II FSK 2172/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 209/12 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., I SA/Gd 209/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. (dalej: Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IS) z dnia 21 grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – (1) uchylił zaskarżone postanowienie, (2) określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, (3) zasądził od Dyrektora IS na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji): 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że decyzją z dnia 26 maja 2011 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w G. (dalej: Dyrektor UKS) ustalił Skarżącemu podatek dochodowy od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za rok 2007 w kwocie 113.201 zł. Decyzja powyższa została doręczona stronie za pośrednictwem poczty - w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: O.p.) - w dniu 13 czerwca 2011 r. 2.2. Wnioskiem z dnia 21 lipca 2011 r., W. S. (dalej: małżonka Skarżącego), działając jako pełnomocnik męża, wraz z odwołaniem Skarżącego od powyższej decyzji złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazała, że w dniu 13 czerwca 2011 r., odbierała na poczcie korespondencję, jednakże awizowana przesyłka nie została jej wydana. Małżonka Skarżącego parokrotnie upewniała się u pracownika poczty, czy otrzymała cała adresowaną do niej korespondencję i otrzymała zapewnienie, że została jej wydana cała korespondencja. W jej ocenie pomyłka pracownika poczty nie może skutkować obciążeniem jej odpowiedzialnością za nieodebranie przedmiotowej przesyłki. 2.3. Dyrektor IS postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ, przywołując mi. in. treść art. 144, art. 145 § 1 i 2, art. 148 § 1, art. 149, art. 150 § 1 pkt 1, § 1a i 2, art. 162 § 1 i 2 O.p. wskazał, że z adnotacji dokonanych na kopercie wynika, że przedmiotowa przesyłka była awizowana przez pracownika poczty dwukrotnie - w dniu 30 maja 2011 r., oraz w dniu 7 czerwca 2011 r., - i z powodu niemożności doręczenia w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p. przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym U. [...]. W dniu 15 czerwca 2011 r., przesyłkę zwrócono nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". W związku z powyższym decyzja Dyrektora UKS została skutecznie doręczona stronie za pośrednictwem poczty w sposób wskazany w art. 150 O.p. Termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 27 czerwca 2011 r., strona wniosła odwołanie w dniu 21 lipca 2011 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Poczta Polska S.A. Centrum Poczty Oddział Rejonowy w S. w piśmie z dnia 14 listopada 2011 r., odpowiadając na zapytanie Dyrektora IS dotyczące wyjaśnienia okoliczności doręczenia przedmiotowej przesyłki, wskazała, że nie dopatrzyła się nieprawidłowości w doręczeniu korespondencji. Przesyłka była prawidłowo awizowana. Pracownik, który wydawał w dniu 13 czerwca 2011 r. małżonce Skarżącego, z uwagi na znaczny upływ czasu nie przypomina sobie sytuacji przedstawionej przez wnioskodawcę we wniosku o przywrócenie terminu. Dodatkowo wskazano, że awizowane przesyłki są przechowywane według dat awizacji a nie według nazwiska adresata, w związku z czym zgłoszenie strony bez zawiadomienia dotyczącego konkretnej przesyłki mogło utrudnić jej odnalezienie. W ocenie Dyrektora IS, Skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w niedochowaniu terminu do złożenia odwołania. Zdaniem organu nie można zarzucić pracownikowi poczty braku staranności i tym samym uczynić go odpowiedzialnym za zaistniałe uchybienie. Organ podkreślił, że strona nie zanegowała w żaden sposób otrzymania od operatora pocztowego zawiadomień o pozostawieniu przesyłki pocztowej w placówce pocztowej jak również nie wskazała, by przedstawiła pracownikowi urzędu pocztowego, przedmiotowe awiza. Sam fakt pobytu w placówce pocztowej pełnomocnika podatnika nie świadczy, zdaniem Dyrektora IS, że jej celem było odebranie przedmiotowej przesyłki pocztowej, tym bardziej, że z wyjaśnień Poczty Polskiej wynika, że "prawdopodobnie klientka w dniu 13 czerwca 2011 r., zgłosiła się po odbiór przesyłek z zawiadomienia z dnia 3 czerwca 2011 r., i takie też przesyłki zostały jej wydane". 