II FSK 1550/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 25 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych O. L. i A. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 628/12 (sprawa prowadzona aktualnie pod sygn. akt I SA/Ke 561/14) w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 628/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kiecach odrzucił skargę J. L. na decyzję organu podatkowego. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 sierpnia 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 25.197 zł wraz z pouczeniem, że wskazaną kwotę należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone stronie w dniu 8 maja 2013 r. W terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu skarżący nie dokonał stosownej opłaty. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji odrzucił wniesiony środek zaskarżenia na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Z akt sprawy wynika, że w dniu 25 czerwca 2013 r. żona skarżącego poinformowała o śmierci J. L. w dniu 15 maja 2013 r. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zawiesił postępowanie sądowe w oparciu o 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Po ustaleniu kręgu spadkobierców, Sąd pierwszej instancji podjął postępowanie z udziałem następców prawnych skarżącego – A. L. i O. L. (postanowienie z dnia 16 października 2014 r.), rozpoznał zgłoszone przez nie wnioski o przyznanie prawa pomocy i doręczył następcom prawnym postanowienie z dnia 27 maja 2013 r. o odrzuceniu skargi wraz z pouczeniem o możliwości zaskarżenia przedmiotowego orzeczenia skargą kasacyjną. W związku z powyższym O. L. i A. L. (reprezentowane przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu) złożyły dwie skargi kasacyjne, w których wniosły o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik zawarł dodatkowo wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (w treści skargi kasacyjnej złożonej w imieniu A. L. i w odrębnym piśmie w sprawie inicjowanej w imieniu O. L.). Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 220 § 3 w związku z § 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, w której strona obiektywnie nie mogła wykonać ciążącego na niej obowiązku wniesienia wpisu sądowego; b) art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w okolicznościach, w których istniała przesłanka zawieszenia posterowania z urzędu przez sąd wobec śmierci strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne zawierają usprawiedliwione podstawy. Pokreślenia wymaga, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym unormowaniem skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Rację mają skarżące podnosząc, że przewidziane w tym przepisie konsekwencje w postaci odrzucenia środka zaskarżenia nie powinny były nastąpić w sytuacji, gdy skarżący wezwany do opłacenia wpisu od skargi nie mógł wywiązać się z nałożonego na niego obowiązku. Jak jednoznacznie wynika z akt sprawy, J. L. zmarł w dniu 15 maja 2013 r., tj. w ostatnim dniu siedmiodniowego terminu zakreślonego do uiszczenia opłaty sądowej. Nie sposób również nie zauważyć, że zaskarżone postanowienie z dnia 27 maja 2013 r. należało uznać za wydane w okresie zawieszenia postępowania sądowego. Stosownie bowiem do art. 124 § 2 p.p.s.a. postanowienie z dnia z dnia 19 sierpnia 2013 r. o zawieszeniu postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (z powodu śmierci strony) rodziło skutki od dnia zaistnienia zdarzenia powodującego zawieszenie, a więc od dnia śmierci J. L. – 15 maja 2013 r. Tym samym wydane po tym dniu postanowienie o odrzuceniu skargi trzeba ocenić jako niedopuszczalne w świetle art. 127 § 3 p.p.s.a., który zezwala na podjęcie w czasie zawieszenia jedynie czynności mających na celu podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania aktu lub czynności. Na ten aspekt postępowania zwracał już zresztą uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w uzasadnieniu wspomnianego postanowienia z dnia 19 sierpnia 2013 r., jednoznacznie wskazując, że postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi należy uznać za niebyłe (zob. k. 90 akt sądowych). Z uwagi jednak na fakt, że Sąd pierwszej instancji po podjęciu zawieszonego postępowania zdecydował się na doręczenie następcom prawnym postanowienia o odrzuceniu skargi, informując strony o możliwości jego zaskarżenia, z czego skarżące skorzystały, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił o usunięciu z obrotu prawnego postanowienia z dnia 27 maja 2013 r., zakwestionowanego w skargach kasacyjnych następców prawnych zmarłego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do zawartych w skargach kasacyjnych wniosków o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii postanowień należy niewątpliwie zaliczyć postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.). W zakresie wniosków pełnomocnika, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, wyjaśnienia wymaga, że stosownie do art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i przez wydanie odrębnego postanowienia przez referendarza sądowego właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1412/04 – treść orzeczeń dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).