II FPP 1/26

Dnia 6 sierpnia 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi A. S. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1981/25 ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 8 lipca 2025 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2021 r. postanawia odrzucić skargę na przewlekłość postępowania.

Pismem z 25 czerwca 2026 r. A. S. (dalej jako "strona", "skarżąca") wniosła pismo zatytułowane "Skarga do NSA na bezczynność WSA w Warszawie" w przedmiocie udostępnienia akt sprawy na portalu PASSA. W skardze podniosła, że złożyła wnioski o publikację akt sprawy na portalu PASSA w dniach 17 września 2025 r., 18 października 2025 r. oraz 2 kwietnia 2026 r. Akta zostały opublikowane w dniu 13 stycznia 2026 r., a udostępnione 9 kwietnia 2026 r. Zawarła wniosek o zasądzenie od sądu na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") oraz wymierzenie sądowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 tejże ustawy, w obu przypadkach w maksymalnej wysokości, nakazanie sądowi ustalenie i ukaranie winnych oraz poinformowanie skarżącej o tym, kto jest winny i jakie ponosi konsekwencje, a także zobowiązanie tych osób do pisemnych przeprosin skarżącej. Uzasadniając swój wniosek podała, że z powodu bezczynności sądu ponosi straty moralne oraz całkowicie utraciła zaufanie do organów państwowych. Wniesiona przez stronę skarga została uznana za skargę na przewlekłość postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. W rozpoznawanej sprawie skargę na bezczynność WSA traktuje się jako skargę na przewlekłość postępowania sądowego na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej jako "ustawa o skardze"). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o skardze strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 5 ust. 1 ww. ustawy, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Równocześnie, w świetle art. 2 ust. 2 ww. ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności "ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a dokonując tej oceny "uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z przytoczonych wyżej regulacji wynika jednoznacznie, że skarga na przewlekłość dotyczy postępowania co do istoty sprawy. Wskazuje na to wyraźnie zawarty w art. 2 ust. 1 ww. ustawy zwrot "jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a także w art. 5 ust. 1 "w toku postępowania w sprawie", jak również w art. 2 ust. 2 w którym mowa o wydaniu "rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie". Taki też pogląd na tle omawianych przepisów prezentuje orzecznictwo sądowe. Wskazuje się w nim, że przez "tok postępowania w sprawie" w znaczeniu przyjętym w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć postępowanie co do istoty sprawy ("rozpoznanie sprawy co do istoty"), a nie postępowania incydentalne (uboczne), czy zażaleniowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2026 r., III OPP 37/26 i postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2012 r., KSP 15/12; z 24 września 2014 r., III SPP 206/14; z 13 listopada 2014 r., III SPP 227/14; z 16 czerwca 2015 r., III SPP 12/15; z 10 stycznia 2017 r., III SPP 65/16; z 6 lutego 2018 r., WSP 2/17 i z 10 lipca 2019 r., I NSP 63/19). Złożona w niniejszej sprawie skarga, uznana za skargę na przewlekłość postępowania, dotyczy rozpoznania wniosków skarżącej o publikację akt sprawy na portalu PASSA, a więc również postępowania niewchodzącego w zakres pojęcia "rozpoznania sprawy co do istoty". System PASSA jest systemem, który zawiera jedynie cyfrowe odwzorowanie akt papierowych sprawy, co nie zmienia faktu, że materialnymi aktami sprawy pozostają akta papierowe, utworzone w tej sprawie na zarządzenie przewodniczącego wydziału, stosownie do art. 12a p.p.s.a. Dostęp do tych akt był w tej sprawie zapewniony. Sądy administracyjne umożliwiają ponadto dostęp do odwzorowań cyfrowych akt prowadzonych w postaci papierowej. W celu uzyskania dostępu do odwzorowań cyfrowych akt prowadzonych w postaci papierowej (także akt w postaci elektronicznej, gdy były w tej postaci prowadzone), należy złożyć do sądu wniosek o udostępnienie akt w systemie teleinformatycznym sądu. Wniosek może zostać złożony zarówno w postaci tradycyjnej, jak i elektronicznej. Strona nie żądała jednakże dostępu do systemu PASSA, a uzupełnienia akt sądowych, których odwzorowanie cyfrowe znajdowało się w PASSA. Uzupełnienie akt w PASSA (jeśli było konieczne) nie stanowi jednak czynności niezbędnej do rozpoznania sprawy i nie wpływa na termin jej zakończenia. Żądanie strony nie dotyczy zatem oceny "postępowania zmierzającego do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o skardze, co sprawia, że wniesiona przez stronę skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 a contrario oraz art. 8 ust. 2 ww. ustawy w związku z art. 178 oraz art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.