II FSK 1710/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Barbara Rennert, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C.J.A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 630/15 w spawie ze skargi C.J.A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2008 r. oraz miesiące od sierpnia do listopada 2009 r. oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 630/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C.J.A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 17 grudnia 2014 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Decyzją z 24 marca 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. orzekł o odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległości podatkowe C. sp. z o.o. w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2008 r. w kwocie 2.881.00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w kwocie 449.00 zł, sierpień 2009 r. w kwocie 48.842,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w kwocie 4.162,00 zł. wrzesień 2009 r. w kwocie 64.382.00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w kwocie 4.9784,00 zł. październik 2009 r. w kwocie 72.898,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w kwocie 5.013,00 zł, luty 2009 r. w kwocie 61.080,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w kwocie 3. 682,00 zł. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z 17 grudnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wskazując, że doręczenie postanowienia o wszyciu postępowania było skuteczne, gdyż adres, na który została dokonana wysyłka, wskazany został przez władze francuskie jako aktualny adres zamieszkania skarżącego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie : – art. 148 § 1 w zw. z art. 149 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: o.p.) poprzez doręczanie przez organ pierwszej instancji wszelkich pism w postępowaniu podatkowym (oprócz zaskarżonej decyzji) przed tymże organem na błędy adres, niebędący adresem skarżącego, co uniemożliwiało skarżącemu czynny udział w postępowaniu bez jego winy, a więc stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania; art. 122 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 o.p. poprzez brak zbadania okoliczności dotyczących zmiany adresu skarżącego przez organ, mimo że skarżący dostarczył informacji o dowodzie dotyczącym zmiany jego adresu, art. 121 § 1 i § 2 w zw. z art. 123 § 1 o.p. poprzez niepoinformowanie skarżącego przez organ pierwszej instancji o przedmiocie postępowania, ani o istotnych okolicznościach faktycznych, ani o prawach i obowiązkach skarżącego, w tym prawie do skorzystania z pełnomocnika w języku dla niego zrozumiałym, co również prowadziłoby do uniemożliwienia czynnego udziału skarżącego w postępowaniu bez jego winy, a więc stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania; art. 122 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art., 116 § 1 pkt 1) lit. b) o.p. poprzez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych skarżącego. W odpowiedzi na skargę dyrektor izby skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał, że postanowienie z dnia 14 stycznia 2014 r. o wszczęciu postępowania wobec Skarżącego oraz dalsze pisma w postępowaniu przed organem pierwszej instancji zostało wysłane na adres uzyskany przez organy podatkowe od francuskich władz podatkowych. Brak zatem uzasadnionych podstaw do twierdzenia Skarżącego, że organ I instancji bezkrytycznie i bez żadnego sprawdzenia kierował korespondencję na nieaktualny adres. Jak wskazano adres ten został ustalony w ramach przysługujących organom podatkowym środków prawnych od administracji podatkowej innego państwa. Z tego względu należy podzielić stanowisko organów podatkowych, że na tym etapie postępowania brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości adresu Skarżącego. Natomiast decyzja z dnia 24 marca 2014 r. o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego za długi spółki C. sp. z o.o. pomimo, iż została dwukrotnie wysłana na ten sam adres, powróciła z adnotacją, iż adresat jest nieznany. Wtedy organ podatkowy pierwszej instancji, korzystając z pomocy prawnej francuskiej administracji podatkowej, doręczył wskazaną decyzję. Z informacji pochodzącej od tej administracji wynika jednak, że doręczenie nastąpiło skutecznie, ale na inny adres niż dotychczas. Sąd zaznaczył, że skarżący skutecznie odebrał decyzję, ustanowił pełnomocnika, który w imieniu Skarżącego złożył odwołanie, aktywnie uczestniczył w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy, składał również wnioski dowodowe. Nie można zatem uznać, że organy podatkowe uniemożliwiły