3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji: 3.1. W skardze do WSA w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 162 § 1 O.p., polegającym na bezpodstawnym uznaniu, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z jego winy. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację podniesioną we wniosku o przywrócenie terminu, wskazując dodatkowo, że odmowa przywrócenia terminu przez organ w świetle przedstawionych argumentów narusza zasadę zaufania do działania organów. 3.2. Dyrektor IS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko jak w zaskarżonym postanowieniu. 4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji): Uwzględniając skargę Skarżącego WSA w Gdańsku stwierdził, że wadliwy, niezgodny z zasadami doświadczenia i granicami swobody prawem dozwolonej był wniosek Dyrektora IS, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy uchybienia terminu. Małżonka Skarżącego, jako jego pełnomocnik, złożyła wniosek z zachowaniem terminu określonego w art. 162 § 2 O.p. (okoliczność bezsporna), dopełniła czynności, dla której był określony termin. Z treści pisma Dyrektora Oddziału Rejonowego Poczty Polskiej S.A. w S. nie wynika, że wydanie przesyłek bez okazania dowodu awizowania było niemożliwe. Skoro w sprawie nie ma możliwości ustalenia okoliczności odbioru przesyłek przez pełnomocnika Skarżącego, która wykazała stawiennictwo w dniu 13 czerwca 2011 r., w jednostce pocztowej przechowującej sporną korespondencję, fakt odbioru innej korespondencji urzędowej doręczonej w związku z innymi postępowaniami, oświadczyła, że domagała się wydania wszystkich przechowywanych przesyłek, pracownik poczty nie uczynił żadnych adnotacji dotyczących odmowy przyjęcia korespondencji, to zachodzą podstawy do uznania, że brak winy Skarżącego w uchybieniu terminu został uprawdopodobniony. 5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 5.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną do ww. wyroku WSA w Gdańsku, Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę) zaskarżył go w całości i zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszeniu przepisów postępowania, tj.: (1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organów podatkowych nie było dotknięte żadną z wad postępowania, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału poprzez przyjęcie stanu sprawy odbiegającego od rzeczywistego (przyjętego przez organ podatkowy), (2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., zw. z art. 162 § 1 O.p., poprzez przyjęcie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy zainteresowanego. Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną, Dyrektor IS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając skargę kasacyjną Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. 5.2. Skarżący nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok WSA w Gdańsku odpowiada prawu, wobec czego skarga kasacyjna Dyrektora IS podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności sprawy, udokumentowane w aktach sprawy, uprawdopodabniają brak winy Skarżącego (i jego pełnomocnika) w niedotrzymaniu ustawowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora UKS, podczas gdy Dyrektor IS w swojej argumentacji koncentruje się na wykazaniu braku winy po stronie operatora pocztowego, co jest irrelewantne w sprawie. 6.2. W myśl art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kluczowe przy rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu, złożonego na podstawie powyższego przepisu O.p. w postępowaniu podatkowym, jest ocenienie braku winy zainteresowanego, a nie innych podmiotów. Prawidłowo WSA w Gdańsku dostrzegł, że sednem sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena twierdzeń Skarżącego oraz przedstawionych dokumentów pocztowych na okoliczność uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie zakwestionował powzięcia informacji o awizowaniu w dniu 30 maja 2011 r. i powtórnym awizowaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. spornej przesyłki, zawierającej odpis decyzji wymiarowych oraz pisma z dnia 26 maja 2011 r., stanowiącego odpowiedź na pismo procesowe Skarżącego złożone w ramach korzystania z prawa do wypowiedzenia się odnośnie do zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto, nie jest okolicznością sporną, że dzień 13 czerwca 2011 r., był ostatnim dniem, w którym strona mogła odebrać tę przesyłkę w urzędzie pocztowym. Z dokumentów przedłożonych przez Skarżącego w związku z wnioskiem o przywrócenie terminu wynika, że w dniu 13 czerwca 2011 r. małżonka Skarżącego - jako jego pełnomocnik - odebrała kierowaną do niej przesyłkę nr [1] oraz jako żona - przesyłkę nr [2] kierowaną do Skarżącego. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu małżonka Skarżącego jednoznacznie oświadczyła, że "w dniu 13 czerwca 2011 r., kilkakrotnie prosiła pracownika poczty o potwierdzenie, że została jej wydana wszystka dostępna korespondencja" (por. k. 301 akt adm.). Wniosek o przywrócenie terminu zawiera zatem wskazanie okoliczności, która w ocenie Skarżącego miałoby go ekskulpować w zakresie niedotrzymania ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji skonfrontował powyższe oświadczenie małżonki Skarżącego z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Kluczowe znaczenie ma pismo Dyrektora Oddziału Rejonowego Poczty Polskiej S. A. w S. z dnia 14 listopada 2011 r. Wynika z niego, że odszukanie wszystkich przesyłek kierowanych do jednego adresata może być utrudnione w sytuacji nieprzedstawienia dokumentów awiza, gdyż przesyłki są przechowywane według dat awizacji. Jednakże – jak trafnie przyjął WSA w Gdańsku - z treści tego pisma nie wynika, że wydanie przesyłek bez okazania dowodu awizowania było niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, o prawidłowości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji przesądza okoliczność, że małżonka Skarżącego nie naruszyła żadnego obowiązku prawnego związanego z czynnością odebrania awizowanej przesyłki pocztowej w placówce operatora pocztowego. Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom Dyrektora IS, ani Skarżący ani jego pełnomocnika (małżonka Skarżącego) nie byli zobowiązani do przedłożenie awiza w chwili odbioru przesyłki pocztowej, a zatem brak dostarczenia awiza pracownikowi poczty nie może być uznane za zawinienie (brak należytej staranności) w przedmiocie odbioru spornej przesyłki (por. s. 4 skargi kasacyjnej). W świetle art. 26 ust. 2 pkt 1 lit c/ w związku z ust. 2 pkt 3 lit. b/ ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. Nr 130, poz. 1188 ze zm.; dalej: Prawo pocztowe) - obowiązującej w 2011 r. - przesyłka, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia adresatowi lub osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem (jeżeli adresat nie złożył w placówce operatora zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego) w placówce operatora, jeżeli podczas próby doręczenia przesyłki adresat był nieobecny pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej albo doręczenie za pomocą oddawczej skrzynki pocztowej nie jest możliwe. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 177, poz. 1370 ze zm.; dalej: rozporządzenie MI) – obowiązującego w 2011 r. - jeżeli w chwili doręczania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego stwierdzi się nieobecność adresata lub innych osób uprawnionych do ich odbioru, o których mowa w art. 26 Prawa pocztowego, zawiadomienie o próbie doręczenia wraz z informacją o terminie ich odbioru i adresie placówki oddawczej, w której przesyłka lub przekaz pocztowy są przechowywane, operator pozostawia w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Zgodnie z § 35 ww. rozporządzenia, przesyłki rejestrowane i przekazy pocztowe doręcza się natomiast - stosownie do art. 26 ww. ustawy - za pokwitowaniem odbioru, po stwierdzeniu tożsamości osoby uprawnionej do odbioru, a stwierdzenia tożsamości osób uprawnionych do odbioru przesyłek rejestrowanych lub przekazów pocztowych dokonuje się – w myśl 36 rozporządzenia MI - na podstawie jednego z następujących dokumentów: (1) dowodu osobistego, (2) tymczasowego dowodu osobistego, (3) paszportu, (4) prawa jazdy, (5) innego dokumentu z fotografią, odciskiem pieczęci urzędowej z wizerunkiem orła oraz podpisem jego posiadacza, (6) w przypadku cudzoziemców nieposiadających żadnego z dokumentów, o których mowa w pkt 1-4, innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Wykładnia systemowa powyższych przepisów prowadzi do konkluzji, że w przypadku odbioru przesyłki