą ustnego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia oraz udzielenia mylnego pouczenia, co do konieczności sporządzenia przez organ protokołu na okoliczność ustnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a także obiektywny brak możliwości bezspornego ustalenia takich faktów, skarżąca nie zdołała podważyć ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w którego świetle zasadnie WSA w Warszawie ocenił, że nie można uznać za uprawdopodobnione, iż skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu ustnie do protokołu. 6.4. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Warszawie, który trafnie oddalił skargę. Z uwagi na to, że sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a., zasądzając je od skarżącej na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który przejął prawa i obowiązki ministra właściwego do spraw finansów publicznych w sprawach niezwiązanych z wydawaniem interpretacji indywidualnych na podstawie art. 206 ust. 6 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948).