skarżącemu czynny udział w postępowaniu bez jego winy. Brak jest wobec tego podstaw do uznania, że wskazane uchybienie dawałoby podstawę do wznowienia postępowania. Za niezasadny sąd uznał zarzut naruszenia art. 121 § 1 i § 2 w zw. z art. 123 § 1 o.p. poprzez niepoinformowanie skarżącego przez organ pierwszej instancji o przedmiocie postępowania, ani o istotnych okolicznościach faktycznych, ani o prawach i obowiązkach Skarżącego, w tym prawie do skorzystania z pełnomocnika w języku dla niego zrozumiałym. Sąd zaaprobował ustalenia organów podatkowych, zgodnie z którymi już w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki istniały przesłanki do ogłoszenia jej upadłości. Skarżący nie złożył jednak takiego wniosku, nie było więc podstaw do przyjęcia, iż zachodziły okoliczności zwalniające Skarżącego z odpowiedzialności, o której mowa w art.116 § 1 o.p. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 123 § 1, art. 148 § 1, art. 149, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 233 § 2, art. 240 § 1 pkt 4) o.p. przez oddalenie skargi, pomimo zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania podatkowego powstałych w wyniku niezbadania okoliczności dotyczących aktualnego adresu zamieszkania skarżącego oraz doręczania przez organ pierwszej instancji postępowania podatkowego pism (oprócz samej decyzji organu pierwszej instancji) w tym postępowaniu na błędy adres, niebędący adresem skarżącego, co uniemożliwiało skarżącemu czynny udział w całym postępowaniu przed organem pierwszej instancji bez winy skarżącego, a więc stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania. 2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 123 § 1, art. 127, art. 148 § 1, art. 149, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 233 § 2, art. 116 § 1 pkt 1) lit. b) o.p. przez niezbadanie okoliczności dotyczących aktualnego adresu zamieszkania skarżącego oraz doręczanie przez organ pierwszej instancji postępowania podatkowego pism (oprócz samej decyzji organu pierwszej instancji) w postępowaniu podatkowym przed tymże organem na błędy adres, niebędący adresem skarżącego, co uniemożliwiało skarżącemu przedstawienie wniosków dowodowych w zakresie przesłanek wyłączających odpowiedzialność skarżącego jako prezesa zarządu spółki przed organem pierwszej instancji, co w konsekwencji uniemożliwiło ocenę przydatności przedstawionych przez skarżącego dowodów w tym zakresie przez organ pierwszej instancji w kontekście przesłanek wyłączających odpowiedzialność skarżącego, co w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do rozpoznania istoty sprawy przez organy dwóch instancji, 3) art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i § 2 w zw. z art. 123 § 1 o.p. przez oddalenie przez sąd administracyjny pierwszej instancji skargi, pomimo że podatkowy organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącego w języku dla niego zrozumiałym o przedmiocie postępowania, ani o istotnych okolicznościach faktycznych, ani o prawach i obowiązkach skarżącego, w tym prawie do skorzystania z pełnomocnika, co uniemożliwiło mu czynny udział w postępowaniu bez jego winy, a więc stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi administracyjnemu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Istota zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania dokonanej przez WSA w Warszawie kontroli legalności w zakresie skuteczności doręczeń dokonywanych w postępowaniu prowadzonym przez organ podatkowy pierwszej instancji. Zdaniem skarżącego, pisma te — w tym postanowienie o wszczęciu postępowania — kierowane były na nieaktualny adres skarżacego, co uniemożliwiło mu wzięcie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Z zarzutami powyższymi nie sposób się zgodzić. Jak trafnie wskazał sąd administracyjny pierwszej instancji, naczelnik urządku skarbowego zastosował odpowiednie przepisy Dyrektywy Rady nr 2011/16/UE z 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylającej dyrektywę 77/799/EWG oraz art. 26 Umowy między rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a rządem Republiki Francuskiej w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku, i zwrócił się od francuskiej administracji podatkowej o ustalenie aktualnego adresu skarżącego. Uzyskane w powyższym trybie informacje zasadnie wykorzystano przy dokonywaniu doręczeń pism kierowanych do skarżącego. Organ podatkowy nie miał bowiem podstaw do uznania danych przekazancych przez francuską administrację podatkową za niewiarygone, stąd też nie można podzielić stanowiska kasatora, że dokonane doręczenia były nieskuteczne. Warto przy tym zwrócić uwagę, że