II FSK 2192/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Barbara Rennert (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 700/15 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 10 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: zawiesić postępowanie sądowe.

W dniu 6 czerwca 2016 r. B. P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 700/15, oddalającego skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z 10 września 2015 r. wydaną w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. w podatku od czynności cywilnoprawnych. Rozprawę w niniejszej sprawie wyznaczono na dzień 19 lipca 2018 r. Złożonym 18 lipca 2018 r. pismem z tej samej daty pełnomocnik skarżącego poinformował, że postanowieniem z 13 lipca 2018 r. Sąd Rejonowy w K., sygn. akt [...] ogłosił upadłość B. P. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej oraz – powołując się na art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: "P.p.s.a.") – wniósł o zawieszenie postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 124 § 1 pkt 4 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. W myśl § 2 tego przepisu, zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, przy czym zdarzenia te nie wstrzymują wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a zatem wywołuje skutek ex tunc. Konsekwencją regulacji zawartej w powołanym wyżej przepisie jest obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowego z urzędu w chwili powzięcia przez sąd administracyjny wiadomości o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec strony postępowania sądowoadministracyjnego, które to postępowanie dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Art. 193 P.p.s.a. odsyła do odpowiedniego stosowania przez Naczelny Sąd Administracyjny również tego przepisu, stanowiąc że jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Stosując art. 124 § 1 pkt 4 P.p.s.a. należy odnieść się do przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. z 2017 r., poz. 2344; dalej: "P.u."), które mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zgodnie z art. 144 ust. 1 P.u. po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Z regulacji powyższej wynika, że stroną postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości jest syndyk, który działa na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (art. 144 ust. 2 P.u.). Zatem z chwilą ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację procesową w stosunku do postępowań dotyczących masy upadłości (wszczętych również przed ogłoszeniem upadłości), choć pozostaje ich stroną w znaczeniu materialnoprawnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie sądowoadministracyjne, którego przedmiotem jest odpowiedzialność byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. jest sprawą, której przedmiot wchodzi do masy upadłości. Ostateczna decyzja organu podatkowego, orzekająca odpowiedzialność skarżącego jako osoby trzeciej, konstytuuje jego zobowiązanie podatkowe, które wpływa na kształt masy upadłości oraz możliwość zaspokojenia z niej wierzycieli. Natomiast Sąd w K. ogłosił upadłość skarżącego w dniu 13 lipca 2018 r. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w omawianym przypadku (w stosunku do skarżącego zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości) ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowoadministracyjnego i zajęcia stanowiska procesowego, gdyż tylko syndykowi, jak wyjaśniono wyżej, przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości. Ponieważ zobowiązanie podatkowe skarżącego powstało przed datą ogłoszenia upadłości, prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego przeciwko syndykowi jest możliwe po spełnieniu przesłanek z art. 145 ust. 1 P.u. Przepis ten stanowi, że postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Zatem podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności, po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę. Zważywszy powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – biorąc pod uwagę ww. przepisy P.u. - zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 P.p.s.a.