II FSK 2354/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. [...] S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Po 2063/15 w sprawie ze skargi I. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. [...] S.A. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 2063/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I. [...] S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2015 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. 2. Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P., postanowieniem z 19 maja 2015 r., sporządził plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży ruchomości, tj.: samochodu ciężarowego Mercedes Benz Sprinter i walca drogowego VOLVO DD, stanowiących własność zobowiązanego P. G. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że do wskazanych składników majątkowych nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Sąd Rejonowy w K., [...] Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w S., postanowieniem z 24 marca 2014 r., o sygn. akt [...], dalsze łączne prowadzenie egzekucji z powyższych ruchomości powierzył Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w P. 29 kwietnia 2015 r. organ egzekucyjny dokonał w drodze licytacji publicznej sprzedaży wspomnianych ruchomości za łączną kwotę 28.500 zł, pomniejszoną o podatek VAT w wysokości 5.329,28 zł. Pozostała kwota w wysokości 23.170,72 zł, została rozdzielona pomiędzy wierzycieli, na podstawie przepisów art. 115a i art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. dalej: "u.p.e.a."). Stwierdzono, że kwota podlegająca podziałowi nie wystarczyła nawet na pokrycie w całości kosztów egzekucyjnych. Należności te zaspokojono proporcjonalnie do wysokości każdej z nich, natomiast należności dalszej kolejności nie zostały zaspokojone w jakiejkolwiek części. Powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało doręczone stronie na adres ul. O. [...] w L., w dniu 25 maja 2015 r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem spółka, pismem z 8 czerwca 2015 r., wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 19 maja 2015 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na to postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r., odmówił wierzycielowi przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 19 maja 2015 r. W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy, do których wystąpi zbieg egzekucji, wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Podkreślono, że zaskarżone postanowienie zawierało prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie do wniesienia zażalenia. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 25 maja 2015 r., na wskazany adres korespondencyjny, stwierdzono, że 7-dniowy termin do złożenia zażalenia upływał z dniem 1 czerwca 2015 r., natomiast wierzyciel złożył zażalenie w placówce pocztowej dopiero w dniu 8 czerwca 2015 r., a zatem z uchybieniem ustawowego terminu. Zaznaczono przy tym, że Bank wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, jednakże termin ten nie został przez organ przywrócony. W konsekwencji powyższych ustaleń organ odwoławczy uznał, że zażalenie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu i na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a.") stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia z dnia 20 sierpnia 2015 r. Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu zasadnie stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 maja 2015 r., po uprzednim rozpoznaniu wniosku strony i odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. Sąd wyjaśnił, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że ustawowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 19 maja 2015 r. upłynął skarżącemu w dniu 1 czerwca 2015 r., gdyż opisane powyżej postanowienie zostało skarżącemu doręczone w dniu 25 maja 2015 r. Tymczasem skarżący wniósł zażalenie dopiero w dniu 8 czerwca 2015 r. Co istotne, złożony wraz z zażaleniem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia nie został przez organ odwoławczy uwzględniony w postanowieniu z dnia 20 lipca 2015 r., z uwagi na niewykazanie braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ, wydając zaskarżone postanowienie z dnia 20 sierpnia 2015 r., nie naruszył przepisu art. 134 k.p.a. Wydanie postanowienia takiej treści było następstwem ustalenia obiektywnego faktu spóźnienia się Banku ze złożeniem zażalenia i konsekwencją tego, że nie doszło do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia tego zażalenia. Z akt sprawy nie wynika, aby strona kwestionowała prawidłowość odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w niniejszej sprawie, bowiem postanowienie z dnia 20 lipca 2015 r. nie było przedmiotem zaskarżenia przed WSA w Poznaniu. Odnosząc się do zarzutów naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.) Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stan faktyczny dotyczący uchybienia terminu do wniesienia zażalenia został ustalony w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości, materiał zebrany w sprawie nie wymagał żadnego uzupełnienia, a na tym etapie postępowania niemożliwe jest badanie kwestii merytorycznych, jak tego oczekuje strona. Wobec powyższego zarzuty w tym zakresie Sąd uznał za nieuprawnione. Chybiony okazał się również zarzut skargi co do naruszenia zasady szybkości postępowania sformułowanej w przepisie art. 12 k.p.a., bowiem zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. ustawowy termin do załatwienia sprawy wynosi miesiąc. Wbrew zatem wywodom skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej nie dopuścił się błędu wydając zaskarżone postanowienie z dniu 20 sierpnia 2015 r., czyli miesiąc po wydaniu postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. 5. Powyższy wyrok strona skarżąca zaskarżyła w całości skargą kasacyjną. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 115, 115a oraz 17 § 1 u.p.e.a. poprzez niezasadne oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi, mimo że należało stwierdzić nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 maja 2015 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, 2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 8 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że w niniejszej sprawie nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego, całkowicie pominięto wyjaśnienie stanu faktycznego oraz w żaden sposób nie zbadano okoliczności wskazywanych przez skarżącego, 3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 12 k.p.a. i oddalenie skargi, pomimo że organ odroczył o 30 dni wydanie postanowienia w sprawie w sytuacji, gdy ani nie prowadził postępowania dowodowego w sprawie, ani nie zbierał żadnych dodatkowych informacji lub wyjaśnień od uczestników postępowania, a ponadto stronie nie przysługiwało prawo zaskarżenia postanowienia z dnia 20 lipca 2015 r. o odmowie przywrócenia terminu, 4) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte zbadanie okoliczności sprawy i pominięcie zbadania prawidłowości uznania przez organ odmowy przywrócenia terminu, jak również istnienia bądź nie przesłanek jego przywrócenia oraz ich uprawdopodobnienia przez skarżącego, 5) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte zbadanie okoliczności sprawy oraz pominięcie zbadania zgodności z prawem czynności organów administracji publicznej, w tym pominięcie dokonania oceny zgodności z prawem postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, 6) art. 141 § 4 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania oceny i uzasadnienia postanowienia w tym zakresie, 5) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez wskazanie, że skarżący nie kwestionował decyzji organu z dnia 20 lipca 2015 r. poprzez złożenie na nią skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, gdy tymczasem przedmiotowa skarga na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania podlegałaby odrzuceniu. W związku z powyższym strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i w ramach uwzględnienia skargi stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji. Z ostrożności procesowej strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W obydwu przypadkach wniosła o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości (dwóch pojazdów należących do zobowiązanego). Postanowienie stwierdzające uchybienie terminu zostało wydane na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a., które to przepisy miały zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z mocy art. 18 u.p.e.a. Postanowienie to, zgodnie z art. 134 zd. 2 k.p.a. , było ostateczne. Nie budzi zatem wątpliwości, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przysługiwała na nie skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność zażalenia oraz uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Użycie przez ustawodawcę wyrażenia "organ odwoławczy stwierdza" oznacza, że w każdym przypadku stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia lub uchybienia terminu do jego wniesienia organ obowiązany jest wydać postanowienie o wskazanej w ustawie treści (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2018 r. , sygn. akt II OSK 2673/17, z 1 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 3088/15, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykładnia językowa powołanego przepisu wskazuje także na to, że na etapie wstępnego badania odwołania organ obowiązany jest jedynie ustalić datę doręczenia postanowienia, przy czym badaniu podlega również prawidłowość jego doręczenia, oraz datę wniesienia zażalenia. Jeżeli porównanie tych dwóch dat wskazuje na to, że zażalenie zostało wniesione później niż w 7 dniu od dnia doręczenia postanowienia (w sposób zgodny z prawem), stanowi to samoistną podstawę do stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Ustawa nie nakazuje organowi badać innych jeszcze okoliczności uchybienia terminowi. Pogląd ten można uznać za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2009 r., sygn. akt I FSK 854/08, z 8 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 372/10z 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1995/15, z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 575/16, z 2 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 3193/15, z 29 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 