II FSK 1102/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA del. Marek Kraus (sprawozdawca), Protokolant Bartłomiej Ryś, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 925/16 w sprawie ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 925/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi B. N. ( dalej jako: ,,Skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy ( dalej jako ,,SKO’’ ) z dnia 25 kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2012 r. odrzucił skargę. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że doręczenie decyzji organu odwoławczego w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm. dalej : ,,O.p.") było nieskuteczne i decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego. Sąd pierwszej instancji biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja nie weszła do obiegu prawnego, uznał że nie wywołuje skutków prawnych, a w związku z tym skarga jest niedopuszczalna i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę. 2. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższe postanowienie w całości zarzucając; a) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. błędną wykładnię art. 149 O.p. przez Sąd pierwszej instancji we wskazanym postanowieniu, poprzez uznanie, że brak adnotacji ZPO o pozostawieniu zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie stanowi o braku doręczenia, w sytuacji, gdy sama strona podnosi skuteczność doręczenia, a także co do błędnej wykładni art. 233 § 1 O.p. w zw. z art. 127 i art. 128 O.p., poprzez uznanie, że podatkowa decyzja odwoławcza nie istnieje w obrocie prawnym zewnętrznie bez jej doręczenia, - podczas gdy w niniejszej sprawie strona twierdzi, że doręczenie było skuteczne i nie domagała się wzruszenia domniemania doręczenia z art. 149 O.p., które wobec tego wiązało Sąd, a zarazem gdy należało uznać, że podatkowa decyzja odwoławcza istnieje w obrocie już z momentem jej wydania, b) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. co do błędnego zastosowania art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. co miało wpływ na wynik postępowania skoro doprowadziło do odrzucenia skargi, poprzez uznanie, że brak adnotacji o zawiadomieniu o doręczeniu w myśl art. 149 O.p. na ZPO stanowi ,, inną przyczynę’’ odrzucenia skargi, bowiem ma stanowić o braku wejścia skutecznego do obrotu, podczas gdy: - żaden przepis p.p.s.a. nie uzależnia możliwości wniesienia skargi przez samą stronę od poprawnego wypełnienia zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej, a więc taka wadliwość nie stanowi innej przyczyny w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., w sytuacji gdy sama strona domaga się rozpoznania skargi co do istoty, a więc realizuje swoje konstytucyjne prawo do uzyskiwania rozstrzygnięcia sądowego ( art. 45 ust. 1 Konstytucji RP ). Pełnomocnik Skarżącego wniósł o; 1) uchylnie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, 2) rozpoznanie skargi na rozprawie, 3) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w wysokości wskazanej w skardze kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. 3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 149 O.p. Przy czym pełnomocnik Skarżącego błędnie zakwalifikował powyższy przepis do podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., podczas gdy art. 149 O.p. nie jest przepisem prawa materialnego, a przepisem postępowania. Wskazuje na to już samo umiejscowienie tego przepisu w Dziale IV cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, zatytułowanym "Postępowanie podatkowe". Mimo nieprawidłowości postawionego zarzutu, treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jej rozpoznanie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja nie weszła do obiegu prawnego ze względu na nieskuteczne doręczenie i w rezultacie powyższego skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zdaniem Skarżącego skoro sam nie kwestionuje jej doręczenia i nie domagał się wzruszenia domniemania doręczenia z art. 149 O.p. podatkowa decyzja odwoławcza istnieje w obrocie prawnym już z momentem jej wydania, a zatem postanowienie o odrzuceniu skargi jest wadliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja nie weszła do obiegu prawnego ze względu na nieskuteczne jej doręczenie, co w konsekwencji uzasadniało odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. W myśl art. 149 O.p., w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Cytowany przepis przewiduje zastępczy sposób doręczania pism. Zastosowanie omawianego trybu doręczenia jest możliwe wówczas, gdy adresat chwilowo nie przebywa w miejscu zamieszkania, natomiast pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca, podjął się oddania pisma adresatowi. Warunkiem uznania za skuteczne doręczenia w tym trybie jest również pokwitowanie odbioru pisma przez domownika, sąsiada lub dozorcę, w przypadku odbioru przez sąsiada lub dozorcę – umieszczenie stosownego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata albo w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Ponadto adres, pod który doręczono pismo musi figurować w aktach sprawy, jako aktualny. Jeżeli w rzeczywistości nie zostanie spełniony choćby jeden ze wskazanych wyżej warunków, wówczas możliwe jest wzruszenie skuteczności dokonanego doręczenia. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że przesyłkę pocztową zawierającą decyzję organu podatkowego pod nieobecność Skarżącego odebrał w dniu 11 maja 2016 r. dozorca ( który podjął się oddania pisma adresatowi ), pod adresem wskazanym w aktach sprawy jako jego aktualny adres zamieszkania. Ponadto co nie jest również kwestionowane, zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji nie zawiera adnotacji, gdzie umieszczono zawiadomienie o doręczeniu zastępczym pisma dokonanym do rąk dozorcy domu. Skoro nie został spełniony warunek doręczenia z art. 149 O.p. dotyczący obowiązku umieszczenie przez doręczyciela stosownego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata albo w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata ( co potwierdza druk ZPO ) nie doszło do skutecznego doręczenia przesyłki zawierającej decyzję organu odwoławczego. Konieczne jest podkreślenie, że przepisy dotyczące doręczeń (nie tylko zresztą w Ordynacji podatkowej, ale również w innych ustawach regulujących materię procesową) mają charakter gwarancyjny. Służą one zarówno ogólnej pewności obrotu prawnego, jak i gwarancjom procesowym stron postępowania, w tym gwarancjom konstytucyjnym. Takimi pozostają m.in. zasada prawa do sądu wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, czy zasada dwuinstancyjności postępowania zawarta w art. 127 O.p. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to zaś, że organ podatkowy ma obowiązek przestrzegać przepisów o doręczeniu z urzędu, a Strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organu podatkowego lub podmiotu dokonującego doręczeń, np. operatora pocztowego. W przypadku błędnego doręczenia czynność ta jest bezskuteczna, tylko bowiem doręczenie dokonane zgodnie z przepisami prawa powoduje skuteczność czynności podejmowanych przez organ podatkowy. Natomiast czynność faktycznego przekazania pisma do rąk jego adresata, mająca nastąpić w wyniku podjętego przez wymienione w przepisie osoby zobowiązania do oddania pisma, wykracza już poza treść omawianego przepisu. Jako taka nie może zatem mieć znaczenia dla oceny skuteczności doręczenia pisma. Okoliczności z tego zakresu mogą co najwyżej być przedmiotem analizy w ramach merytorycznego rozpatrywania zasadności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2012 r. sygn. akt I FSK 1497/11 i I FSK 1499/11 publ. LEX nr 1243757 i 1243759 ). Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej decyzja wywołuje skutki prawne z chwilą jej doręczenia, a nie wydania, o czym stanowi treść przepisu art. 212 O.p., a więc nie możne być mowy w niniejszej sprawie o naruszeniu zasady trwałości decyzji ( art. 128 O.p. ) w sytuacji, gdy ta nie weszła do obrotu prawnego. W dacie doręczenia stronie decyzji wchodzi ona do obrotu prawnego jako akt administracyjny załatwiający konkretną sprawę indywidualnego podmiotu. Od daty doręczenia jakakolwiek zmiana decyzji pod względem treści lub formy może nastąpić tylko na zasadach i w trybie przewidzianym przepisami postępowania podatkowego. Doręczenie powoduje utrwalenie treści i formy załatwienia sprawy, organ podatkowy nie może wycofać się z zajętego w decyzji stanowiska co do załatwienia sprawy czynnościami pozaprocesowymi, lecz może to nastąpić tylko w ramach przepisów procesowych ( por. wyrok NSA z 19 października 2005 r., I FSK 132/05, LEX nr 173287). Powyższe dotyczy również decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 233 § 1 O.p. Dodatkowo należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej pomija, iż w przypadku uznania stanowiska Skarżącego i przyjęcia, że wadliwe doręczenie decyzji w trybie art. 149 O.p. było skuteczne, to datą tego doręczenia jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki byłby dzień 11 maja 2016 r. Natomiast skarga do sądu administracyjnego została złożona w dniu 15 czerwca 2016 r. A więc po upływie terminu do wniesienia skargi określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skoro decyzja organu odwoławczego nie została skutecznie doręczona, to wniesiona skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., jednocześnie zobowiązując organ do prawidłowego doręczenia decyzji, co otworzy Skarżącemu bieg terminu do wniesienia skargi. Ponadto odnosząc się do zarzutu autora skargi kasacyjnej, że zaskarżone rozstrzygnięcie dotyczy jedynie decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2012 r. natomiast Sąd nie wypowiedział się co do pozostałych decyzji za poszczególne lata 2011, 2013, 2014 i 2015, to należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 lipca 2016 r. ze sprawy o sygn. akt I SA/Wr 924/16 zostały wyłączone skargi Skarżącego na decyzje SKO w Legnicy z dnia 25 kwietnia 2016 r. o stosownych numerach - do odrębnego rozpoznania. W związku z powyższym Sąd orzekł zaskarżonym postanowieniem w niniejszej sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2012r. 3.3. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do żądania pełnomocnika dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu wskazać należy, że przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.