II FSK 1588/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 1099/15 w sprawie ze skargi J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 4 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 1099/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 27 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. : - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 poz. 267, dalej: k.p.a.) sprowadzające się do wadliwej kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie poczynionych przez organ ustaleń faktycznych sprawy, - art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez ich niezastosowanie w sprawie, w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do zwolnieni spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, bowiem obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej w ogóle nie powstał (skarżącemu nie doręczono wymaganego upomnienia), - art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2001 r., poz. 137, nr 1541 ze zm., dalej: rozporządzenie MF) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1204) poprzez błędne uznanie, że postępowanie egzekucyjne w sprawie egzekucji należności abonamentowej RTV może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, - art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiotelefonicznych i telewizyjnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie rozpoznanie skargi, a także zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną dyrektor izby skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na jego rzecz od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Przedmiotem sprawy jest wyłącznie odmowa zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". To zobowiązany musi przy tym wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Ponadto powinien także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. W tym kontekście, jako w pełni uzasadnione, należy uznać stanowisko sądu pierwszej instancji, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a., przyjmując, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji przedmiotowego składnika majątkowego zobowiązanego. Brak więc podstaw, aby uznać, że zobowiązany wykazał ważny interes w zwolnieniu wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych spod egzekucji w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. Należy dodatkowo podkreślić, że orzekanie w tych sprawach opiera się na uznaniu administracyjnym (zob. M. Masternak, Zasady postępowania egzekucyjnego, (w:) T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne, s. 62). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela pogląd zaprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd bada jedynie, czy w sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego (zob. M. Zimmermann, Pojęcie administracji publicznej a swobodne uznanie, Poznań 1959), ale nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu (por.m.in. wyrok WSA w W-wie z 19 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 187/07). Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nie podjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a to w konsekwencji braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, z jednoczesnym pominięciem okoliczności istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia, w konsekwencji niewyjaśnienie, czy i kiedy nastąpiła rejestracja odbiornika, przez kogo i na jaki dokładnie adres, nadto nie wyjaśnienie czy skarżącemu rzeczywiście nadano nowy numer identyfikacyjny i skutecznie powiadomiono go o tym fakcie oraz kiedy to nastąpiło, jak również nie wyjaśnienie, z jakiego powodu nie doręczono dłużnikowi pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do dobrowolnego uiszczenia zaległości. Po pierwsze przepisów procedury administracyjnej skarżący nie powiązał z art. 18 u.p.e.a., który to przepis stanowi podstawę prawną do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a po wtóre kwestie te, jak prawidłowo zauważył sąd pierwszej instancji, nie są przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, ale badane są w ramach innych środków prawnych służących zobowiązanemu w trakcie postępowania egzekucyjnego w administracji, w szczególności służy temu instytucja zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.) - w ramach której można podnosić zarówno kwestię braku doręczenia upomnienia, jak i problem nieistnienia obowiązku oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (zob. art. 59 § 1 u.p.e.a.), z którego zobowiązany skorzystał i toczyło się w tej sprawie odrębne postępowanie. Nie jest zasadny także zarzut naruszenia § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiotelefonicznych i telewizyjnych. Zgodnie z tym przepisem, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Z powyższej regulacji wynika, że dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia. Prawodawca nakazał bowiem operatorowi przesłanie, a nie doręczenie, stronie powiadomienia. Podsumowując, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne dla celów pobierania abonamentu podlegają (z pewnymi wyjątkami) zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej. Szczegóły procesu rejestracji odbiorników normuje obecnie rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676). Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa tj. z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej; powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych. Z ustawy abonamentowej wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stwierdzenie zatem, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 10 października 2015 r., I SA/Gl 518/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych też powodów nie jest zasadny zarzut naruszenia § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych. Na marginesie należy podnieść, że czynione zarzuty w identycznym stanie faktycznym były już przedmiotem rozważań w prawomocnych rozstrzygnięciach Naczelnego Sądu Administracyjnego, które sąd rozpoznający sprawę niniejszą zobowiązany był uwzględnić z urzędu (zob. wyroki NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 913/15 i II GSK 154/15 w zw. z art. 170 p.p.s.a.). Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 lit c) i ust. 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 pażdziernika 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).