pocztowej w placówce pocztowej, osoba upoważniona do jej odbioru jest zobowiązana dysponować dokumentem pozwalającym na stwierdzenie jej tożsamości, natomiast nie ma obowiązku dysponowania awizem. A maiori ad minus, nie jest zobowiązana do przedłożenia dokumentu awiza pracownikowi poczty, celem odbioru przesyłki pocztowej. W świetle § 14 ust. 1 rozporządzenia MI celem instytucji awiza jest powiadomienie adresata przesyłki pocztowej o gotowości operatora pocztowego do jej doręczenia. Awizo pełni funkcję informacyjną, zatem służy wiedzy adresata przesyłki pocztowej, a nie funkcję identyfikującą adresata i przesyłkę pocztową, zatem nie służy możliwości wydania przesyłki pocztowej przez pracownika poczty w jej placówce. Reasumując należy zatem przyjąć, że w świetle art. 26 ust. 2 pkt 1 lit c/ w związku z ust. 2 pkt 3 lit. b/ Prawa pocztowego w związku z § 14, § 35 ust. 1 i § 36 rozporządzenia MI, okoliczność nieodebrania (nieintencjonalnego) w placówce operatora pocztowego przesyłki pocztowej, zawierającej decyzję podatkową, przez adresata lub jego dorosłego domownika, na skutek nieprzedłożenia dokumentu awizo pracownikowi poczty, przy jednoczesnym stawieniu się w placówce pocztowej celem odbioru korespondencji, nie jest okolicznością przesądzającą o winie podatnika, którą należy ocenić w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 162 § 1 O.p. 6.3. W rozpoznawanej sprawie pismo Dyrektora Oddziału Rejonowego Poczty Polskiej S.A. w S. z dnia 14 listopada 2011 r. nie daje podstaw do zakwestionowania okoliczności, na które powoływał się przed WSA w Gdańsku Skarżący. Fakt odbioru innej korespondencji urzędowej doręczonej w związku z innymi postępowaniami przez małżonkę Skarżącego, jej oświadczenie, że domagała się wydania wszystkich przechowywanych przesyłek, a także okoliczność, że pracownik poczty nie uczynił żadnych adnotacji dotyczących odmowy przyjęcia spornej korespondencji, stanowią wystarczające uprawdopodobnienie braku winy Skarżącego (jego pełnomocnika) w nieodebraniu spornej korespondencji, co obiektywnie skutkowało niedotrzymaniem terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora UKS. Dyrektor IS zadaje się ignorować, że obowiązkiem Skarżącego w sprawie było uprawdopodobnienie, a nie udowodnienie, barku winy w powyższym zakresie. Okoliczności wskazane przez Skarżącego powinny być oceniane w sposób mający na celu maksymalną realizację prawa do sądu. Jak zasadnie przyjął Sądu pierwszej instancji, ze względu na wagę konsekwencji związanych z doręczaniem orzeczeń, tylko prawidłowa procedura doręczenia może wywołać jakiekolwiek skutki prawne dla adresata korespondencji. Organ posługuje się pocztą jako pośrednikiem, jednak udzielenie gwarancji procesowych stronie spoczywa na organie. Wątpliwości co do dochowania przez pocztę obowiązku wydania adresatowi korespondencji, pomimo stawiennictwa w placówce przechowującej przesyłkę, nie mogą obciążać podatnika. Przeciwna wykładnia art. 162 § 1 O.p., a także mających zastosowanie w tej sprawie przepisów Prawa pocztowego oraz rozporządzenia MI, byłaby sprzeczna z wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji zasadą prawa do sądu, w której mieści się także prawo do sprawiedliwej procedury sądowej (por. postanowienie NSA z 20 lutego 2012 r., II FZ 795/11). Skoro operator pocztowy udzielił pełnomocnikowi Skarżącego błędnej informacji, że wszystkie przesyłki pocztowe adresowanego do niego zostały wydane, to okoliczność ta nie może obciążać Skarżącego, a kwestia zawinienia pracownika poczty lub samego operatora pocztowego poprzez przyjęcie nieefektywnego systemu rejestrowania i przechowywania przesyłek w swoich placówkach jest kwestią irrelewantną. W świetle art. 162 § 1 O.p. znaczenie ma tylko ocena winy lub braku winy zainteresowania wnioskodawcy, a nie całościowe ocenienie stanu faktycznego sprawy, które miałoby się kończyć "wyśledzeniem" i wskazaniem innego winnego niż wnioskodawca. 6.4. Aprobując rozstrzygnięcie i uzasadnienie WSA w Gdańsku, należy w konsekwencji powyższych rozważań stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej są chybione, bowiem Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił stan faktyczny sprawy. Z tych powodów skargę kasacyjną Dyrektora IS należało oddalić na podstawie art. 184 p.p.s.a.