3193/15, wydane na tle analogicznych przepisów Ordynacji podatkowej). W tej sprawie organ zbadał datę doręczenia postanowienia, prawidłowość doręczenia (postanowienie zostało wysłane na wskazany przez stronę skarżącą adres do doręczeń inny niż jej siedziba) i porównał ją z datą nadania zażalenia. Wynikało z niego przekroczenie terminu do wniesienia zażalenia, liczonego zgodnie z wymogami określonymi w art. 57 § 1 k.p.a. Zresztą fakt uchybienia temu terminowi przyznała sama strona skarżąca w piśmie zawierającym zażalenie i jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu. Organ wyjaśnił zatem wszelkie niezbędne okoliczności, które winny być zbadane przy wstępnej ocenie zażalenia. Nie ma racji skarżąca, że powinien on był w tym przypadku prowadzić postępowanie wyjaśniające, dotyczące przyczyn uchybienia terminu. Te okoliczności powinny być badane przy okazji rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu. W tym postępowaniu, kończącym się postanowieniem o przywrócenie terminu lub odmową jego przywrócenia, organ ocenia, czy strona złożyła środek zaskarżenia po terminie bez swej winy. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia rozstrzyga ostatecznie organ właściwy do rozpoznania odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.). Postanowienie w tym przedmiocie, jeżeli jest odmowne, kończy postępowanie w sprawie dla tej strony, której terminu nie przywrócono. Zamyka jej bowiem możliwość złożenia środka zaskarżenia. Tym samym przysługuje na nie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 120/09). Słusznie w związku z tym zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, że kwestia istnienia podstaw do przywrócenia terminu mogłaby być badana wyłącznie w sprawie wywołanej skargą do sądu na postanowienie odmawiającego jego przywrócenia, a nie w sprawie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Inny jest bowiem zakres przedmiotowy obu spraw. Kontrolując postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, mimo jego niezaskarżenia, sąd pierwszej instancji wykroczyłby poza granice przedmiotowe niniejszej sprawy. Nie odnosząc się do tych kwestii, nie tylko nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., ale przeciwnie – zastosował się do jego treści. Tym samym nie naruszył także art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. , a także art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 12 k.p.a. Skuteczność zarzutu opartego na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zależy od wykazania przez kasatora istotnego wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, innymi słowy podania argumentów, które wskazywałyby na to, że gdyby nie doszło do naruszenia, wynik sprawy mógłby być inny. Strona skarżąca wskazując na przekroczenie terminu do załatwienia sprawy nie wykazała, że mogło ono mieć jakkolwiek wpływ na treść rozstrzygnięcia dotyczącego uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Z powodów wskazanych wyżej, a mianowicie obowiązku sądu rozstrzygania sprawy w jej granicach, wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 151 w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. (na marginesie trzeba stwierdzić, że nie ma takiego przepisu – jest art. 145 § 1 pkt 2) w zw. z art. 135 p.p.s.a., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 115, art. 115a oraz art. 17 § 1 u.p.e.a. Kwestie prawidłowości postanowienia o planie podziału mogłyby być przedmiotem kontroli sądu wyłącznie wówczas, gdyby zaskarżono ostateczne postanowienie organu odwoławczego w tym przedmiocie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Nie mogły jednak być przedmiotem rozpoznania w sprawie, w której badano prawidłowość postanowienia stwierdzającego uchybienie do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Nie można uznać, że konieczne do załatwienia sprawy dotyczącej uchybienia terminu było zbadanie prawidłowości postanowienia, od którego nie wniesiono skutecznie zażalenia. Z tych wszystkich powodów uznać należy, że sporządzone przez Sąd pierwszej instancji w tej sprawie uzasadnienie wyroku w pełni odpowiada wymogom z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie odniesienia się do zarzutów skargi i wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku. Sąd odniósł się merytorycznie do tych kwestii, które były niezbędne do rozpoznania sprawy w jej granicach, a co do pozostałych (dotyczących merytorycznej poprawności postanowienia w przedmiocie planu podziału i odmowy przywrócenia terminu) podał powody, dla których odniesienie się do nich nie było w tej sprawie dopuszczalne. Z tych względów skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. należało oddalić. O kosztach postępowania, na które składały się wynagrodzenie za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną i udział w rozprawie pełnomocnika Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (organ ten wstąpił do postępowania na mocy art. 206 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej –Dz.U. z 2016 r. poz. 1948 z późn.zm.), orzeczono na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit.a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).