II FSK 1416/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska- Nowacka, Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia del. NSA Alicja Polańska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1289/24 w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zwrotu nadpłat podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych uchyla zaskarżone postanowienie w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 1289/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. M. o wznowienie postępowania dotyczącego przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zakończonego prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego w sprawie ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie zwrotu nadpłat podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazane postanowienie (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Odrzucając skargę sąd pierwszej instancji stwierdził, że wznowione może być tylko takie postępowanie, w którym wydano orzeczenie sądu i które zostało tym orzeczeniem zakończone. Tymczasem, zaskarżone postanowienie, do wzruszenia którego zmierza pełnomocnik skarżącego przez swoją skargę o wznowienie postępowania, zostało wydane nie przez sąd, lecz przez referendarza sądowego. Jest to urzędnik sądowy wykonujący wprawdzie określone ustawą czynności w ramach postępowania sądowego, który sam jednak nie jest sądem. Instytucja wznowienia postępowania sądowego nie może być zatem wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego. Skarżący zaskarżył skargą kasacyjną postanowienie sądu pierwszej instancji w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego - na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a." - tj. – art. 270, art. 275, art. 258 § 2 pkt 8, art. 167a § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że instytucja wznowienia postępowania nie może być stosowana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego, podczas gdy żądanie wznowienia postępowania wynika ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP przepisów stanowiących podstawę wydania takiego postanowienia, a art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje prawo do wzruszenia każdego orzeczenia wydanego na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne; – art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowania (tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu), którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy art. 190 ust. 4 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów prawa, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na ich niezastosowaniu w sprawie; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - tj. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276, art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. III SA/Wa 1914/20, a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że akceptacja stanowiska prezentowanego przez sąd prowadziłaby do braku możliwości wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie SK 90/22 poprzez pozbawienie pełnomocników wyznaczonych przez sąd do świadczenia pomocy prawnej możliwości otrzymania wynagrodzenia za wykonaną pracę w wysokości zgodnej ze standardem konstytucyjnym, tj. w wysokości równej wynagrodzeniu pełnomocników z wyboru, co było bezpośrednią przyczyną stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631 ze zm.) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. W ten sposób zakwestionowany zostałby cel art. 190 ust. 4 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, jakim jest przywrócenie stanu konstytucyjności konkretnego orzeczenia. Tym samym wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jako niewykonalny z powodu sposobu wykładni przepisów p.p.s.a., stałby się w istocie pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia dla pełnomocników, a tym samym zbędny. Prawidłowa wykładnia nie może tymczasem prowadzić do wniosków sprzecznych z Konstytucją RP czy wręcz absurdalnych, a takim byłoby przyjęcie tezy o zbędności wyroku sądu konstytucyjnego. Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik wniósł o: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy kasacyjne. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., co oznacza związanie granicami skargi kasacyjnej. Spór w sprawie dotyczy oceny, czy za dopuszczalne należy uznać wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie postanowienia o przyznaniu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu przez profesjonalnego pełnomocnika, w sprawie przez adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w analogicznych sprawach skarżącego adwokata wydane zostały postanowienia uwzględniające jego skargi kasacyjne, tj. w sprawach o sygn. akt: III OSK 2535/24; III OSK 2488/24; III OSK 2435/24; III OSK 2457/24; III OSK 2612/24. Skład orzekający w tej sprawie podziela zasadnicze tezy rozstrzygnięć zaprezentowanych w powyższych postanowieniach, przyjmując je jako własne i wskazując, co następuje: Co do zasady jednolicie uznaje się w orzecznictwie i doktrynie, że instytucja wznowienia postępowania uregulowana w p.p.s.a. nie ma zastosowania do postanowień o charakterze procesowym (incydentalnym), które nie kończą postępowania (tak J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270). Pewne odstępstwo od ww. stanowiska zawiera postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. akt I GZ 2/06. W jego uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na gruncie wykładni Trybunału Konstytucyjnego (wyrażonego w postanowieniu z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt S 1/04 oraz w wyroku z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04), co do znaczenia i zakresu stosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, przy jednoczesnym uwzględnieniu art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, można przyjąć, że brak w przepisach art. 270 - 285 p.p.s.a. bezpośredniej podstawy do wzruszenia - po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie - prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, które zostało wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, nie może wyłączać dopuszczalności wznowienia takiego postanowienia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego sprawę, należy przychylić się do prokonstytucyjnej wykładni przepisów