kwestia skuteczności doręczeń i legalności prowadzonego w odniesieniu do skarżącego postępowania była już przedmiotem rozpoznania Naczlnego Sądu Administracyjnego w tożsamej sprawie dotyczącej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki w podatku VAT. W wyroku z 18 kwietnia 2018 r., I FSK 1064/16, NSA stwierdził, że: “o wznowieniu postępowania można mówić, gdy strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych albo nie mogła w nich brać udziału z powodów przez nią niezawinionych. Brak uczestnictwa strony w niektórych czynnościach – choćby przez stronę niezawiniony – nie stanowi przesłanki wznowienia postępowania w sytuacji, gdy czynności te nie miały istotnego wpływu na wynik postępowania lub czynności te mogły być przeprowadzone lub powtórzone wówczas, gdy strona mogła zapoznać się z aktami postępowania i zawnioskować o ich przeprowadzenie lub powtórzenie. W tym kontekście nawet nieprawidłowe doręczenie Skarżącemu pism wzywających go do stawiennictwa w siedzibie organu oraz przedstawienia określonych dokumentów nie mogą być uznane za czynności, które nie mogły zostać przeprowadzone przez organ w sytuacji, gdyby Skarżący brał udział w postępowaniu na dalszych jego etapach. Strona nie była wszakże pozbawiona uczestniczenia w tych czynnościach, bowiem one się nie odbyły. Zarzut mógłby się okazać zasadny, gdyby Skarżący był pozbawiony uczestniczenia np. w przeprowadzonych przez organ kontroli, oględzinach, czy przesłuchaniach świadków. Zauważyć należy, że nawet fakt wadliwego doręczenia sam w sobie nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania ani też nie powoduje zawsze konieczności uchylenia decyzji, jeżeli nie ma to istotnego wpływu na wynik sprawy. Strona musi zatem wykazać, że uchybienie w doręczeniu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc uprawdopodobnić, że rozstrzygnięcie z tego powodu byłoby inne, czego jednak skarżący nie uczynił. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł zatem podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W szczególności należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej organ nie uchybił żadnym przepisom krajowym bądź unijnym poprzez wysyłanie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, postanowienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym za pośrednictwem Poczty Polskiej - na adres wskazany przez administracje francuską". Naczelny Sąd Administracyjny oceny powyższe w pełni podziela, stwierdzając, że znajdują one odniesienie również do realiów rozpoznawanej sprawy. Stąd też zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) ora lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 123 § 1, art. 127, art. 148 § 1, art. 149, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 233 § 2, art. 240 § 1 pkt 4) o.p. oraz art. 116 § 1 pkt 1) lit. b) o.p. uznać należało za chybione. W powołanym powyżej wyroku NSA wskazano ponadto, że w sprawach z zakresu prawa daniowego brak jest podstaw do stosowania przepisów rozporządzenia nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 zdanie 2 rozporządzenia 1393/2007, rozporządzenie to "nie obejmuje w szczególności spraw skarbowych, celnych czy administracyjnych ani odpowiedzialności państwa za działania i zaniechania podczas sprawowania władzy publicznej". Jak słusznie wskazał sąd administracyjny pierwszej instancji w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku, żaden przepis prawa nie nakładał na organy podatkowe prowadzące postępowanie obowiązku poinformowania skarżącego o istotnych okolicznościach postępowania i przysługujących stronie uprawnieniach procesowych w języku dla niego zrozumiałym. Z kolei z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483) wynika, że w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski; art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (t.j. Dz.U z 2011 r. Nr 43, poz 224) stanowi z kolei, że językiem urzędowym organów administracyjnych jest język polski. Trafnie skonstatował sąd, że skarżący "będąc w kontrolowanym okresie jedynym członkiem zarządu polskiej spółki kapitałowej, podpisywał zarówno dokumenty w języku polskim jak i tłumaczenia na język dla Skarżącego zrozumiały. W związku z tym Sąd nie podziela poglądu Skarżącego, że powyższa okoliczność prowadziła do uniemożliwienia czynnego udziału Skarżącego w postępowaniu bez jego winy, a więc stanowiła przesłankę do wznowienia postępowania". W konsekwencji również zarzuty naruszenia art. 121 § 1 i § 2 w zw. z art. 123 § 1 o.p. uznać należało za chybione. W związku z powyższym, działając na podstawie przepisów art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.