II FSK 2084/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 770/16 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki oddala skargę kasacyjną.

Skarżąca M. J. (dalej także jako "Strona"), skargą kasacyjną z dnia 12 czerwca 2017 r., zakwestionowała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 770/16. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 21 czerwca 2016 r. w sprawie o sprostowanie oczywistych omyłek. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia 2 marca 2016r. na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 §2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz 599, dalej "u.p.e.a.") umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Strony na podstawie szeregu tytułów wykonawczych z powodu nieściągalności. Skarżąca zarzuciła w zażaleniu, iż przy wyszczególnionych tytułach wykonawczych podane zostały niezgodne z treścią akt administracyjnych kwoty należności głównej. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016r. dokonał z urzędu sprostowania oczywistych omyłek, powołując się na błędne wygenerowanie kwot należności głównych przez aplikację E. : kwoty należności głównej zastąpiono precyzyjnie oznaczonymi kwotami. Skarżąca w zażaleniu uznała, że błędne wygenerowanie danych przez aplikację oznacza, iż do aplikacji wprowadzone zostały błędne dane, które stanowią podstawę określonych należności. Dlatego doszło do mylnych ustaleń faktycznych i prawnych organu, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Zdaniem organu wypełnione zostały przesłanki z art. 113 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Strona zarzuciła utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem prawa i dokonanie dowolnej oceny zebranego w toku sprawy materiału oraz nieprawidłową interpretację. Podniosła, że błędy w działaniu organu są skutkiem mylnych ustaleń faktycznych i prawnych, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a nie oczywistych omyłek. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę uznał, że błędne wskazanie kwot należności głównych, sprostowane kontrolowanym postanowieniem nie wynikało z wadliwych ustaleń stanu faktycznego, czy błędnej wykładni, bądź niewłaściwego zastosowania przepisu prawa, lecz z braku dokonania operacji rachunkowej. Miała ona polegać na pomniejszeniu należności głównych, wynikających z trzech tytułów wykonawczych, o kwoty już wyegzekwowane. Strona w skardze kasacyjnej, na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2, art 175 § 1, art. 176 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm. dalej jako p.p.s.a.) zakwestionowała wyrok WSA "w pkt I tj. oddalenie skargi". Skarżąca zarzuciła: 1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. - powoływanej dalej jako p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez przyjęcie stanu faktycznego sprawy nieznajdującego odzwierciedlenia w aktach sprawy, a w szczególności przyjęcie przez Sąd, iż organ prawidłowo zastosował w sprawie art. 113 § 1 k.p.a. uznając błąd w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego za oczywistą omyłkę rachunkową. Błąd ten nie miał jednak oczywistego charakteru i należało stosować nadzwyczajne środki zaskarżenia, 2) naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie miało miejsca naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia, jak nieprzedstawienie okoliczności, które organ brał pod uwagę w sprawie oraz nieuzasadnienie rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych w sposób prawidłowy, pełny i przekonujący - miały miejsce, 3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i sporządzenie ogólnikowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie oddalenia zarzutów, nie odniesienie się do wszystkich zarzutów strony, 4) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż organy egzekucyjne prawidłowo zastosowały art. 113 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., zaś zgodnie z prawem i stanem faktycznym organ wadliwie zastosował w sprawie art. 113 § 1 k.p.a. nieprawidłowo uznając błąd w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego za oczywistą omyłkę rachunkową. Błąd ten nie miał oczywistego charakteru i mógł ulec wyeliminowaniu tylko w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia, 5) naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 113 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu przez Sąd, iż w sprawie wystąpiła oczywista omyłka i zastosowanie w sprawie ma art. 113 § 1 k.p.a. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt I i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną, wobec braku usprawiedliwionych podstaw należało oddalić. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Kontroluje zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i przepisami postępowania w granicach skargi kasacyjnej, przedstawionej powyżej i nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych. Spór w sprawie dotyczy tego, czy organ administracji prawidłowo zastosował instytucję sprostowania z art. 113 k.p.a., korygując błędnie podane kwoty należności głównej, wykazane w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, przy trzech tytułach wykonawczych. Korygowany błąd polegał na tym, że wskazane zostały kwoty należności głównej według stanu z daty wystawienia tytułów wykonawczych, a nie kwoty pozostające nadal do wyegzekwowania. Według Skarżącej takie sprostowanie jest niedopuszczalne, gdyż błędy w działaniu organu były wynikiem mylnych ustaleń faktycznych i prawnych, a zatem nie mogły być przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 113 § 1 K.p.a. Zgodnie z art. 113 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Jak wynika natomiast z art. 126 K.p.a., powołany wyżej przepis stosuje się odpowiednio do postanowień. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie i doktrynie, że zawarty w tym przepisie tryb rektyfikacji aktów administracyjnych został przewidziany wyłącznie do usuwania oczywistych, nieistotnych wadliwości, w odróżnieniu od wad istotnych, czy też kwalifikowanych, dla wyeliminowania których tryb ten nie może być stosowany (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 1830/10; wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w uzasadnieniu niniejszego wyroku dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że wskazane w tym przepisie nieprawidłowości muszą mieć charakter oczywisty, bezsporny oraz nie mogą one wpływać na treść rozstrzygnięcia. Niedokładnością może być niewłaściwe oznaczenie stron, nieścisłe wymienienie podmiotów postępowania lub pełnej ich nazwy. Pod pojęciem błędu pisarskiego należy rozumieć widoczny, wbrew zamierzeniom sądu niewłaściwie użyty wyraz lub mylną pisownię. Z kolei błąd rachunkowy, to błąd wynikający z niewłaściwego przeprowadzenia działań arytmetycznych. Natomiast inna oczywista pomyłka jest swym charakterem zbliżona do niedokładności błędu pisarskiego i rachunkowego. Wyznacznikiem oczywistości błędu pisarskiego lub rachunkowego oraz innej omyłki jest możliwość natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze prostego zestawienia rozstrzygnięcia z zebranymi w sprawie dokumentami. Z drugiej strony nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, czy postanowienia w trybie art. 113 § 1 k.p.a., które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy – i to odmiennego od pierwotnego - a przedmiot sprostowania oczywistego błędu (oczywistej omyłki) nie może odnosić się, ani do elementów stanu faktycznego sprawy, jako pierwotnie błędnie (mylnie) wskazanych, ani też do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, czy też zastosowanego przepisu prawa, jako pierwotnie błędnie (mylnie) wskazanych. Odnosząc powołane wyżej tezy do niniejszej sprawy, przypomnieć należy, że przedmiotem postępowania, w którym zapadło wpadkowe postanowienie o sprostowaniu, było umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. W postępowaniu tym bada się okoliczność, czy w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Błąd polegał na tym, że wskazane zostały kwoty należności głównej według stanu z daty wystawienia tytułów wykonawczych, a nie kwoty pozostające nadal do wyegzekwowania. Organy – początkowo – nie dokonały jedynie "technicznej" operacji rachunkowej polegającej na pomniejszeniu należności głównych, wynikających z trzech tytułów wykonawczych, o kwoty już wyegzekwowane. Co więcej, z akt postępowania administracyjnego (k. 9-11) wynika, jakie kwoty winny być wskazane przy każdym z trzech tytułów wykonawczych, o których była wyżej mowa, w treści postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §2 u.p.e.a. W tym stanie rzeczy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafna była ocena Sądu I instancji, zgodnie z którą, w okolicznościach sprawy tryb rektyfikacji postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego był w pełni dopuszczalny i prawidłowy. W wyniku sprostowania nie doszło do zmiany merytorycznej treści rozstrzygnięcia, zawartego w sprostowanym postanowieniu, tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie doszło do zmiany stanowiska, zgodnie z którym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zastosowanie w sprawie instytucji sprostowania zawartych w rozstrzygnięciu oczywistych omyłek skutkowało przywróceniu rzeczywistej woli organu, zgodnej z danymi zawartymi w aktach administracyjnych. Zarazem oczywistość prostowanego błędu można było stwierdzić, porównując treść rozstrzygnięcia z zawartymi w aktach sprawy dokumentami i zawartością baz danych. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, tryb z art. 113 K.p.a. nie służył naprawianiu błędów popełnionych przez organ administracji publicznej w stosowaniu prawa, lecz wyłącznie uzewnętrznieniu posiadanych przez organ informacji, mylnie pominiętych. Z powołanych wyżej względów, jako chybione należy ocenić zarzuty sformułowane w pkt 1 i 4 podstaw skargi kasacyjnej, to jest zarzuty naruszenia art. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a, w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ prawidłowo zastosował art. 113 § 1 K.p.a. Nieuprawnione są także zarzuty naruszenia art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przepisy te wskazują na konieczność zastosowania przez sąd środków kontroli przewidzianych ustawą w przypadku naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania w decyzji lub postanowieniu. Są to tak zwane przepisy wynikowe. Stawiając zarzut ich naruszenia należy wskazać, jakie przepisy postępowania lub prawa materialnego zostały naruszone przez organ administracji publicznej, którego działanie zaskarżono, a które to naruszenie skutkować powinno uchyleniem decyzji. Skarżąca powołała przepisy postępowania administracyjnego, które miały zostać naruszone, a w wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia WSA w Lublinie takiego naruszenia nie stwierdził. stosując jako podstawę prawną wydanego orzeczenia art. 151 p.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrola legalności zaskarżonego postanowienia w tym zakresie była prawidłowa. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i sporządzenie ogólnikowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie oddalenia zarzutów, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów strony. Zgodnie z dyspozycją art. 141 § 4 p. p. s. a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego dlaczego Sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem. Zarzut naruszenia tego przepisu jest skuteczny wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z samego faktu braku wyraźnego ("wprost") odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów i argumentów lub też pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakwestionowane orzeczenie jest sporządzone w sposób, który umożliwia jego kontrolę. Nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia wyroku tylko dlatego, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną legalności dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Podobnie, za zasadnością skargi kasacyjnej nie przemawiają cytaty z orzeczeń w oderwaniu od realiów konkretnych sporów. Reasumując, w skardze kasacyjnej nie zostały wykazane przejawy naruszenia prawa proceduralnego, uzasadniające uchylenie wyroku Sądu I instancji. Nie został również wykazany błąd rozumienia art. 113 § 1 K.p.a., w zakresie wykładni pojęcia oczywistej omyłki (zarzut z pkt 5 skargi kasacyjnej). W tym zakresie Strona poprzestała na powtórnym zaprezentowaniu swojego stanowiska – prawidłowo ocenionego przez Sąd I instancji. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.