art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wykładni art. 190 ust. 4 Konstytucji RP dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04, w którym wprost wskazał, że przepisy poszczególnych ustaw proceduralnych nie mogą ograniczać konstytucyjnego prawa jednostki do wzruszenia orzeczeń wydanych na podstawie derogowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów. Mając to na uwadze, brzmienie powołanego przepisu Konstytucji RP nie pozostawia wątpliwości, że celem ustawowej procedury, realizującej normę wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, powinno być realne zagwarantowanie skutku w postaci uprawnienia do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Norma ta bowiem statuuje prawo adresata orzeczenia w postaci uprawnienia do uruchomienia działań ukierunkowanych na możliwość ponownego rozpoznania uprzednio zakończonej w danym postępowaniu sprawy, objętej takim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne. Swoboda ustawodawcy zwykłego w zakresie ukształtowania przepisów danego postępowania (czyli tego, w którym między innymi zapadło prawomocne orzeczenie sądowe), w zakresie wdrażającym przewidziany w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP standard, jest w tym przypadku zawężona wyłącznie do "zasad" i "trybu", a nie do reglamentowania stosowania tego standardu konstytucyjnego. Inaczej rzecz ujmując, to nie przepisy danej ustawy procesowej, lecz art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wyznacza obszar (sferę) dopuszczalnej "wzruszalności" sądowych lub administracyjnych aktów/czynności stosowania prawa względem ich adresatów. Podobnie w tej materii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 28 czerwca 2010 r. sygn. akt II GPS 1/10, stwierdzając, że: "(...) wzruszalność aktów stosowania prawa została przesądzona już na gruncie samej Konstytucji RP. Ustawa zwykła ma zatem określać jedynie zasady i tryb wznawiania postępowania. To bowiem Konstytucja RP przesądza o samym fakcie sanacji indywidualnych stosunków prawnych, wyznaczając cel w trybie procedur ukształtowanych w ustawach.". Dalej w uchwale tej NSA wskazał, że: "przepis art. 272 § 1 P.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowanie sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny w danej sprawie.". Normodawca w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP expressis verbis przewidział instytucję wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądowym. Nie powinno więc ulegać wątpliwości, że użyty w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP zwrot "prawomocne orzeczenie sądowe" obejmuje, zarówno wyrok jak i postanowienie sądu, mające wspólną dla nich cechę prawomocności, a także orzeczenia z nimi w skutkach zrównane, jak np. niezaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego wojewódzkiego sądu administracyjnego o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (art. 259 § 3 w związku z § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). W art. 270 p.p.s.a. przewidziano, że można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem, a także można żądać wznowienia postępowania, zgodnie z art. 272 § 1, w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Powołane przepisy art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a., odczytywane w kontekście art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, uzasadniają przyjęcie, że instytucja wznowienia postępowania z powodu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego może znaleźć zastosowanie w odniesieniu do prawomocnego orzeczenia sądowego, wydanego na podstawie aktu uznanego za niekonstytucyjny, w ramach postępowania umożliwiającego zmianę lub uchylenie takiego orzeczenia i jednocześnie kończącego postępowanie w przedmiocie objętym tym właśnie orzeczeniem sądowym, niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministarcyjnej sensu stricto. Z perspektywy konstytucyjnej chodzi bowiem o możliwość wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie, jak się okazało, niekonstytucyjnego przepisu, w ramach "danego postępowania", czyli tego postępowania, w którym orzeczenie to zapadło, kończąc w ten sposób to właściwe dla jego podjęcia postępowanie. Akceptacja stanowiska o niedopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem niekończącym postępowania w danej sprawie, wydanego na stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjnej podstawie prawnej, prowadziłaby do braku możliwości wykonania wyroku tegoż Trybunału, a ponadto zostałby zakwestionowany cel art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jakim jest przywrócenie stanu konstytucyjności konkretnego orzeczenia. Ustawodawca bowiem, odmiennie niż przyjął to sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, nie wykluczył stosowania instytucji wznowienia postępowania do spraw o charakterze incydentalnym lub kończących postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej w sposób merytoryczny, prawomocnych orzeczeń sądowych. W świetle prawidłowo rozumianego brzmienia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz przepisów art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a., jako pozbawione dostatecznych podstaw, należy zatem postrzegać uzależnianie dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym od charakteru lub formy prawomocnego orzeczenia sądowego, które ma zostać wzruszone, wykluczając z nich postanowienia niekończące co do istoty postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, w rozumieniu art. 1 p.p.s.a. Tak daleko idącego ograniczenia na gruncie prawa pozytywnego prawodawca nie przewidział. Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, jakkolwiek pozostaje w bezpośrednim związku z główną sprawą sądowoadministracyjną strony skarżącej, i niekiedy, tak jak w analizowanej sytuacji, materializuje się w postaci rozstrzygnięcia, tj. postanowienia wyodrębnionego jako orzeczenie sądowe, które nie zapada w głównej sprawie, a więc co do istoty, to - w ujęciu procesowym - ma odrębny tryb i przedmiot oraz, odmiennego w stosunku do strony skarżącej, adresata. W takim ujęciu jest to odrębna sprawa, w której wydane orzeczenie kształtuje sytuację prawną innego podmiotu niż strona postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej inicjowane jest na podstawie wniosku osoby ustanowionej pełnomocnikiem z urzędu, składanym w imieniu własnym, który powinien zawierać stosowne oświadczenie tej osoby, np. adwokata (art. 254 § 1 p.p.s.a. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej przez adwokata z urzędu - Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.). Wniosek ten, zważywszy na odmienny niż strona skarżąca, podmiot w sprawie sądowoadministracyjnej wszczyna postępowanie sądowe właściwe dla przedmiotu tego wniosku (por. art. 63 w związku z art. 64 w związku z art. 254 § 1 p.p.s.a.). Pozwala ono na jego merytoryczne rozpoznanie i wydanie postanowienia rozstrzygającego co do kosztów postępowania. W sprawie o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wywołanej tego rodzaju wnioskiem, orzeka co do zasady referendarz sądowy, którego postanowienia - jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony - mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu (art. 258 § 2 pkt 8 w związku z art. 259 § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie, ustawodawca expressis verbis przyznał osobie ustanowionej pełnomocnikiem z urzędu (m.in. adwokatowi) prawo do zaskarżenia orzeczenia, w tym postanowienia rozstrzygającego co do wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy (art. 259 § 1 i art. 258 § 4 p.p.s.a.). Wydawane w tej sprawie orzeczenie sądowe (postanowienie) przyznające wynagrodzenie w określonej kwocie pełnomocnikowi z urzędu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy albo odmawiające przyznania takiego wynagrodzenia, odnosi się co do istoty (ma charakter merytoryczny), która stanowi obowiązek zwrotu kosztów zastępstwa procesowego adwokatowi ustanowionemu z urzędu. Kształtują one bowiem bezpośrednio sytuację prawną ustanowionego pełnomocnika i są uzależnione wyłącznie od jego działań procesowych w zakresie ubiegania się o tego rodzaju koszty, a nie od działań procesowych strony postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, którą on reprezentuje na zasadach prawa pomocy. Znaczenia tak rozumianej istoty postanowienia w sprawie o wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu wzmacnia okoliczność, że orzeczenie sądowe w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pozostaje w bezpośrednim związku ze sprawą zainicjowaną środkiem prawnym wniesionym przez stronę skarżącą, w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. oraz jej ewentualnym kontynuowaniem w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Należy mieć na uwadze, że postanowienie wydane w przedmiocie kosztów udzielonej, lecz nieopłaconej pomocy prawnej, określa stosunek materialnoprawny w relacji: pełnomocnik z urzędu - Skarb Państwa. Strona podmiotowa takiego orzeczenia sądowego jest zatem inna niż w przypadku orzeczeń sądowych wydanych na skutek środków prawnych wniesionych przez strony postępowania, w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. Wobec powyższego należało stwierdzić, że wadliwa jest ocena prawna sądu pierwszej instancji o niedopuszczalności złożonej przez adwokata skargi o wznowienie postępowania w odniesieniu do jego własnego zakresu sprawy dotyczącej przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną przez niego udzieloną w charakterze pełnomocnika z urzędu w sprawie strony skarżącej. Skarga o wznowienie postępowania wniesiona przez pełnomocnika, w odniesieniu do należnego mu wynagrodzenia przyznanego w postanowieniu o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, podlega zatem rozpoznaniu w trybie właściwym dla wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a. i, jako taka, nie jest niedopuszczalna z uwagi na przedmiot zaskarżenia. Postępowanie w sprawie przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi świadczącemu pomoc prawną z urzędu może zostać objęte trybem opisanym w Dziale VII p.p.s.a., pod warunkiem zaistnienia ustawowej podstawy wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że sprawy dotyczące prawa pomocy wolne są od opłat sądowych, zarówno w zakresie ubiegania się o przyznania tego prawa (art. 243 § 1 zdanie drugie p.p.s.a.), jak i zaskarżania rozstrzygnięć wydawanych w tej materii (art. 261 p.p.s.a.). Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (składany w imieniu własnym przez osobę, która świadczyła z urzędu tego rodzaju pomoc) należy traktować w sposób tożsamy, tzn. przyjmując, że jest on wolny od opłat sądowych, w tym wpisu. Ustawodawca, na gruncie art. 261 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wprost przewidział, że w sprawie prawa pomocy mieści się wydawanie postanowień o przyznaniu wynagrodzenia zawodowemu pełnomocnikowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy (oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków). Jest to czynność z zakresu przyznania prawa pomocy. Przez wydanie takiego postanowienia następuje więc załatwienie wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, o którym mowa w art. 254 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że sprawa z wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy nie podlega opłacie sądowej, także w odniesieniu do zwykłych środków zaskarżenia (sprzeciwu lub zażalenia) od postanowień wydanych w tej kategorii spraw, to również w ramach postępowania nadzwyczajnego z wniosku o wznowienie postępowania w sprawie tego rodzaju oraz skargi kasacyjnej na postanowienie odrzucające skargę o wznowienie postępowania w podanym wyżej zakresie, nie pobiera się wpisu. W rezultacie, należy przyjąć, że na gruncie dyrektyw wykładni systemowej przepisów art. 243 § 1 zdanie drugie, art. 254 § 1, art. 258 § 2 pkt 8 i art. 261 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a. skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem dotyczącym zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (w tym przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy) wolna jest od wpisu sądowego. Z tych samych względów wolna od wpisu jest także skarga kasacyjna od postanowienia odrzucającego taką skargę jako niedopuszczalną. W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji. Odnosząc się końcowo do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy wskazać, że - na podstawie art. 209 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. -Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach niewymienionych w tym przepisie. /-/ A. Polańska /-/ A. Wrzesińska-Nowacka /-/ B. Cieloch